II SA/Rz 1630/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk Sędziowie NSA Stanisław Śliwa /spr./ AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 marca 2022 r. sprawy ze skargi M. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...]. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego M. Ł. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a." i art. 17 ust 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r. poz. 111 ze zm.), określanej następnie jako "u.ś.r." – utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [....] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika z akt sprawy, po rozpoznaniu wniosku M. Ł. Prezydent Miasta [...], decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...], odmówił przyznania wymienionemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką D. Ł. Jako przyczynę organ wskazał na art. 17 ust. 1b u.ś.r. podnosząc że daty powstania niepełnosprawności u podopiecznej wnioskodawcy nie da się ustalić. Rozstrzygnięcie to uchyliło SKO decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [....] i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. W ocenie Kolegium, pogląd organu I instancji co do wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13) nie może zostać uznany za prawidłowy i tym samym stanowić przeszkody dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W zaleceniach co do dalszego toku postępowania SKO nakazało zbadanie rozmiaru i zakresu sprawowanej opieki w kontekście potrzeb niepełnosprawnej i pod kątem ewentualnej kolizji z podjęciem zatrudnienia. Nakazało też ustalenie, czy istnieją inne osoby z pierwszego kręgu alimentacyjnego, które mogłyby sprawować opiekę, czy to osobiście, czy poprzez finansowanie usług opiekuńczych. Po przeprowadzeniu ponownego postępowania Prezydent Miasta [...], decyzją z dnia [....] czerwca 2021 r., ponownie odmówił przyznania M. Ł. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując na nieistnienie związku przyczynowego pomiędzy brakiem zatrudnienia wnioskodawcy a sprawowaniem przez niego opieki nad matką, jak też na możliwość uczynienia zadość obowiązkowi alimentacyjnemu względem rodzica osób z pierwszego kręgu alimentacji. Organ stwierdził bowiem, że wnioskodawca od września 1996 r. nie pozostaje w zatrudnieniu, a zatem nie mogła nastąpić rezygnacja z niego, zaś stopień niepełnosprawności u matki występuje od stycznia 2008 r., co stwierdzone zostało w orzeczeniu z 2011 r. Ponadto, Prezydent ustalił, że D. Ł. posiada jeszcze jednego syna – S. Ł., który jest czynny zawodowo. M. Ł. odwołał się od tej decyzji, zarzucając jej: błędne zastosowanie art. 17 ust. 1 a u.ś.r., stanowiącego o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki posiada zstępnych, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz syna, naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącego, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. SKO, wskazaną decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ zwrócił uwagę, że nie można skutecznie ubiegać się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wobec braku wykazania rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania. Wnioskodawca musi więc udowodnić przesłankę w postaci rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością podjęcia opieki lub uprawdopodobnić niepodjęcie zatrudnienia. Musi zatem wykazać z jakiego rodzaju pracy zrezygnował, ewentualnie z jakiej pracy lub zajęcia mu proponowanego albo o które się ubiegał, a nie podjął w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną i wykazać, że pomiędzy tymi dwiema okolicznościami zachodzi związek przyczynowo-skutkowy. Innym słowy ma udowodnić, że na skutek konieczności podjęcia opieki musiał zrezygnować z pracy, którą wykonywał lub miał podjąć. SKO podało, że ze znajdujących się w aktach świadectw pracy wynika, że wnioskodawca zakończył swoją aktywność pracowniczą 31 sierpnia 1996 r., a zatem co najmniej 12 lat przed wystąpieniem konieczności opieki nad matką. W żaden sposób nie wykazał innej aktywności zawodowej, której musiał zaniechać od roku 2008 lub chociażby od roku 2011. W takiej sytuacji organ I instancji słusznie stwierdził, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem zatrudnienia wnioskodawcy a sprawowaniem opieki. Kolegium podzieliło także stanowisko organu I instancji, że istnieje możliwość zadośćuczynienia obowiązkowi alimentacji przez pozostałe dzieci podopiecznej wnioskodawcy. Nie ma więc przeszkód, aby wszyscy wspólnie sprawowali opiekę nad matką. Nie ma bowiem przyzwolenia w państwie prawa, że wszyscy podatnicy będą ponosili koszty opłacania opieki nad osobą niepełnosprawną, w sytuacji gdy posiada ona dzieci zobowiązane do alimentacji, nie legitymujące się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności i nie zachodzą jakiekolwiek obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki nad matką. M. Ł. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję SKO z dnia [...] lipca 2021 r., zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie przez niego pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Składający skargę wniósł o uchylenie kwestionowanej decyzji i decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania; w każdym przypadku o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący zwrócił uwagę, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału, ze względu na sprawowaną opiekę, nie jest w stanie podjąć zatrudnienia nawet w najmniejszym wymiarze czasowym. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, odwołując się do argumentacji skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z mocy art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej mając na uwadze kryterium zgodności z prawem. Jednym z przedmiotów takiej kontroli może być decyzja administracyjna, o czym stanowi art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), określanej następnie jako "P.p.s.a." Jeśli decyzja odpowiada przepisom prawa, wówczas złożona skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a. Jeżeli natomiast sąd zauważy: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas uchyla skarżoną decyzję w całości lub w części, do czego zobowiązuje art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Zdaniem Sądu, rozpatrujące sprawę organy błędnie zinterpretowały stosowane w sprawie przepisy, co skutkowało niewłaściwymi wnioskami i tym samym nieprawidłowością wydanych decyzji. Sprawa dotyczy odmowy przyznania skarżącemu M. Ł. