I OZ 73/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 października 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2293/21 w sprawie ze sprzeciwu B.P. od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 lipca 2021 r. nr DAP-WOSRFR-7280-44/2021/KB w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania Postanowieniem z dnia 18 października 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2293/21 (dalej postanowienie z 18 października 2021 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił B.P. (dalej skarżący) przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej Minister) z dnia 23 lipca 2021 r. nr DAP-WOSRFR-7280-44/ 2021/KB (dalej decyzja z 23 lipca 2021 r.) W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący pismem nadanym w urzędzie pocztowym dnia 3 września 2021 r., działając przez profesjonalnego pełnomocnika [r. pr. I.P., dalej pełnomocnik skarżącego], wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw od decyzji z 23 lipca 2021 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Jednocześnie wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu, wskazując na błędne pouczenie w zaskarżonej decyzji co do prawa do skargi i wskazanie błędnej podstawy prawnej decyzji, tj. art. 138 § 1 pkt 2 kpa, zamiast art. 138 § 2 kpa, a tym samym wprowadzenie skarżącego w błąd zarówno co do środka zaskarżenia, jak i podstawy prawnej samej decyzji. Skarżący zaznaczył, że zgodnie z art. 112 kpa błędne pouczenie nie może szkodzić stronie, która się do niego zastosowała. Oddalając wniosek na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej ppsa) Sąd I instancji przywołał art. 86 i 87 kpa i podniósł, że w rozpoznawanej sprawie nie wykazano braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia sprzeciwu od decyzji z 23 lipca 2021 r. Sąd I instancji zgodził się, że błędne pouczenie nie może szkodzić stronie, która się doń zastosowała, jednak w niniejszej sprawie skarżący nie działał osobiście, lecz przez profesjonalnego pełnomocnika, którego rolą było prawidłowe ustalenie terminu do wniesienia stosownego środka zaskarżenia, niezależnie od treści pouczenia i powołanej podstawy prawnej (k. 11-14 akt sądowych). Zażaleniem z 30 października 2021 r. pełnomocnik skarżącego zaskarżył w całości postanowienie z 18 października 2021 r., zarzucając postanowieniu naruszenie art. 86 § 1 ppsa w zw. z art. 112 kpa w zw. z art. 64b § 1 ppsa przez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu z uwagi na niewykazanie braku winy w uchybieniu terminu, podczas gdy, zgodnie z art. 112 kpa błędne pouczenie nie może szkodzić stronie, która się do niego zastosowała. Pełnomocnik skarżącego uzasadnił swoje stanowisko; wniósł o: uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu; względnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, umorzenie postępowania z wniosku o przywrócenie terminu i nakazanie Sądowi I instancji rozpatrzenie sprzeciwu; o [zasądzenie] zwrotu kosztów, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącego (k. 21-22 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie. Decyzją z dnia 23 lipca 2021 r., powołując art. 138 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 9 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097) Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu odwołania B.P. uchylił decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z 27 kwietnia 2021 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji (k. 79 akt WSA). W decyzji zawarto pouczenie: "Na niniejszą decyzję służy Stronom skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, za pośrednictwem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji" (k. 79-68 akt Ministra). Decyzję doręczono przez pełnomocnikowi skarżącego dnia 4 sierpnia 2021 r. (k. 82, 14-15 akt Ministra). Dnia 3 września 2021 r. pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw od decyzji z 23 lipca 2021 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu (k. 2-6 akt sądowych). Trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 26 października 2017 r. II OZ 1206/17 (ONSAiWSA 2018/6/118), że stosownie do art. 112 kpa, błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. W doktrynie prezentowany jest pogląd, że konsekwencje obowiązywania art. 112 kpa winny być takie, że w przypadku wniesienia spóźnionego odwołania, które wpłynęło z zachowaniem terminu błędnie podanego w pouczeniu, organ obowiązany będzie je rozpatrzyć bez potrzeby wnoszenia wniosku o przywrócenie terminu (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2021 r., s. 728, nb 4). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skutki prawne błędnego pouczenia o środkach zaskarżenia winny być jednolite zarówno na drodze postępowania administracyjnego, jak i postępowania sądowego. Odmienna wykładnia prowadzi do zbędnego formalizmu i przedłużania postępowania, bo sąd administracyjny w sytuacji złożenia wniosku o przywrócenie terminu z powodu błędnego pouczenia obowiązany jest przywrócić go stronie. Wprawdzie w art. 112 kpa ustawodawca nie wskazał sprzeciwu, jednak zgodnie art. 64b § 1 ppsa, do sprzeciwu od decyzji stosuje się odpowiednio przepisy o skardze. Skutkiem prawnym ochrony wynikającej z art. 112 kpa w przypadku wniesienia spóźnionego środka zaskarżenia do sądu, który wpłynął z zachowaniem terminu błędnie podanego w pouczeniu, jest obowiązek wojewódzkiego sądu administracyjnego rozpatrzenia go bez potrzeby wnoszenia wniosku o przywrócenie terminu, a w przypadku wniesienia takiego wniosku - bez konieczności rozstrzygania o tym wniosku, jako skonsumowanego przez przystąpienie sądu do rozpatrzenia sprzeciwu. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że z pouczenia udzielonego przez Ministra wynikało, że skarżący ma możliwość wniesienia skargi na decyzję z 23 lipca 2021 r. w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu decyzji II instancji, a także, że w niniejszej sprawie skarżącego reprezentował profesjonalny pełnomocnik. Pełnomocnik skarżącego zastosował się do powyższego pouczenia, tj. zachował wskazany w pouczeniu termin 30 dni, jednakże zatytułował swoje pismo jako sprzeciw, wnosząc jednocześnie o przywrócenie terminu. Pełnomocnik skarżącego wniósł środek odwoławczy zgodnie z treścią pouczenia, a zatem strona nie może ponosić negatywnych skutków zastosowania się do udzielonych jemu przez organ wskazówek. Sąd I instancji winien zakwalifikować wniesiony środek odwoławczy jako sprzeciw od decyzji (wobec spełnienia przesłanek z art. 64a ppsa) i stwierdzić, że jego wniesienie nastąpiło w terminie otwartym do jego wniesienia, mając na uwadze art. 112 kpa w zw. z art. 64b § 1 ppsa i rozpoznać ów sprzeciw. Umorzenie postępowania o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu jest w tej sytuacji bezprzedmiotowe. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, orzekł jak w sentencji. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wskazać należy, że nie mógł być on uwzględniony, bowiem o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, 203 i 204 ppsa (art. 209 ppsa). Naczelny Sąd Administracyjny, co do zasady nie jest uprawniony do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego w orzeczeniu, które nie jest jednym z orzeczeń, o których mowa w art. 209 ppsa. Brak jest w tym przepisie podstaw do zamieszczania orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania w innych orzeczeniach, kończących postępowanie w danej instancji, niż wymienione w tym przepisie (uchwała NSA z 4.2.2008 r. I OPS 4/07, ONSAiWSA 2008/2/23 z aprobująca glosą K. Celińskiej-Grzegorczyk, ZNSA 2008/4/145-150; M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 890, nb 8).