II SA/Rz 963/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 października 2021 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi R.G. (dalej: "skarżący") jest decyzja [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] (dalej: "PWIS", "organ odwoławczy") z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] (dalej: "PPIS", "organ I instancji") z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej, którą wydano w następującym stanie sprawy; PPIS w dniu 27 marca 2015 r. otrzymał zgłoszenie podejrzenia u skarżącego choroby zawodowej: nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: nowotwór skóry, wymienionej w poz. 17.4 wykazu chorób zawodowych, określonym w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1367; dalej: "rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych"). Podczas dokonywania oceny narażenia zawodowego ustalono, że skarżący pracował: - od 01.10.1975 r. do 07.11.1975 r. w Spółdzielni [...] w [...] na stanowisku poligraf ekranowy w narażeniu na siarczan hydroksyloaminy (związek drażniący, rakotwórczy i silnie toksyczny), siarczan sodu, halogenki srebra, sól żelazowo-sodową kwasu wersenowego; - od 11.11.1975 r. do 10.09.1979 r. w [...] Zakładach Materiałów Ogniotrwałych w [...] (zakład zlikwidowany) jako kontroler produkcji, kierownik magazynu wyrobów gotowych - bez narażenia na czynniki chemiczne; - od 15.09.1979 r. do 31.12.1984 r. w Fabryce Wyrobów [...] w [...] na stanowisku galwanizera, a od 03.05.1984 r. na stanowisku kontrolera jakości wyrobów - brygadzisty w dziale Kontroli Jakości. Podczas zatrudnienia miał bezpośredni kontakt z kąpielami siarczanowymi niklu i chromu oraz cyjankowymi srebra, złota, palladu. Podczas neutralizacji ścieków wydzielał się chlor, cyjaniany, azotyny, detergenty. Z ustaleń poczynionych podczas oceny narażenia zawodowego wynika, że w 1980 r. miała miejsce awaria w zakładzie - rozlanie się wanny z elektrolitem srebra i cyjanków, pracownicy przez parę dni pracowali przy neutralizacji kąpieli cyjankowej. Skarżący podał również w protokole wypadek przy pracy w 1981 r. - poparzenie podchlorynem sodu, które nie zostało potwierdzone ani w dokumentacji, ani przez ówczesnego dyrektora technicznego fabryki oraz świadków. - od 01.01.1985 r. do 31.08.1986 r. pracował w [...] Zakładach [...] w [...] na stanowisku z-cy Kierownika Zakładu Chemii Stomatologicznej. Brak z zakładu dokumentacji dotyczącej narażenia zawodowego. Według oświadczenia skarżącego do produkcji były używane różne kwasy i rozpuszczalniki w tym: TRI (trichloroetylen), masy akrylowe, gorące parafiny; - od 01.09.1986 r. do 31.07.1990 r. (urlop bezpłatny od 05.02.1990 r. do 31.07.1990 r.) zatrudniony w Zakładach [...] w [...] jako mistrz na gnieździe galwanizerni na Wydziale Obróbki Blach PR-10. Do obowiązków skarżącego należał nadzór nad pracownikami i procesami produkcyjnymi. W wydziale prowadzone były procesy: niklowania, chromowania, cynkowania, oksydowania chemicznego (tzw. czernienie), polerowanie elektrochemiczne stali szlachetnej, anodowanie aluminium oraz trawienie miedzi i odtłuszczanie w rozpuszczalniku TRI. Stosowane były: siarczan niklu, chlorek niklu, kwas borowy, kwas siarkowy, kwas solny, bezwodnik kwasu chromowego, chlorek cynku, chlorek potasu, wodorotlenek sodu, azotyn sodu, azotan sodu, kwas fosforowy, kwas szczawiowy; - od 07.05.1992 r. do 31.12.1993 r. pracował w Przedsiębiorstwie Produkcyjno - Usługowo - Handlowym [...] w [...] na stanowisku akwizytora, z-cy dyrektora ds. handlowych - brak danych o narażeniu zawodowym (zakład zlikwidowany); - od 01.01.1994 r. do 31.12.1996 r. zatrudniony w [...] S.A. w [...], Zakład [...] w [...] na stanowisku kierownika RBH7- bez narażenia na czynniki rakotwórcze (zakład zlikwidowany). W sprawie zostały wydane orzeczenia lekarskie nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r. z [...] Ośrodka Medycyny Pracy w [...] (MNOMP) Oddział w [...], nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. z Instytutu Medycyny Pracy w [...] (IMP) oraz dodatkowe opinie w piśmie z dnia 14 czerwca 2017 r. oraz z dnia 20 października 2017 r., z dnia 19 grudnia 2017 r. z IMP w [...]