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką D. Ł. Organy obydwu instancji odmawiając skarżącemu prawa do tego świadczenia wskazały na dwie okoliczności, które - w ich ocenie - stanowią w tym zakresie przeszkody. Pierwsza to nieistnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem podjęcia przez M. Ł. zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad matką. Druga zaś to fakt, że wymieniony ma brata – S. Ł., a zatem razem mogą oni wykonywać wobec matki czynności opiekuńcze bez angażowania Państwa. Pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określa art. 17 ust. 1 u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W świetle powyższego przepisu, aby uzyskać prawo do przedmiotowego świadczenia wnioskodawca musi mieścić się w kręgu podmiotów wymienionych w pkt 1 do 4. W niniejszej sprawie skarżący to osoba wskazana w pkt 4, a zatem taka, na której ciąży wobec podopiecznego (w tym przypadku matki) obowiązek alimentacyjny i która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nadto, składający wniosek musi nie podejmować bądź też rezygnować z zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej (w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r.), a celem niepozostawania w zatrudnieniu bądź niewykonywania innej pracy zarobkowej jest opieka nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności albo niepełnosprawną ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak słusznie zatem zwróciły uwagę organy, art. 17 ust. 1 u.ś.r. rzeczywiście wymaga zaistnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy nie podejmowaniem lub też rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a wykonywaniem opieki nad niepełnosprawną osobą. W ocenie Sądu, błędne jest jednak stanowisko Kolegium co do tego, że w przypadku, gdy wnioskodawca rezygnuje z zatrudnienia, to musi to w szczegółowy sposób wykazać tj. poprzez wskazanie jakiej konkretnie pracy nie podjął, a która została mu zaproponowana bądź też sam się o nią starał. Zdaniem Sądu, wystarczające jest bowiem, by wnioskujący o świadczenie był osobą faktycznie zdolną, z racji na swój stan zdrowia, do wykonywania czynności zarobkowych, a zatem był potencjalnie gotowy do pracy i nie musi precyzyjnie wskazywać, jakiej konkretnie pracy nie podjął. Co do zaś istnienia związku przyczynowego, to należy podkreślić, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wymaga do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego złożenia w tym zakresie wniosku w czasie, kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki bądź też uzyskała ona orzeczenie odnośnie do swojej niepełnosprawności. Nie ma zatem we wskazanej regulacji żadnego wymogu w zakresie czasu, w jakim należy wystąpić z wnioskiem o przedmiotowe świadczenie. Unormowanie to wymaga więc wprawdzie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (pracy zarobkowej) a sprawowaniem opieki, jednakże wystarczy, że związek ten istnieje w momencie składania wniosku i w dalszej przyszłości. Chodzi więc o to, aby osoba wnioskująca wykonywała czynności opiekuńcze wobec niepełnosprawnego i by zakres i rozmiar tych czynności, wynikający z orzeczenia dotyczącego niepełnosprawności, wykluczał możliwość pozostawania w jakimkolwiek zatrudnieniu czy wykonywania jakiejkolwiek innej pracy zarobkowej. Tym samym, twierdzenie Prezydenta Miasta [...] i Kolegium o braku związku przyczynowego w niniejszej sprawie z uwagi na to, że wnioskodawca zakończył swoją aktywność pracowniczą 31 sierpnia 1996 r., a zatem co najmniej 12 lat przed wystąpieniem konieczności opieki nad matką nie mogło być podstawą odmowy przyznana mu świadczenia pielęgnacyjnego. Również stanowisko organów o niemożności uwzględnienia wniosku strony ze względu na okoliczność, że ma ona brata i razem mogą opiekować się matką bez obciążania budżetu Państwa wydatkiem na świadczenie pielęgnacyjne dla wnioskodawcy jest, zdaniem Sądu, nieprawidłowe. Owszem, w art. 17 u.ś.r. występuje jeszcze dodatkowy wymóg jeśli chodzi o możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z ust. 1a, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powołana regulacja odnosi się jednak do sytuacji, kiedy wnioskodawcą jest osoba nie należąca do kręgu podmiotów spokrewnionych z podopiecznym w pierwszym stopniu. Jeśli więc o świadczenie ubiega się osoba znajdująca się w grupie osób spokrewnionych z niepełnosprawnym w pierwszym stopniu, a spełniająca pozostałe warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, to okoliczność, że są jeszcze inne osoby znajdujące się w tożsamej pod tym względem sytuacji, nie może uzasadniać odmownego załatwienia żądania wnioskodawcy. Ważne więc, by składający wniosek, w momencie jego składania, a następnie orzekania przez organ, spełniał warunki podmiotowe i przedmiotowe przewidziane art. 17 ust. 1 u.ś.r. i nie zachodziły jednocześnie przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. To zaś, że inna osoba z kręgu zobowiązanych alimentacyjnie w pierwszym stopniu także mogłaby zaangażować się w opiekę na osobą niepełnosprawną jest bez znaczenia dla rozpoznania wniosku. Z uwagi na powyższe Sąd stwierdził, że rozpoznające sprawę organy naruszyły art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez dokonanie jego błędnej wykładni, co doprowadziło również do naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. i wydania sprzecznych z prawem decyzji. W ponownym postępowaniu Prezydent Miasta [....] będzie miał na uwadze przedstawione wyżej stanowisko Sądu. Podstawę uchylenia decyzji organów obydwu instancji stanowił art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 P.p.s.a. w zw. z powołanym art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Natomiast w pkt II wyroku orzeczono o zasądzeniu od Kolegium na rzecz skarżącego kosztów postępowania w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. Koszty te obejmują wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej – adwokata w wysokości 480 zł (§14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie – Dz. U. poz. 1800 ze zm.).