II FSK 1110/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Płusa (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Andrzej Melezini, Protokolant Aleksander Polak, po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 2409/21 w sprawie ze skargi J. S. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 13 sierpnia 2021 r. nr 0113-KDIPT2-3.4011.434.2021.2.IR w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 8 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 2409/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi J. S. (dalej jako "Skarżący"), uchylił interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej także jako "organ interpretacyjny") z dnia 13 sierpnia 2021 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych (treść uzasadnienia ww. wyroku oraz innych wyroków sądów administracyjnych powołanych w niniejszym uzasadnieniu dostępna jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W skardze kasacyjnej Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie: 1) przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy: - art. 146 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 i art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 14c § 1 i 2, art.121 § 1, w zw. z art. 14h ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325, z późn. zm.) oraz art. 32 Konstytucji RP, poprzez bezzasadne przyjęcie przez Sąd, że Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej naruszył zasadę równości oraz zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Powyższe naruszenie przepisów postępowania doprowadziło Sąd do bezpodstawnego uchylenia odpowiadającej prawu indywidualnej interpretacji prawa podatkowego, podczas gdy w przedmiotowej sprawie zaistniały przesłanki do oddalenia skargi, gdyż organ interpretacyjny nie naruszył przepisów prawa, zasadnie uznając, że przychód powstanie już w momencie nieodpłatnego nabycia przez Skarżącego akcji i należy zakwalifikować go do przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 14 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1426, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "u.p.d.o.f." Z kolei odpłatne zbycie przez Skarżącego akcji nabytych nieodpłatnie, spowoduje po stronie Skarżącego powstanie przychodu do opodatkowania, który należy zakwalifikować do przychodów z kapitałów pieniężnych, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f.; 2) prawa materialnego: - art. 10 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 14 ust. 2 pkt 8 u.p.d.o.f., poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwą ocenę zastosowania prowadzącą do przyjęcia, że przyznanie RSU przez C. Inc. (dalej jako "Spółka" lub "spółka amerykańska") nie stanowi dla Skarżącego przychodu z pozarolniczej działalności gospodarczej, a co za tym idzie jest neutralne podatkowo; - art. 10 ust. 1 u.p.d.o.f., poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwą ocenę zastosowania prowadzącą do przyjęcia, że organ naruszył zasadę opodatkowania tego samego dochodu tylko z jednego źródła uznając, że przyznanie RSU (Restricted Stock Units) przez spółkę amerykańską stanowi dla Skarżącego przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 14 ust. 2 pkt 8 u.p.d.o.f., zaś zbywając otrzymane za RSU akcje Skarżący osiąga przychód z kapitałów pieniężnych, czyli ze źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f.; - art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f., poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwą ocenę zastosowania prowadzącą do przyjęcia, że pochodne instrumenty finansowe posiadane przez Skarżącego nie zostały uzyskane w następstwie nabycia tych praw jako nieodpłatne świadczenie i tym samym przychód z nieodpłatnego nabycia akcji na preferencyjnych warunkach nie stanowi przychodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 14 ust. 2 pkt 8 u.p.d.o.f.; - art. 14 ust. 2 pkt 8 w zw. z art. 11 ust. 2a u.p.d.o.f., poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwą ocenę zastosowania prowadzącą do przyjęcia, że nieodpłatne nabycie akcji na preferencyjnych warunkach nie stanowiło przychodu Skarżącego, gdyż nie stanowiło nieodpłatnego świadczenia z uwagi na okoliczność, że Skarżący otrzymał akcje w zamian za świadczenie usług na rzecz Spółki, a tym samym, że wartość przychodu z nabycia nieodpłatnego akcji Spółki nie należy ustalić na podstawie art. 11 ust. 2a u.p.d.o.f.; - art. 11 ust. 2a u.p.d.o.f., poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwą ocenę zastosowania prowadzącą do przyjęcia, że wartość przychodu z nabycia nieodpłatnego akcji Spółki nie można ustalić