III FSK 1499/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P.W. "E." sp.j. z siedzibą w Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlk. z dnia 10 marca 2022 r. sygn. akt I SA/Go 110/21 w sprawie ze skargi P.W. "E." sp.j. z siedzibą w Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z dnia 15 stycznia 2021 r. nr SKO-6241/18-Egz/20 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną. |III FSK 1499/22 | | UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 10 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Go 110/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę P. spółka jawna z siedzibą w Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z dnia 15 stycznia 2021 r. utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Zielona Góra z 12 listopada 2020 r. w przedmiocie oddalenia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej na tytuł wykonawczy [...] z dnia 28 kwietnia 2020 r. Sąd I instancji opisując dotychczasowe postępowanie podał, że skarżącej jako zobowiązanej w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Prezydenta Miasta Zielona Góra, na podstawie art. 33 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427, dalej: u.p.e.a.) przysługiwało uprawnienie do złożenia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji, z którego – z zachowaniem siedmiodniowego terminu (art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.) – skarżąca skorzystała. Z akt wynika bowiem, że odpis tytułu wykonawczego doręczono spółce 4 września 2020 r., a pismo zawierające zarzuty skarżąca wniosła 11 września 2020 r. Zachodziły zatem przesłanki warunkujące rozpoznanie zarzutów. Skarżąca w piśmie z 9 września 2020 r. sformułowała zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku oraz zarzut prowadzenia postępowania egzekucyjnego, pomimo trwania postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowych. Organ egzekucyjny zastrzeżenia skarżącej, uwzględniając brzmienie art. 33 u.p.e.a. nadane mu na podstawie art. 1 pkt 20 ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070) zasadnie zakwalifikował jako zarzuty: nieistnienia egzekwowanego obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.) oraz braku wymagalności obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a.). Odnośnie do zarzutu nieistnienia egzekwowanego obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.), WSA zwrócił uwagę, że zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wskazujący na nieistnienie obowiązku objętego tytułem wykonawczym, dotyczyć może wyłącznie sytuacji, kiedy nieistnienie obowiązku jest następstwem okoliczności, które nastąpiły po wydaniu tego tytułu. Zobowiązany zaś, podnosząc zarzut "nieistnienia obowiązku" (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.), powinien przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje, ponieważ nigdy nie powstał albo wprawdzie powstał, ale wygasł z powodu wykonania lub z innych przyczyn wynikających wprost z przepisów prawa takich jak przedawnienie lub wydania aktu o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności decyzji o nałożeniu obowiązku. Skarżąca natomiast, powołując się na nieistnienie obowiązku objętego tytułem wykonawczym nie wskazała, że było to następstwem okoliczności, które nastąpiły po wydaniu tytułu wykonawczego. W ocenie WSA prawidłowa była również ocena zarzutu braku wymagalności egzekwowanych obowiązków (art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a.). Organy zasadnie nie uwzględniły twierdzeń skarżącej, iż na przeszkodzie prowadzeniu egzekucji administracyjnej stał brak wymagalności obowiązków wynikający ze złożenia przez nich wniosku o umorzenie zaległości podatkowych. Złożenie wniosku o przyznanie ulgi podatkowej nie stanowi bowiem ustawowej podstawy zgłoszenia zarzutu z art. 33 § 1 pkt 1 lub pkt 2 u.p.e.a., gdyż jego złożenie nie wstrzymuje wykonania obowiązku. Dopiero wydanie decyzji o przyznaniu ulgi podatkowej mogłoby stanowić uzasadnioną podstawę zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Pogląd o braku wpływu samego wniosku o umorzenie zaległości podatkowych na przebieg postępowania egzekucyjnego jest przyjmowany w orzecznictwie sądowym. Jak wskazały organy, w odniesieniu do obowiązku egzekwowanego na podstawie tytułu wykonawczego z 30 kwietnia 2018 r. nie zapadła decyzja o przyznaniu ulgi w zapłacie podatku. Sąd I instancji nie znalazł jednocześnie podstaw do uwzględnienia zarzutów skargi odnoszących się do zasad prowadzenia postępowania administracyjnego (zarzuty naruszenia art. 6, 7, 8, 9 i 11 k.p.a.). Skarżąca bowiem w skardze nie uzasadniła w czym upatrywała naruszenia tych zasad w postępowaniu wszczętym jej zarzutami, a Sąd I instancji z urzędu nie dostrzegł wadliwości postępowania stanowiącej o naruszeniu przepisów wskazanych przez spółkę. Nietrafny był również zarzut