. Opinie nie potwierdziły związku choroby skóry zainteresowanego z pracą w narażeniu zawodowym, a tym samym nie rozpoznano choroby zawodowej. W związku z powyższym w dniu [...] lutego 2018 r., PPIS, działając na podstawie art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz.1257 ze zm. – dalej: "k.p.a.") i art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 2017 r., poz. 1261) wydał decyzję nr [...], orzekającą o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u skarżącego. Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie zarzucając, że została wydana na podstawie orzeczeń lekarskich, które nie uznają wpływu szkodliwych czynników chemicznych na rozwój jego choroby, a jedynie skupiają się na etiologii wirusowej. PWIS decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję PPIS z dnia [...] lutego 2018 r. Na tę decyzję skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, która została oddalona wyrokiem z dnia 23 października 2018 r. sygn. II SA/Rz 686/18. Wyrokiem z dnia 18 sierpnia 2020 r. sygn. II OSK 689/19, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ww. wyrok oraz uchylił decyzję PPWIS z dnia 3 kwietnia 2018 r. NSA w uzasadnieniu wyroku wskazał, że zgromadzone w aktach sprawy orzeczenia lekarskie nie zawierają jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o rodzaj i cechy etiologii spornego schorzenia. Sąd przypomniał, że skarżący pracował w narażeniu na m.in.: siarczan hydroksyloaminy, siarczan sodu, halogenki srebra, sól żelazowo-sodowa, kwas solny, bezwodnik kwasu chromowego, chlorek cynku, chlorek potasu, wodorotlenek sodu, azotyn sodu, kwas fosforowy, kwas szczawiowy. NSA zaznaczył, że dwa z ww. czynników chemicznych są według rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2016 poz. 1117 z późn. zm.) uznane za rakotwórcze kategorii 1 - siarczan niklu i trichloroetylen (TRI). Pozostałe czynniki chemiczne są sklasyfikowane jako drażniące na skórę lub rakotwórcze kategorii 2 i 3. NSA wskazał, że skoro choroba u skarżącego mogła być spowodowana ww. konkretnymi czynnikami chemicznymi to oddziaływanie właśnie tych czynników należy wziąć pod uwagę tym bardziej, że dwie spośród tych substancji chemicznych zostały zaklasyfikowane do kategorii 1 w rozumieniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin. Sąd podkreślił, że jeśli niemożliwe jest uzyskanie wyczerpujących i naukowo weryfikowalnych opinii lekarskich z jednostek orzeczniczych służby medycyny pracy to organy zobowiązane są do uzyskania dodatkowej opinii medycznej sporządzonej przez biegłego lub biegłych pozwalającej na stwierdzenie, czy sporne schorzenie zostało spowodowane wyłącznie przyczynami niepozostającymi w związku z pracą zawodową (przyczynami pozazawodowym). NSA zaznaczył przy tym, że brak takich ustaleń przemawia na rzecz tezy, że schorzenie powstało co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem w następstwie działania odpowiedniego czynnika narażenia zawodowego. Brak obalenia domniemania może zostać stwierdzony oczywiście dopiero po przedstawieniu orzeczenia lekarskiego lub opinii biegłego lub biegłych odpowiednich specjalności, w tym z zakresu medycyny pracy. W następstwie opisanego wyżej wyroku NSA, PWIS zwrócił się do WOMP w [...] Ośrodek w [...] z prośbą o jednoznaczną odpowiedź na pytanie o rodzaj i cechy etiologii spornego schorzenia. W odpowiedzi na powyższe WOMP w [...] Ośrodek w [...] w piśmie z dnia 29 stycznia 2021 r. podkreślił, że w procesie orzeczniczym dotyczącym związku przyczynowego nowotworu złośliwego z narażeniem zawodowym należy wykazać, że istniało zwiększone ryzyko rozwoju powstania nowotworu o określonej lokalizacji, swoistej dla działania rakotwórczego danego czynnika. W wyżej wymienionej opinii wskazano, że