na podstawie cen rynkowych stosowanych przy świadczeniu usług lub udostępnianiu rzeczy lub praw tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca udostępnienia; - art. 22 ust. 1d u.p.d.o.f., poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwą ocenę zastosowania prowadzącą do przyjęcia, że nie jest możliwe na etapie zbycia akcji uwzględnienie jako kosztu uzyskania przychodów wartości przychodu z tytułu nieodpłatnego świadczenia (realizacja RSU). W związku z powyższym Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna jest niezasadna. W sformułowanym w skardze kasacyjnej w pierwszej kolejności zarzucie, odnoszącym się do przepisów postępowania, wskazano na naruszenie art. 146 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 i art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 14c § 1 i § 2, art. 121 § 1 w zw. z art. 14h Ordynacji podatkowej. Mając na uwadze treść zaskarżonego wyroku, ujęty w takiej formule zarzut skargi kasacyjnej jest niezasadny. Sąd pierwszej instancji wskazał wprawdzie również jako współkształujący podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia przepis - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., ale wskazania tego w ogóle nie uzasadnił. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd przedstawił wyłącznie rozważania dotyczące wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego i nawet nie wspomniał o naruszeniu przez organ interpretacyjny jakiegokolwiek przepisu postępowania. W tej sytuacji jedynym uprawnionym i samoistnym zarzutem w tym zakresie, a więc w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 P.p.s.a., mógłby ewentualnie być zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., którego jednak to zarzutu w skardze kasacyjnej nie postawiono. Ponadto w takim kształcie, jak uczyniono to w skardze kasacyjnej, zarzut naruszenia przepisów postępowania nie ma charakteru samoistnego, w tym sensie, że naruszenie wymienionych w nim, tzw. "przepisów wynikowych" z P.p.s.a. mogłoby stanowić jedynie prostą konsekwencję naruszenia przepisów prawa materialnego, skądinąd tego właśnie tylko aspektu sprawy dotyczy uzasadnienie tego zarzutu skargi kasacyjnej, którego to naruszenia, o czym będzie mowa dalej, w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Spór w tej sprawie, na tle przedstawionego we wniosku Skarżącego stanu faktycznego, dotyczy kwestii zasad opodatkowania przychodów Skarżącego uzyskanych przez niego z tytułu uczestniczenia w programie motywacyjnym spółki amerykańskiej, regulowanym tamtejszymi przepisami, z którą to spółką Skarżący współpracuje w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Według opisu stanu faktycznego, program ten w pewnym uproszczeniu, niezmieniającym wszak jego istoty, polega na przyznaniu Skarżącemu przez tę Spółkę, szczególnego rodzaju instrumentu finansowego, tzw. RSU oraz następującej w wyniku tego sekwencji dalszych zdarzeń prowadzących do nieodpłatnego nabycia przez Skarżącego akcji Spółki (przekształcenie RSU w Vesting RSU, a następnie zamiana tych ostatnich na akcje klasy B i dalej akcje klasy A - z towarzyszącymi tym etapom i przekształceniom uwarunkowaniami prawnymi). Według informacji podanych we wniosku przez Skarżącego, zgodnie regulaminem programu motywacyjnego, RSU są niezbywalne, a ponadto na moment ich przyznania ich wycena jest niemożliwa, gdyż nie ma jakiegokolwiek miernika wartości, który pozwalałby ustalić wartość RSU w pieniądzu. Pytanie Skarżącego dotyczyło zasadniczo kwestii, czy nabycie przez niego RSU a następnie przekształcenie w Vesting RSU (i w konsekwencji w akcje Spółki) powoduje po jego stronie powstanie podlegającego opodatkowaniu przychodu. Zdaniem Skarżącego, zdarzenie to jest dla niego neutralne podatkowo a ewentualny przychód po jego stronie powstanie dopiero w momencie zbycia przez niego akcji (art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f.). Natomiast według Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, niezależnie od przychodu uzyskanego przez Skarżącego ze sprzedaży akcji Spółki, powstanie także uprzednio u niego przychód z działalności gospodarczej (art. 10 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 14 ust. 2 pkt 8 u.p.d.o.f.) z tytułu nieodpłatnego nabycia akcji Spółki w wyniku realizacji RSU po przekształceniu w Vesting RSU. W tym miejscu należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wypowiadał się w zakresie zasad opodatkowania polskich podatników uczestniczących w programach motywacyjnych prowadzonych przez podmioty (spółki) z siedzibą w Stanach Zjednoczonych na podstawie tamtejszych