naruszenia art. 27 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Brak bowiem w treści tytułu wykonawczego informacji o zabezpieczeniu wykonania egzekwowanego obowiązku poprzez ustanowienie hipoteki wynikał z tego, że na dzień wystawienia tytułu wykonanie zobowiązania nie było jeszcze zabezpieczone. Wyrok ten w całości dostępny jest na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ (CBOSA). Skargę kasacyjną od wskazanego na wstępie wyroku złożyła strona skarżąca, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 141 § 4, art. 134 § 1 i art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 33 § 2, art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. i art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14.10.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez: - oddalenie skargi pomimo niewyjaśnienia przez organy obu instancji wszystkich istotnych okoliczności sprawy w sposób rzetelny, które to uchybienia doprowadziły do błędnej kwalifikacji złożonego podania oraz sformułowanych w nim naruszeń przepisów prawa i rozpatrzenia jednego z zarzutów w niewłaściwym trybie, a także pominięcia jednego ze zgłoszonych zarzutów, - oddalenie skargi pomimo niewyjaśnienia przez organy obu instancji w sposób rzetelny zakresu postępowania i oceny w postępowaniu zainicjowanym zarzutami wniesionymi w związku z tytułem wykonawczym nr [...] z dnia 28.04.2020 r. dotyczącego należności za okres od 01.01.2020 r. do dnia 29.02.2020 r., i objęcie przez ograny obu instancji badaniem zobowiązań za cały rok 2020, co nie odpowiada zakresowi postępowania wyznaczonemu przez właściwy tytuł wykonawczy, a tym samym przez wniesione w związku z nim zarzuty, - niewyjaśnienie przez sąd w sposób prawidłowy zakresu postępowania, bowiem w postępowaniu zainicjowanym zarzutami wniesionymi w związku z tytułem wykonawczym nr [...] z dnia 28 kwietnia 2020 r., który obejmował należności za okres od 01.01.2020 r. do dnia 29.02.2020 r., Sąd za organami obu instancji odniósł swoją ocenę do stanu faktycznej obejmującego zobowiązania za cały rok 2020, co nie odpowiada zakresowi postępowania wyznaczonemu przez właściwy tytuł wykonawczy, a tym samym przez wniesione w związku z nim zarzuty, - akceptację braku rzetelnego i zgodnego z art. 107 § 3 i art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. wyjaśnienia sprawy i uzasadnienia wydanych w sprawie postanowień, w których nie wyjaśniono ram czasowych dokonywanej oceny, nie zbadano i nie odniesiono się w sposób wyczerpujący do kwestii wysokości dochodzonych należności, a tym samym nie odniesiono się do wszystkich zarzutów zgłoszonych przez Zobowiązaną, - poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na sporządzeniu wadliwego uzasadnienia wyroku, w którym Sąd I instancji przedstawił stan faktyczny niezgodnie z rzeczywistością, gdyż bezzasadnie przyjął, iż przedmiotem jednego ze zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji był zarzut "nieistnienia obowiązku" z art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., podczas gdy z uzasadnienia podania zawierającego zarzuty w sposób jednoznaczny wynika, że przedmiotem zarzutu było niewłaściwe oznaczenie wysokości obowiązku, co należało zakwalifikować jako zarzut z art. 33 § 2 pkt 2 lit. b u.p.e.a., a ponadto zaakceptował przyjęty przez organy obu instancji zakres postępowania zainicjowanego przez Spółkę, odnosząc się, wbrew istniejącemu stanowi faktycznemu, do całego roku 2020, - błędne zastosowanie wynikające z błędnej i wewnętrznie sprzecznej wykładni art. 33 § 2 pkt 1 b u.p.e.a. polegającej na uznaniu, że podstawą kwestionowania istnienia obowiązku mogą być jedynie zdarzenia, które miały miejsce po wystawieniu tytułu wykonawczego z powołaniem się na dowody, które będą potwierdzały, że obowiązek ten nigdy nie powstał, podczas gdy z przywołanego przepisu nie wynika takie ograniczenie, a zgodnie z prawidłową wykładnią tego przepisu zobowiązany może powoływać się na okoliczności, które zaistniały także przed wystawieniem tytułu wykonawczego, - niezakwestionowanie oceny organów, zgodnie z którą brak wniesienia zarzutów dotyczących zobowiązania na etapie doręczenia upomnienia uniemożliwia kwestionowanie istnienia i wysokości zobowiązania na etapie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w trybie art. 33 § 1 p.p.s.a., - nierozpatrzenie sprawy w całości, z uwagi na pominięcie faktu złożenia przez stronę zarzutu, który należało zakwalifikować jako zarzut "określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1 (art. 33 § 2 pkt 2 lit. b u.p.e.a.) i brak odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do tego zarzutu oraz brak oceny działania organów w tym zakresie, - sporządzenie uzasadnienia, które w zakresie rzekomej oceny zarzutów naruszenia zasad postępowania administracyjnego wskazanych przez stronę, nie poddaje się