biorąc pod uwagę złożoną etiologię i częstość zachorowań na nowotwory złośliwe do rozpoznania nowotworu złośliwego w kontekście choroby zawodowej - oprócz potwierdzenia narażenia na czynnik uznany za rakotwórczy dla ludzi w środowisku pracy - konieczne jest potwierdzenie w badaniach epidemiologicznych zwiększonego w porównaniu z populacją ogólną ryzyka zachorowania na nowotwór złośliwy o takiej lokalizacji jak u badanego pracownika. W przypadku czynników rakotwórczych zaliczonych do kategorii 1 A dostępne są dane dokumentujące zwiększone ryzyko rozwoju nowotworu o określonej lokalizacji nierzadko dotyczące populacji pracujących. W opinii podkreślono, że w raportach i doniesieniach publikowanych przez Międzynarodową Agencję ds. Badań nad rakiem (IARC) związek przyczynowo-skutkowy między narażeniem zawodowym a wystąpieniem raka przy narażeniu na związki niklu potwierdzono w przypadku nowotworów układu oddechowego (raka: płuca, oskrzeli, krtani, nosa i zatok przynosowych). Ponadto TRI jest jednym z istotnych kancerogenów odpowiedzialnych za rozwój związanych z pracą nowotworów wątroby. Ziarniniak grzybiasty, na który cierpi skarżący jest najczęściej występującym pierwotnym chłoniakiem zlokalizowanym w skórze, wynikającym z rozrostu limfocytów T. W opinii zaznaczono, że najnowsze badania nie dały jednoznacznej odpowiedzi na pytanie co jest przyczyną rozwoju choroby. Zaobserwowano natomiast, że czynnikami sprzyjającymi chorobie mogą być: niektóre leki, immunosupresja, kilka czynników bakteryjnych i wirusowych, pestycydy - glifosat, niski poziom witaminy D3. Zwiększoną częstotliwość występowania choroby zaobserwowano u krewnych pierwszego stopnia, biorców przeszczepów, pacjentów z niedoborem odporności. Ponadto zaobserwowano, że wpływ na rozwój choroby mają: czynniki genetyczne, stosowanie niektórych leków, zakażenia bakteryjne głównie bakterią Staphylococcus aureus. Brak jest również doniesień IARC o możliwym zawodowym charakterze tego schorzenia. Końcowo w opinii tej stwierdzono, że hipoteza o wpływie czynników środowiskowych i zawodowych takich jak: ekspozycja na związki chemiczne i rozpuszczalniki na rozwój ziarniniaka grzybiastego nie znajduje potwierdzenia w aktualnej wiedzy medycznej. Pismem z dnia 16 lutego 2021 r. PWIS zwrócił się o dodatkowe wyjaśnienia do IMP w [...], zwłaszcza pod kątem: siarczanu hydroksyloaminy, siarczanu sodu, halogenków srebra, soli żelazowo-sodowej, kwasu solnego, bezwodnika kwasu chromowego, chlorku cynku, chlorku potasu, wodorotlenku sodu, azotynu sodu, kwasu fosforowego i kwasu szczawiowego. Ponadto organ odwoławczy zwrócił się z zapytaniem czy biegli uważają, że istnieje możliwość rozwinięcia się choroby zawodowej wywołanej ww. czynnikami rakotwórczymi (w tym dwoma kategorii 1) u strony pomimo braku dowodów medycznych. W odpowiedzi na powyższe biegli IMP w [...] w piśmie z dnia 31 marca 2021 r. zaznaczyli, że podtrzymują w dalszym ciągu treść swojego orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. Podkreślili również, że w toku procesu diagnostyczno-orzeczniczego uwzględnili w ocenie narażenia zawodowego ekspozycję na wszystkie wymienione czynniki chemiczne. Wskazali, że nie znajdują podstaw do wnioskowania o zawodowej etiologii schorzenia - ziarniniaka grzybiastego u skarżącego. W ocenie PWIS treść obydwu opinii jednostek orzeczniczych jednoznacznie wskazuje na pozazawodową etiologię rozwoju choroby zawodowej u strony. Biegli WOMP w [...] Ośrodek w [...] wprost wskazują, że nie można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że złośliwy nowotwór - ziarniniak grzybiasty skóry u skarżącego został spowodowany czynnikami środowiska pracy, w związku z powyższym nie można uznać za chorobę zawodową zamieszczoną pod poz. 17.4 wykazu chorób zawodowych. Wobec powyższego organ odwoławczy, opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, a także art. 5 pkt 4a, art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, stwierdzając, że