uregulowań, w których zasadniczym elementem i punktem wyjścia było właśnie przyznanie w ramach takiego programu, tzw. RSU. Były to wypowiedzi orzecznicze, które dotyczyły zarówno stanu prawnego i stanów faktycznych sprzed nowelizacji przepisów u.p.d.o.f. dokonanej na mocy ustawy z dnia 27 października 2017 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (...) (Dz. U. poz. 2175), obejmującej, m.in. zmiany w obrębie art. 24 u.p.d.o.f. (ust. 11 - ust. 12b) dotyczące "programów motywacyjnych", np. orzeczenia przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przez Sąd pierwszej instancji, jak i wyroki wydane już później, dotyczące w całości albo częściowo stanu prawnego ukształtowanego w wyniku tej nowelizacji (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 23 sierpnia 2023 r. sygn. akt II FSK 231/21, 5 października 2023 r. sygn. akt II FSK 677/23 i II FSK 610/23, 16 stycznia 2024 r. sygn. akt II FSK 452/21). Chociaż pomiędzy stanami faktycznymi tych spraw występowały pewne różnice, to jednak we wszystkich tych judykatach dominowało systemowe podejście do problemu opodatkowania przychodów uzyskiwanych przez beneficjentów takich programów. Wyrażało się to w uznaniu, że w przypadku takich programów, przychód ich beneficjentów powstawał dopiero w momencie zbycia przez nich papierów wartościowych. Natomiast w momencie przyznania akcji na preferencyjnych zasadach (w tym całkowicie nieodpłatnie) przysporzenie, jakie z tego tytułu otrzymuje beneficjent jest jedynie potencjalne. Przyznanie RSU uczestnikom takiego programu motywacyjnego określane także było jako "ekspektatywa uzyskania w przyszłości akcji spółki", czy też jako "obietnica uzyskania przychodu w przyszłości" (wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2024 r. sygn. akt II FSK 452/21). Skoro, tak jak w niniejszej sprawie, RSU są niezbywalne, a ich zamiana na akcje wymaga spełnienia określonych warunków, nie można uznać, że w momencie ich otrzymania uczestnik programu uzyskuje jakiekolwiek finalne przysporzenie majątkowe. Ponadto, jeżeli nie są one i nie mogą być przedmiotem obrotu, to nie można określić ich wartości rynkowej na podstawie art. 11 ust. 2a u.p.d.o.f., co w sprawie niniejszej postuluje Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej. W wyrokach tych wskazywano, że przyjęcie, że przychód powstaje w momencie nieodpłatnego nabycia akcji w ramach programu motywacyjnego prowadziłoby do opodatkowania wartości, których podatnik nie osiągnął. Przychód może dać dopiero ich zbycie i w tym momencie można ustalić dochód podatnika. Samo natomiast nabycie akcji nie powoduje powstania przychodu u podatnika - uczestnika programu motywacyjnego. Podnoszona była również argumentacja dotycząca ryzyka podwójnego opodatkowania dochodów uzyskiwanych w ramach uczestnictwa w programach motywacyjnych. W takim też kierunku, jak przedstawiony wyżej, zmierzała argumentacja Sądu pierwszej instancji zaprezentowana w uzasadnieniu zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku tego Sądu. Dla uznania trafności istoty stanowiska prezentowanego w sprawie przez Sąd pierwszej instancji, w kwestii identyfikacji przychodów uzyskiwanych przez uczestników programów motywacyjnych nie mają przesądzającego znaczenia różnice w relacjach, jakie zachodzą pomiędzy amerykańską spółką a beneficjentem prowadzonego przez nią programu. Niezależnie o tego, czy jest tak, jak w niniejszej sprawie, a więc, że Skarżący na podstawie zawartej umowy świadczy na rzecz tej spółki usługi, a przypisywany mu przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej przychód z otrzymania RSU i w konsekwencji akcji Spółki klasyfikowany jest do przychodów z działalności gospodarczej, czy też jest tak, jak w sprawie, na którą powoływał się Sąd pierwszej instancji (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 grudnia 2020 r. sygn. akt I SA/Gd 819/20 - prawomocny w wyniku oddalenia skargi kasacyjnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej wspominanym już wyżej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2024 r. sygn. akt II FSK 452/21), że uczestnik programu motywacyjnego był pracownikiem spółki polskiej zależnej od spółki amerykańskiej, a przypisywany mu z tego samego tytułu przez organ interpretacyjny przychód miałby według tego organu, stanowić przychód z innych źródeł (art. 10 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f.), skądinąd ustalony w sposób analogiczny jak w sprawie niniejszej, czyli na podstawie art. 11 ust. 1, ust. 2 i ust. 2a u.p.d.o.f., w obu tych sytuacjach nie dochodzi do powstania przychodu po stronie uczestnika programu motywacyjnego w momencie nieodpłatnego otrzymania przez niego RSU, czy w dalszej konsekwencji ich zamiany na akcje spółki amerykańskiej. