IV SA/Wr 321/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Wydziale IV w dniu 25 listopada 2020 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego I.oddala skargę w całości; II.przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu - adwokatowi M. K. wynagrodzenie w wysokości 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, w tym 23% VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., po rozpatrzeniu odwołania skarżącej A.K. od wydanej z upoważnienia Prezydenta W., decyzji Starszego Administratora Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] marca 2020 r. ([...]) o odmowie przyznania świadczenia rodzicielskiego na M. S. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że skarżąca wystąpiła [...] marca 2020 r. do organu pierwszej instancji z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na syna, urodzonego w dniu [...] lutego 2020 r. Opisaną na wstępie decyzją organ pierwszej instancji odmówił przyznania prawa do tego świadczenia z uwagi na ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad córką A. na okres od [...] maja 2018 r. do [...] września 2021 roku, na mocy decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] listopada 2019 r. ([...]). W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji skarżąca wyraziła niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia. Wskazała, że świadczenie pielęgnacyjne pobiera na chorą córkę, a o świadczenie rodzicielskie ubiega się na zdrowego syna. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając odwołanie przytoczyło w pierwszym rzędzie, że zgodnie z art. 17c ust. 1, ust. 3 pkt. 1 i ust. 4 pkt. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej zwanej "ustawą") świadczenie rodzicielskie przysługuje matce albo ojcu dziecka od dnia porodu przez okres 52 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie. W myśl art. 17c ust. 5 ustawy świadczenie rodzicielskie przysługuje w wysokości 1 000 zł miesięcznie z uwzględnieniem ust. 6. Wedle natomiast ust. 6 ustawy w razie urodzenia dziecka przez kobietę pobierającą zasiłek dla bezrobotnych w okresie, o którym mowa w art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 1265, 1149, 1544, 1629, 1669 i 2077), lub w ciągu miesiąca po jego zakończeniu, lub w okresie przedłużenia zasiłku dla bezrobotnych na podstawie art. 73 ust. 3 tej ustawy, świadczenie rodzicielskie przysługuje jednemu z rodziców w wysokości różnicy między kwotą świadczenia rodzicielskiego a kwotą pobieranego przez kobietę zasiłku dla bezrobotnych pomniejszonego o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych. Stosownie zaś do art. 17c ust. 7 ustawy kwotę świadczenia rodzicielskiego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę. Wedle natomiast art. 17c ust. 9 pkt 3 i 4 ustawy świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, odpowiednio, jeżeli: osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki lub w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Stosownie zaś do art. 27 ust. 5 ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Z przywołanych przepisów jednoznacznie wynika zdaniem organu odwoławczego, że ustawodawca nie tylko wyłącza możliwość jednoczesnego pobierania świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego na to samo dziecko (art. 17c ust. 9 pkt 4), ale również wyklucza możliwość jednoczesnego pobierania tych świadczeń na rzecz innych osób (art. 27 ust. 5). Jak wskazuje się w judykaturze ratio legis przepisu art. 27 ust. 5, mającego zastosowanie w przedmiotowej sprawie, jest zapobieżenie pobieraniu dwóch świadczeń mających podobny charakter oraz podobny cel. Świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, która rezygnuje z aktywności zawodowej, by opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej, w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną, w tym niepełnosprawnym dzieckiem. Z kolei świadczenie rodzicielskie jest pomocą przysługującą osobom, które nie mogą z tytułu urodzenia dziecka skorzystać z zasiłku macierzyńskiego, tj. świadczenia typowego w razie zaistnienia tej sytuacji, przysługującego osobom podlegającym ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu wykonywanej pracy zarobkowej i mającego na celu kompensowanie utraty wynagrodzenia ze względu na poród i potrzebę zapewnienia opieki nowo narodzonemu dziecku (por. art. 29 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t. j. Dz. U. z 2019, poz. 645 ze zm.). Na taki charakter wskazują motyw jego wprowadzenia do systemu świadczeń rodzinnych ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1268 z późn. zm.) oraz to, że w swojej konstrukcji prawnej świadczenie rodzicielskie nawiązuje wprost do zasiłku macierzyńskiego, w szczególności poprzez oparcie zasad jego przyznawania na regułach zbieżnych z obowiązującymi przy zasiłkach macierzyńskich, zarówno w sferze podmiotowej, jak i przedmiotowej. Tym samym zarówno świadczenie pielęgnacyjne, jak i świadczenie rodzicielskie to świadczenia, które przysługują osobie sprawującej opiekę nad członkiem rodziny i mają na celu zapewnienie środków utrzymania rodzicowi (opiekunowi) w okresie, w którym on nie pracuje z tego powodu, że sprawuje wspomnianą wyżej opiekę. Przyjęcie zaś poglądu, że osoba sprawująca opiekę nad dwojgiem dzieci miałaby prawo do pobierania dwóch różnych świadczeń - świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego, z których każde, stanowiąc namiastkę wynagrodzenia za pracę, ma na celu dostarczenie jej (a nie podopiecznym) środków utrzymania, stawiałoby taką osobę w pozycji uprzywilejowanej w stosunku do osób, które - niezależnie od ilości posiadanych dzieci - pozostając w zatrudnieniu, otrzymują tylko jedno wynagrodzenie za pracę (tak np. wyrok WSA w B. z dnia[...]listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Bd [...]