całość dokumentacji medycznej nie daje podstaw do rozpoznania u skarżącego etiologii zawodowej ww. nowotworu. Z wydaną decyzją nie zgodził się skarżący, wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Skarżący zarzucił, że zaskarżona decyzja opiera się na tych samych przesłankach i powiela te same argumenty, co decyzja PWIS z dnia [...] kwietnia 2018 r., wcześniej uchylona przez NSA wyrokiem z dnia 18 sierpnia 2020 r. sygn. akt. II OSK 689/19. Przytoczył fragmenty uzasadnienia wymienionego orzeczenia NSA, świadczące w jego ocenie o tym, że wydana decyzja nie spełnia wymogów prawnych. Skarżący podkreślił, że w żaden sposób nie zostało wykazane, że jego choroba powstała w wyniku działania czynników pozazawodowych. Opinia nie uwzględnia konkretnych warunków pracy, a opiera się jedynie na dywagacjach naukowych, dotyczących wyłącznie genezy powstania ziarniniaka grzybiastego - retrowirusa. Przedstawione w wydanych opiniach wywody mają zdaniem skarżącego charakter czysto teoretyczny i brak jakiejkolwiek dokumentacji lekarskiej w tym zakresie. Skarżący zaznaczył, że nigdy nie był narażony na czynniki wirusowe, jak również w jego rodzinie nie stwierdzono nigdy takich schorzeń. Wniósł o zmianę wydanej decyzji i uznanie jednostki chorobowej tj., ziarniniaka grzybiastego za zawodową chorobę galwanizera. W odpowiedzi na skargę PWIS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W piśmie procesowym z dnia 23 czerwca 2021 r. skarżący odniósł się do udzielonej przez organ odpowiedzi na skargę, na wstępie zarzucając organowi prowadzenie postępowania w sposób przewlekły, bez wniesienia jakiejkolwiek nowej argumentacji. W dalszej części złożonego pisma skarżący rozwinął zarzuty podniesione w skardze. Końcowo wniósł o zamianę zaskarżonej decyzji i uznanie , że chorobą zawodową jest rak skóry wywołany ziarniniakiem grzybiastym, a ponadto ze względu na - jak wskazał - bezprawne przekroczenie terminu realizacji wyroku NSA z dnia 18 sierpnia 2020 r. sygn. akt II OSK 689/19, kompensatę za brak należnych świadczeń w przyszłości od dnia 18 sierpnia 2020 r., tj. od dnia prawomocnego wyroku NSA w wysokości 3000 zł za każdy miesiąc zwłoki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Do powyższego dodać jeszcze należy, że zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniach sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a. Po rozpoznaniu sprawy w wyżej przedstawionych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Nie zostały bowiem w pełni wykonane wskazania NSA z prawomocnego wyroku z dnia 18 sierpnia 2020 r., sygn. II OSK 689/19 i nie uwzględniono przedstawionej tam wiążącej oceny prawnej i to ta kwestia miała zasadnicze znaczenie. Jak podkreślił NSA w ww wyroku należy uwzględnić domniemanie związku przyczynowego pomiędzy zaistnieniem schorzenia prawnie uznanego za chorobę zawodową a warunkami pracy narażającymi na jego powstanie jako wynikające z samej definicji choroby zawodowej. Jeśli bowiem do stwierdzenia choroby zawodowej wystarczający jest wysoki stopień prawdopodobieństwa jej powstania w następstwie działania czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, to jest oczywiste, że w sytuacji, w której nie ustalono właściwego czynnika etiologicznego lub zespołu czynników etiologicznych powstania choroby zawodowej, a jej zaistnienie nie budzi wątpliwości, domniemanie przemawia za zawodową etiologią tego rodzaju schorzenia. Jest to domniemanie wzruszalne i jako takie może być obalone dowodem przeciwnym, z którego będzie wynikać, że źródłem powstania schorzenia są czynniki pozazawodowe. Ciężar dowodu zawodowej lub niezawodowej etiologii schorzenia zaliczonego do chorób zawodowych obciąża w tym wypadku właściwe jednostki orzecznicze wydające orzeczenia o rozpoznaniu albo nierozpoznaniu choroby zawodowej albo biegłych powołanych w toku postępowania w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej. Skoro bowiem choroba zawodowa