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej już na wstępie swojej argumentacji prawnej przedstawionej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniósł, że Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę treści art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f., z którego to przepisu wynika, że jedynie w przypadku takich programów motywacyjnych, które spełniają przesłanki określone w tym przepisie, przychód powstaje dopiero w momencie zbycia akcji i zaliczany jest do źródła - kapitały pieniężne. Wniosek taki jest jednak daleko zbyt idący, obarczony nadmiernym uproszczeniem i jako taki nieuprawniony. Fakt, że dany program motywacyjny, tu - ten w którym uczestniczył Skarżący, nie jest programem, o którym mowa w art. 24 ust. 11 i ust. 11b u.p.d.o.f., gdyż z nie spełnia wszystkich przesłanek określonych w tych przepisach, w żaden sposób nie uprawnia do twierdzenia, że w takiej sytuacji odmienny jest mechanizm powstawania i opodatkowania przychodów uczestników innego programu motywacyjnego oraz że tylko w przypadku programów motywacyjnych spełniających wymogi określone w tych przepisach przychód powstaje dopiero w momencie zbycia akcji. Skądinąd kwestia, że program motywacyjny, w którym uczestniczył Skarżący nie jest programem, o którym mowa w art. 24 ust. 11 i ust. 11b u.p.d.o.f., nie była w najmniejszym stopniu sporna, podobnie jak to, że Skarżący z tytułu sprzedaży akcji osiągnie przychód z kapitałów pieniężnych. Stanowisko takie prezentował zarówno Skarżący, jak i Sąd pierwszej instancji, którzy jednak podstawy do jednokrotnego opodatkowania przychodów uzyskanych przez Skarżącego - w momencie zbycia nabytych w ramach programu motywacyjnego akcji, upatrywali - jak już była o tym mowa - w podejściu systemowym odnoszącym się do w istoty instytucji przychodu na gruncie uregulowań u.p.d.o.f. Odnosząc się natomiast do stanowiącej jeden z elementów argumentacji Sądu pierwszej instancji kwestii ewentualności (ryzyka) dwukrotnego opodatkowania dochodu, Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wskazuje na art. 22 ust. 1d u.p.d.o.f., jako na przepis, który ryzyko takie eliminuje. Przepis ten dotyczy określenia kosztów uzyskania przychodów, m.in. w przypadku odpłatnego zbycia rzeczy lub praw otrzymanych nieodpłatnie. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wskazywał dalej, że na podstawie tego przepisu można do kosztów uzyskania przychodów z tytułu sprzedaży akcji zaliczyć, m.in. wartość otrzymanego nieodpłatnego świadczenia. Jak jednak słusznie dowodził Sąd pierwszej instancji - a Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w żaden sposób poczynionych w tym zakresie przez ten Sąd wywodów nawet nie usiłuje podważyć, powtarzając jedynie swoje stanowisko z interpretacji indywidualnej, - przepis ten, tj. art. 22 ust. 1d u.p.d.o.f. w niniejszej sprawie nie znajdzie zastosowania. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, jak już była o tym mowa, prezentuje zgodny ze stanowiskiem Skarżącego oraz Sądu pierwszej instancji pogląd, że w wyniku sprzedaży akcji Skarżący uzyska przychód z kapitałów pieniężnych na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. Organ ten powołuje się w skardze kasacyjnej na art. 30b ust. 1 tej ustawy, który to przepis określa 19% stawkę podatkową z odpłatnego zbycia, m.in. papierów wartościowych - pkt 1, czy też udziałów (akcji) - pkt 2. Pomija natomiast uregulowania zamieszczone bezpośrednio po tym przepisie i do niego nawiązujące - w art. 30b ust. 2 tej ustawy, który to przepis określa zasady ustalania dochodu, o którym mowa w ust. 1. Wśród wskazanych tam przepisów dotyczących określenia kosztów uzyskania przychodów pomniejszających uzyskany z odpłatnego zbycia przychód w celu określenia dochodów, o których mowa w art. 30b ust. 1, niewymieniony został wskazywany przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej jako adekwatny w tej sprawie - w celu określenia kosztów uzyskania przychodów - przepis, tj. art. 22 ust. 1d u.p.d.o.f. Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej odnoszą się do naruszenia przepisów dotyczących przyporządkowania przychodu do określonego źródła, czy też określenia wysokości tego przychodu (dochodu), które to przepisy mogłyby mieć ewentualnie zastosowanie jedynie w przypadku, gdyby ów przychód (dochód) istotnie powstał. Mając powyższe na uwadze, za niezasadne uznać należy podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.