/19, LEX nr [...] i przywołane tam poglądy judykatury i piśmiennictwa). A ponieważ ustawodawca w sposób ścisły określił zasady przyznawania prawa do świadczenia rodzicielskiego, nie pozostawiając organowi administracji orzekającemu w tych sprawach możliwości działania w ramach uznania administracyjnego, organ odwoławczy finalnie stwierdził, że nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji ani jej zmiany w sposób gwarantujący uzyskanie świadczenia rodzicielskiego wnioskowanego na syna. Możliwość taką bowiem wyklucza korzystanie z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na córkę, co jest okolicznością bezsprzeczną. Skarżąca w wywiedzionej skardze opisała swoją sytuację rodzinną, informując, że samotnie wychowuje córkę, na którą pobiera świadczenie pielęgnacyjne, oraz której ojciec przebywa w zakładzie karnym. Strona skarżąca nie może liczyć na dodatkowe wsparcie finansowe. Podniosła, że świadczenie rodzicielskie przysługuje każdej kobiecie, niezależnie od tego czy jest zatrudniona, czy też pozostaje bezrobotna. W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sąd uwzględniając skargę na decyzję, uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W razie stwierdzenia braku naruszeń prawa a wobec tego nieuwzględnienia skargi – sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a). Rozpoznając skargę w ramach kryteriów określonych powyższymi przepisami, Sąd uznał, że jest ona niezasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie naruszają bowiem prawa procesowego ani materialnego a organy orzekające dokonały trafnej wykładni norm prawa znajdujących zastosowanie w sprawie . Materialnoprawną podstawę zaskarżonej, ostatecznej w administracyjnym toku instancji, decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej jako: "ustawa" lub "u.ś.r."). Przedmiotową decyzją odmówiono skarżącej przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego na syna z powodu otrzymywania przez nią unormowanego również powołaną ustawą świadczenia pielęgnacyjnego na inne dziecko. Spór w rozpatrywanej sprawie dotyczy zatem tego, czy istnieje możliwość przyznania świadczenia rodzicielskiego w sytuacji, gdy wnioskodawca ma już przyznane na inne dziecko świadczenie pielęgnacyjne. Według art. 17c ust. 1 pkt 1 i ust. 3 pkt 1 ustawy świadczenie rodzicielskie przysługuje matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust. 2, przez okres 52 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie. Stosownie do ust. 5 - świadczenie rodzicielskie przysługuje w wysokości 1000 zł miesięcznie, z uwzględnieniem ust. 6. Zgodnie z art. 17c ust. 9 pkt 4) świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Jak wynika z akt sprawy, co jest bezsporne, skarżąca na pierwsze dziecko - niepełnosprawną córkę - otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi (pkt 1) matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kwota wsparcia z tytułu świadczenia pielęgnacyjnego wynosi aktualnie 1830 zł (obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 października 2019 r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2020; M.P. z 2019 r. poz. 1067). Cytowany wyżej przepis art. 17 c) ust. 9 pkt 4) ustawy jednoznacznie wyklucza możliwość przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego, jeżeli w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W sytuacji jednak, jaka zachodzi w rozpatrywanym przypadku, to znaczy wnioskowania o przyznanie komentowanego świadczenia rodzicielskiego na inne dziecko, zastosowanie znajduje norma art. 27 ust. 5 ustawy. Przepis ten stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego, lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną, także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Tym samym brzmienie przepisu art. 27 ust. 5 in fine, jak trafnie stwierdziło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wyklucza jednoczesne pobieranie przez wnioskodawcę wymienionych tam świadczeń rodzinnych także w przypadku, gdy nie dotyczą pobierania ich na tę samą osobę. Wnioskodawca może jednak dokonać wyboru, z którego z tych świadczeń chce korzystać. Świadczenia rodzicielskiego w ogóle nie można przyznać, jeżeli jest już ustalone prawo do świadczeń wymienionych w art. 17c ust. 9 pkt 4 u.ś.r. "w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem", ale jeśli te same świadczenia mogą być przyznane osobie uprawnionej w związku z wychowaniem lub opieką nad różnymi dziećmi, to przysługuje jedno z nich, wybrane przez osobę uprawnioną (teza z wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] czerwca 2018 r. I OSK [...]/18 oraz z dnia [...] marca 2018 r. I OSK [...]/17). W toku postępowania, prawidłowo pouczona przez organ skarżąca wprost wyraziła wolę łącznego pobierania obu tych świadczeń jednocześnie, co w świetle wykładni cytowanego przepisu art. 27 ust. 5 ustawy nie jest możliwe. W tej sytuacji organy zgodnie z prawem odmówiły przyznania wnioskowanego świadczenia rodzicielskiego, gdyż skarżącej przysługuje tylko jedno ze świadczeń rodzinnych, a pobiera ona równocześnie korzystniejsze kwotowo świadczenie pielęgnacyjne. Sąd zwraca uwagę, że w świetle rozwiązań prawnych przyjętych przez ustawodawcę, trudna sytuacja materialna rodziny skarżącej nie mogła mieć wpływu na decyzje organów wydane w sprawie o przyznanie świadczenia rodzicielskiego. Tego rodzaju okoliczności faktyczne nie mają znaczenia prawnego w rozpatrywanej sprawie. Z przytoczonych powodów Sąd skargę oddalił na mocy art. 151 p.p.s.a. Wynagrodzenie dla pełnomocnika przyznano na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1714).