powstała w warunkach narażenia zawodowego (w tym działania czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy), a nie ustalono w sposób pewny lub z wysokim prawdopodobieństwem, że schorzenie to powstało w wyniku działania pozazawodowych czynników etiologicznych, to brak jest podstaw, aby apriorycznie przyjąć, że dana choroba zawodowa nie powstała co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem w następstwie działania czynników narażenia zawodowego. Obalenie domniemania związku przyczynowego pomiędzy zaistnieniem schorzenia prawnie uznanego za chorobę zawodową a warunkami pracy narażającymi na jego powstanie może zatem nastąpić tylko wtedy, gdy na podstawie orzeczeń lub opinii lekarskich organy administracji sanitarnej wykażą, że określone schorzenie zaliczone do wykazu chorób zawodowych powstało bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem wyłącznie w wyniku działania czynników pozazawodowych. NSA podkreślił, że tylko wykazanie, że choroba została spowodowana wyłącznie przyczynami niepozostającymi w związku z pracą pozwala na obalenie domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzonymi schorzeniami. Zaznaczył, że niedające się usunąć wątpliwości na tle specjalistycznej oceny etiologicznej nie mogą być rozstrzygane na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie. Według NSA tak wyznaczony sposób wykładni art. 2351 K.p. nakłada na organy administracji sanitarnej obowiązek odpowiedniego ukierunkowania procesu opiniowania medycznego przez jednostki orzecznicze właściwe w sprawach chorób zawodowych. Jeśli lekarze zatrudnieni w jednostkach orzeczniczych pierwszego lub drugiego stopnia stwierdzą, że brak jest podstaw, aby uznać, że dane schorzenie znajdujące się w wykazie chorób zawodowych zostało spowodowane bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem czynnikami narażenia zawodowego, organy administracji sanitarnej są zobowiązane do uzyskania dodatkowej opinii medycznej pozwalającej na stwierdzenie, czy sporne schorzenie zostało spowodowane wyłącznie przyczynami niepozostającymi w związku z pracą zawodową (przyczynami pozazawodowymi). W razie uchylania się przez lekarzy jednostek orzeczniczych lub biegłych z zakresu medycyny pracy lub innej właściwej specjalności medycznej od jednoznacznej oceny medycznej w tym przedmiocie lub jej niejednoznacznego charakteru, organy orzekające w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej mają obowiązek uznania, że domniemanie związku przyczynowego w zakresie etiologii zawodowej choroby, o którym mowa w art. 2351 K.p., nie zostało obalone, a zatem nie można wykluczyć, że sporne schorzenie powstało co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem w następstwie działania odpowiedniego czynnika narażenia zawodowego. NSA zwrócił uwagę, że jeśli substancje, na których działanie narażony był pracownik zostały zaliczone do kategorii 1A i 1B w rozumieniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniające i uchylające doktryny 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1907/2006, to jest oczywiste, że oceniając stopień prawdopodobieństwa zawodowej etiologii nowotworu (powstałego w następstwie działania substancji rakotwórczych w środowisku pracy), należy uwzględnić zagrożenia związane z klasyfikacją tych substancji jako rakotwórczych oraz przyjęte przez pracodawcę unijnego domniemania w tym zakresie. Po omówieniu wymogów, które powinny spełniać orzeczenia lekarskie jednostek organizacyjnych służb medycyny pracy w przedmiocie stwierdzenia i niestwierdzenia choroby zawodowej, w tym w kontekście art. 84 § 1 k.p.a., NSA podkreślił, że wykładnia prawa i subsumpcja stanu faktycznego nie należą do lekarzy orzekających w sprawach chorób zawodowych, lecz powinny zostać przeprowadzone samodzielnie przez organy administracji sanitarnej, a następnie – w razie wniesienia skargi na decyzję – poddane weryfikacji legalnościowej sądu administracyjnego. Organy mają zaś