instancyjnej kontroli; b) art. 141 § 4 i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 2 u.p.e.a. i art. 6 i art. 7 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez: - rozpatrzenie w charakterze zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym w administracji naruszenia art. 27 § 1 pkt 7 u.p.e.a., podczas gdy art. 33 § 2 u.p.e.a. nie przewiduje takiej podstawy zarzutu, a tym samym naruszenie to powinno zostać rozpatrzone w innym, właściwym trybie, a nie w trybie rozpatrywania zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, co pozbawiło Zobowiązaną prawa do rozpoznania zgłoszonych przez nią wad postępowania w prawem przewidzianym trybie, - poprzez niezakwestionowanie twierdzeń organów obu instancji, jakoby to brak wniesienia sprzeciwu na etapie doręczenia upomnienia, wykluczało kwestionowanie istnienia i wysokości obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym, podczas gdy zarzuty w tym zakresie Zobowiązany może wnieść jedynie w ramach postępowania egzekucyjnego, zaś od upomnienia stronie nie przysługuje żaden środek prawny; c) art. 141 § 4 i art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 33 § 2 pkt 1 i 2 lit. b u.p.e.a. przez: - uznanie za prawidłowe zakwalifikowanie wniesionego przez stronę zarzutu zawyżenia wysokości obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym jako zarzut "nieistnienia obowiązku" tylko i wyłącznie z powodu wskazania przez stronę błędnej podstawy prawnej, a z pominięciem wyraźnie wyartykułowanego uzasadnienia wniesionego zarzutu, jednoznacznie wskazującego na "określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1, oraz milczącą akceptację dla działania sprowadzającego się do wykorzystania nieznajomości przepisów prawa po stronie Zobowiązanej i jest działaniem na jej szkodę, a co więcej podważa zaufanie do organów władzy publicznej w stopniu, który wymaga co najmniej krytyki, - akceptację działania organów administracji publicznej polegającej na wykorzystaniu wbrew zasadzie praworządności i sprawiedliwości społecznej niewiedzy strony i dokonanie kwalifikacji składanych przez nią zarzutów w oparciu obłędnie wskazaną przez stronę podstawę prawną, w miejsce uwzględnienia rzeczywistej treści sformułowanego zarzutu; - które to naruszenia doprowadziły do nieuzasadnionego oddalenia skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a., podczas gdy ze względu na realny możliwy wpływ na wynik postępowania, powinny były stanowić podstawę uchylenia zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Analiza akt sprawy wskazuje, że nie występują określone w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, jak również nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40). Naczelny Sąd Administracyjny orzeka zatem w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przytoczonymi przez stronę skarżącą podstawami kasacyjnymi i ich uzasadnieniem, zgodnie z art. 183 § 1 i art. 176 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Z uwagi na treść rozstrzygnięcia uzasadnienie wyroku zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej, stosownie do art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej w pierwszej kolejności należy wskazać, że w postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie ich treść, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są więc sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego organ prawidłowo zidentyfikował charakter wniesionego przez Skarżącą pisma z 9 września 2020 r. oraz poprawnie zakwalifikował jego treść jako zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku oraz zarzut prowadzenia postępowania egzekucyjnego, pomimo trwania postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowych. Organ egzekucyjny zastrzeżenia skarżącej, uwzględniając brzmienie art. 33 u.p.e.a. prawidłowo zakwalifikował pismo jako zarzuty: nieistnienia egzekwowanego obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.) oraz braku wymagalności obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a.). Co do pierwszego z tych zarzutów (nieistnienia obowiązku), organ zwrócił się do wnoszącej pismo o jego uściślenie i na podstawie udzielonej odpowiedzi dokonał kwalifikacji zarzutu. W piśmie z 18 października 2020 r. Skarżąca uściśliła, że wnosi zarzut oparty na art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. odnoszący się do nieistnienia obowiązku. Wszystkie podniesione w tym kontekście zarzuty skargi kasacyjnej muszą być więc uznane za bezzasadne. Nie ma podstaw do twierdzenia, że organy wykorzystały nieznajomość prawa Skarżącej. Jeśli chodzi o rozpoznanie zarzutu nieistnienia obowiązku, zobowiązany podnosząc go (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.), powinien przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje. Skarżąca natomiast, powołując się na nieistnienie obowiązku objętego tytułem wykonawczym wskazała tylko, że jej zdaniem jego wysokość jest zawyżona, jednak nie wskazała konkretnych okoliczności na poparcie swojego twierdzenia ani też nie przedstawiła czy choćby nie wskazała żadnych dowodów. O tym, że Skarżąca nie dysponowała żadnymi argumentami ani dowodami na zawyżenie czy też nieistnienie kwoty dochodzonej należności świadczy to, że we wniesionym zażaleniu na postanowienie pierwszej instancji Skarżąca nie kwestionowała wysokości dochodzonej kwoty. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego świadczy to zarazem i o tym, że wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej nie doszło do takiej sytuacji, iż jeden z zarzutów błędne zakwalifikowano, a tym samym w ogóle nie rozpoznano rzekomo zgłaszanego zarzutu określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1 u.p.e.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego takiego zarzutu nie podniesiono w piśmie z 9 września 2020 r. i nie było podstaw aby się go w tym piśmie doszukiwać. Należy odnotować, że w skardze kasacyjnej także nie wskazano żadnych argumentów przemawiających za tym, że egzekwowany obowiązek nie istniał lub też że doszło do zawyżenia kwoty dochodzonej należności. W skardze kasacyjnej nie ma zresztą nie tylko argumentów, ale tez nawet twierdzenia o tym, że obowiązek nie istniał lub też że dochodzona kwota była zawyżona. W skardze kasacyjnej zarzucono, że sąd pierwszej instancji błędnie zaakceptował to, że organy przekroczyły zakres rozpoznawanej sprawy, albowiem w swojej argumentacji odwoływały się co całego roku 2020, podczas gdy tytuł wykonawczy był wystawiony 28 kwietnia 2020 r. i obejmował tylko należności za okres od 1 stycznia do 29 lutego tego roku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie doszło do przekroczenia granic rozpoznawanej sprawy. Organy w uzasadnieniu postanowień zawarły informację, że Skarżąca nie uregulowała żadnej raty za 2020 r., jednak należy uznać, że podanie takiej informacji nie miało żadnego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Postanowienie organu pierwszej instancji wydane na skutek zarzutów wniesionych pismem z 9 września 2020 r. pochodzi z 28 listopada 2020 r., a zatem zostało wydane po kilku miesiącach od wystawienia tytułu wykonawczego, co może wyjaśnić, dlaczego organ w uzasadnieniu odwołał się do sytuacji po wystawieniu tego tytułu. Skarżąca nie twierdzi przy tym, aby ta informacja była nieprawdziwa. Podając przyczyny nieuwzględnienia zarzutu nieistnienia obowiązku ani braku wymagalności obowiązku organ nie popełnił błędu, a zamieszczenie informacji o nieuregulowaniu wszystkich rat było elementem dodatkowym, niepotrzebnym w kontekście rozpoznania zgłoszonych zarzutów, lecz nie zaciemniającym obrazu sytuacji. Reasumując, wszystkie podniesione w skardze kasacyjnej i omówione wyżej zarzuty okazały się niezasadne, zaś przychylić się należało tylko do jednego twierdzenia zawartego w skardze kasacyjnej, o czym będzie mowa niżej. Otóż w skardze kasacyjnej zasadnie zarzucono sądowi pierwszej instancji, że zawarł w uzasadnieniu wyroku błędny pogląd, jakoby zarzut nieistnienia obowiązku mógł być skutecznie podniesiony tylko w sytuacji, gdyby nieistnienie obowiązku było rezultatem okoliczności zaistniałych po wystawieniu tytułu wykonawczego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rację ma autorka skargi kasacyjnej, że nieistnienie obowiązku będące potencjalną podstawą zarzutu może wynikać również z takich okoliczności, które zaistniały jeszcze przed wystawieniem tytułu wykonawczego. Jakkolwiek zatem zarzucane uchybienie argumentacyjne zostało popełnione przez sąd pierwszej instancji, to jednak nie miało ono wpływu na wynik sprawy, ponieważ wszystkie okoliczności przywołane wyżej przez Naczelny Sąd Administracyjny wskazują na to, że zarzut nieistnienia obowiązku nie był zasadny. Nie został poparty żadnymi dowodami ani argumentami zasługującymi na uwzględnienie, toteż słusznie został oddalony przez organy obu instancji, co sąd pierwszej instancji prawidłowo zaakceptował. Uzasadnienie wyroku w tym fragmencie zawiera co prawda błąd, lecz rozstrzygnięcie mimo tego częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu (art. 184 p.p.s.a in fine). W skardze kasacyjnej nie jest kwestionowana ta cześć rozstrzygnięcia, w której sąd zaakceptował stanowisko organów, że niezasadny był zarzut braku wymagalności egzekwowanych obowiązków (art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a.). Organy i sąd pierwszej instancji zasadnie stwierdziły, że złożenie wniosku o umorzenie zaległości podatkowych nie stanowi o braku wymagalności obowiązku i nie stoi na przeszkodzie prowadzeniu egzekucji. Z omówionych wyżej powodów skargę kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a. Agnieszka Olesińska Krzysztof Winiarski Wojciech Stachurski