obowiązek sformułowania precyzyjnych pytań w zakresie zawodowej i pozazawodowej etiologii badanego schorzenia. Jeżeli pomimo wyczerpania trybu orzeczniczego (uzyskania orzeczeń lekarskich jednostek I oraz II stopnia) oraz uzyskania od lekarzy zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych dodatkowych wyjaśnień i przeprowadzenia dodatkowych konsultacji (zob. § 7 i § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych) pozostają nadal nieusunięte wątpliwości lub brak jednoznacznej odpowiedzi medycznej na pytanie o etiologię spornego schorzenia (np. brak odpowiedzi na pytanie, czy wyłączną przyczyną powstania choroby były czynniki pozazawodowe), wtedy właściwy organ ma obowiązek uznania, że materiał dowodowy konieczny do wydania decyzji w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej jest niewystarczający, a zatem zachodzi przewidziana w § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych konieczność podjęcia: "innych czynności niezbędnych do uzupełnienia tego materiału". Czynności te – w razie niemożności uzyskania wyczerpujących i naukowo weryfikowalnych opinii lekarskich z jednostek orzeczniczych służby medycyny pracy – mogą w takiej sytuacji polegać na powołaniu biegłego lub biegłych z zakresu medycyny pracy i odpowiedniej specjalności oraz pozycji naukowej z tym zastrzeżeniem, że biegli ci powinni posiadać co najmniej równorzędny stopień lub tytuł naukowy z lekarzami, którzy dotychczas wydali orzeczenia lekarskie. Odnosząc powyższe ogólne wskazania do stanu faktycznego sprawy, NSA stwierdził, że zgromadzone w aktach sprawy orzeczenia lekarskie nie zawierają przede wszystkim jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o rodzaj i cechy etiologii spornego schorzenia w postaci nowotworu złośliwego skóry - ziarniniaka grzybiastego skóry - powstałego w następstwie działania czynników kancerogennych występujących w środowisku pracy (poz. 17 pkt 4 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych). Lekarze orzecznicy oraz organy pierwszej i drugiej instancji uznali, że u skarżącego występuje schorzenie odpowiadające chorobie z pozycji 17 pkt 4 wykazu chorób zawodowych, jednak nie można stwierdzić bezspornie lub z wysokim stopniem prawdopodobieństwa, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy. Z ustaleń organów wynika, że w środowisku pracy skarżący miał styczność z czynnikami chemicznymi wywołującym ewentualne narażenie zawodowe na powstanie choroby zawodowej, m.in: siarczan hydroksyloaminy, siarczan sodu, halogenki srebra, sól żelazowo- sodowa kawasu wersenowego, siarczan niklu, chlorek niklu, kwas borowy, kwas siarkowy, kwas solny, bezwodnik kwasy chromowego, chlorek cynku, chlorek potasu, wodorotlenek sodu, azotyn sodu, azotan sodu, kwas fosforowy, kwas szczawiowy. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie kryteriów i sposobu klasyfikacji substancji chemicznych i ich mieszanin (Dz.U. poz. 1018), za substancje o udowodnionym działaniu rakotwórczym na człowieka uważa się substancje zakwalifikowane do kategorii 1 czynników rakotwórczych, wśród nich siarczan niklu (kat 1) i trichloroetylen (TRI) (kat IB). Pozostałe czynniki chemiczne są sklasyfikowane jako drażniące na skórę lub kat 2 i 3. Jednakże organy te w ślad za opiniami zawartymi w orzeczeniach lekarskich oraz pismach wyjaśniających lub uzupełniających lekarzy orzeczników przyjęły, że powyższe czynniki szkodliwe nie mogą być uznane za istotny czynnik etiologiczny choroby nowotworowej, która powstała u skarżącego. NSA podkreślił, że jeżeli orzeczenia lekarskie jednostek orzeczniczych służby medycyny pracy nie pozwalają na stwierdzenie, że sporne schorzenie zostało spowodowane wyłącznie przyczynami niepozostającymi w związku z pracą zawodową (przyczynami pozazawodowymi), domniemanie związku przyczynowego w zakresie etiologii zawodowej choroby, o którym mowa w art. 2351 K.p., przemawia na rzecz tezy, że schorzenie to powstało co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem w następstwie działania odpowiedniego czynnika narażenia zawodowego. Brak obalenia powyższego domniemania może zostać oczywiście stwierdzony dopiero po przedstawieniu prawidłowego orzeczenia lekarskiego lub - wobec wyczerpania możliwości w zakresie pozyskania tego rodzaju orzeczeń lekarskich z jednostek orzeczniczych I i II stopnia – po uzyskaniu opinii biegłego lub biegłych odpowiednich specjalności, w tym w zakresie medycyny pracy. NSA dobitnie powtórzył, że zadaniem biegłych lekarzy nie jest zastępowanie właściwych organów w procesie wykładni i oceny przesłanek prawnych, w tym przede wszystkim w zakresie wykładni art. 2351 K.p. Ostateczna ocena prawna w tym zakresie należy natomiast do sądów administracyjnych. Jak wynika z art. 153 P.p.s.a. szeroko zaprezentowana w wyroku NSA z dnia 18 sierpnia 2020 r., sygn. II OSK 689/19, który zapadł w niniejszej sprawie, wykładnia przepisów prawa i wskazania co do dalszego postępowania są wiążące zarówno dla organów administracji jak i dla sądu orzekającego aktualnie przy jej rozpoznaniu. Po analizie działań podjętych przez organ po ww wyroku i ich efektów oraz treści decyzji, Sąd stwierdza, że wskazania nie zostały prawidłowo wykonane i zupełnie pominięto wiążącą wykładnię przepisów dotyczących chorób zawodowych, którą przestawił NSA. Z treści orzeczeń lekarskich, które znajdowały się w aktach sprawy przed wyrokiem NSA nie wynikało jaka jest etiologia schorzenia skarżącego. Prowadząc ponownie postępowanie odwoławcze pismami z dnia 3 listopada 2020 r. i 16 lutego 2021 r. PWIS zwrócił się do [...] Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] ośrodek w [...] i Instytutu Medycyny Pracy im. [...] w [...] o odpowiedź czy sporne schorzenie skarżącego zostało spowodowane wyłącznie przyczynami niepozostającymi w związku z pracą zawodową (przyczynami pozazawodowymi) i czy istnieje możliwość rozwinięcia się choroby zawodowej wywołanej u skarżącego czynnikami rakotwórczymi, na których działanie był narażony w czasie wykonywania pracy zawodowej. W odpowiedzi na powyższe [...] Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w [...] Oddział w [...] przytoczył przepis art. 2351Kodeksu pracy i zapisy rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych z dnia 30 czerwca 2009 r. W opinii z dnia 29 stycznia 2021 r. wskazano, że skarżący był narażony na działanie dwóch czynników o udowodnionym działaniu rakotwórczym, tj. siarczanu niklu i trójchloroetylenu. W raportach publikowanych przez IARC związek przyczynowo – skutkowy między narażeniem zawodowym a wystąpieniem raka przy narażeniu na związki niklu potwierdzono w przypadku nowotworów układu oddechowego (rak płuca, oskrzela, rak krtani, nowotwór nosa i zatok przynosowych). Trójchlorek jest jednym z istotnych kancerogenów odpowiedzialnych za rozwój związanych z praca nowotworów wątroby. Jak podano, ziarniniak grzybiasty jest najczęściej występującym pierwotnym chłoniakiem zlokalizowanym w skórze, wynikającym z rozrostu limfocytów. Najnowsze badania (podano publikator) nie dały jednoznacznej odpowiedzi na pytanie co jest przyczyną rozwoju choroby. Zaobserwowano natomiast, że czynnikami sprzyjającymi chorobie mogą być niektóre leki (diuretyki hydrochlorotiazydowe, leki przeciwhistaminowe, przeciwpadaczkowe, przeciwnadciśnieniowe, inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny), immunosupresja, kilka czynników bakteryjnych i wirusowych, pestycydy – glifosat, niski poziom witaminy D3. Zwiększoną częstość występowania choroby zaobserwowano u krewnych pierwszego stopnia, u biorców przeszczepów, u pacjentów z niedoborem odporności. W innej publikacji zaobserwowano, że wpływ na rozwój choroby mają: czynniki genetyczne, stosowanie niektórych leków, zakażenia bakteryjne, głównie bakterią staphylococcus aureus. Brak jest doniesień Międzynarodowej Agencji ds. Badań Nad Rakiem o możliwym zawodowym charakterze tego schorzenia. W opinii uzupełniającej z dnia 29 stycznia 2021 r. zaznaczono, że biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, że hipoteza o wpływie czynników środowiskowych i zawodowych, takich jak ekspozycja na związki chemiczne i rozpuszczalniki na rozwój Ziarniniaka grzybiastego nie znajduje potwierdzenia w aktualnej wiedzy medycznej, a zgodnie z przepisami prawa lekarz ma obowiązek wykonywać zawód zgodnie ze wskazaniami aktualnej takiej wiedzy z tego zakresu. Wobec powyższego nie można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że złośliwy nowotwór u skarżącego jest chorobą zawodową. Z kolei Instytut Medycyny Pracy im. [...] stwierdził, że w toku procesu diagnostyczno – orzeczniczego uwzględniono ekspozycję skarżącego na wszystkie szkodliwe czynniki chemiczne i nie znaleziono podstaw do wnioskowania o zawodowej etiologii schorzenia co zostało szczegółowo uzasadnione w opinii pierwotnej a także w dodatkowych pismach. W takiej sytuacji nie widzą celowości dalszego prowadzenia korespondencji. Po uzyskaniu opisanych stanowisk jednostek orzeczniczych organ II instancji nie przeprowadził żadnych innych dowodów, które miałyby wyjaśnić etiologię schorzenia u skarżącego. Sąd zauważa, że żadne ze znajdujących się w aktach sprawy orzeczeń i wyjaśnień jednostek orzeczniczych nie nawiązuje w żaden sposób do dokumentacji lekarskiej skarżącego. Nadal więc nie wiadomo czy przyjmował on np. leki, które według wyliczenia z opinii uzupełniającej [...] Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy z dnia 29 stycznia 2021 r., według dostępnych publikacji medycznych mogą sprzyjać powstawaniu ziarniniaka grzybiastego, czy w przypadku skarżącego występowały inne okoliczności sprzyjające powstaniu tej choroby tam wyliczone. Nie ma więc żadnych dowodów, które obaliłyby domniemanie, które nakazał zastosować NSA dokonując wykładni przepisów dotyczących stwierdzenia chorób zawodowych. Nadal więc nie zostały podjęte czynności, o których mowa w § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. NSA wskazywał przecież, że czynności wyjaśniające, o których mowa w § 8 ust. 2 mogą polegać na powołaniu biegłych lub biegłego z odpowiednim w danych okolicznościach stopniem naukowym. Jeszcze raz podkreślić należy, że w cytowanych obszernie wyżej fragmentach uzasadnienia wyroku NSA z dnia 18 sierpnia 2020 r. NSA przedstawił wiążącą dla Sądu i organów wykładnię przepisów prawa, jak również – wobec tej wykładni – wskazał jakie okoliczności powinny zostać wyjaśnione i jak należy rozumieć pojęcie "innych czynności niezbędnych do uzupełnienia materiału dowodowego" zawarte w przepisie § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów. W przedstawionym stanie faktycznym, wobec niewyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności i niewykonania w pełni wskazań NSA brak było podstaw do zobowiązania organu do wydania decyzji określonej treści. W świetle orzeczeń lekarskich trudno w pełni podzielić stanowisko skarżącego co do możliwych przyczyn powstawania ziarniniaka grzybiastego, innych niż wskazanych w tych orzeczeniach. Zdaniem Sądu organ naruszył art. 153 P.p.s.a. a także art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., co w tych okolicznościach obligowało do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. W ponownym postępowaniu organ uzyska informację gdzie w swoim życiu był leczony skarżący i wykona wskazania NSA ukierunkowane na ustalenie etiologii schorzenia skarżącego, w szczególności czy z dokumentacji medycznej wynika aby u skarżącego zaistniały okoliczności, które uprawdopodobniały powstanie choroby, a które według aktualnej wiedzy medycznej są uważane za sprzyjające jej powstaniu i orzeknie stosownie do wyników postępowania z uwzględnieniem wiążącego stanowiska NSA. W ramach kontroli legalności decyzji Sąd nie ma żadnych instrumentów, aby orzekać o "przekroczeniu terminu realizacji wyroku NSA i kompensacie za brak należnych świadczeń w przyszłości", czego żądano w skardze.