III SA/Kr 1370/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie : WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. G. na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 5 sierpnia 2021 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności postanowieniem z dnia z 5 sierpnia 2021 r., znak [...], działając na podstawie m.in. art. 59 § 2 oraz art. 58 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2021 r. poz.735), po rozpatrzeniu prośby P. G. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] 2021 r. znak [...] – odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Powyższe postanowienie, które jest przedmiotem skargi, zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wydał w dniu [...] 2021 r. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, w którym zaliczył P. G. do lekkiego stopnia niepełnosprawności na okres do 30 czerwca 2024 r. Orzeczenie to zostało skutecznie doręczone stronie w dniu 28 czerwca 2021 r. W dniu 13 lipca 2021 r., tj. 1 dzień po upływie ustawowego terminu, profesjonalny pełnomocnik reprezentujący P. G. złożył odwołanie do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. W dniu 20 lipca 2021 r. profesjonalny pełnomocnik złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od orzeczenia z dnia [...] 2021 r. W uzasadnieniu wspomnianego wniosku o przywrócenie terminu, profesjonalny pełnomocnik wskazał w szczególności, że przyczyną uchybienia terminu był zły stan zdrowia P. G., który od wielu lat boryka się z nawracającymi stanami lękowymi i padaczkowymi pogarszającymi jego zdrowie. (...) ma problemy z pamięcią i koncentracją. Bardzo często zapomina o swoich podstawowych zadaniach czy celach w trakcie dnia. Występują także sytuacje, kiedy nie jest on świadomy, jaki jest aktualnie dzień tygodnia, co powoduje wiele trudności w życiu codziennym, chociażby właśnie z odbiorem korespondencji czy zapamiętaniem daty z tym związanej. Autor wniosku o przywrócenie terminu wskazał również, że P. G. był przekonany, że odebrał ww. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w dniu 29 czerwca 2021 r. i taką informację przekazał profesjonalnemu pełnomocnikowi. W dniu 5 sierpnia 2021 r. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wydał opisane na wstępie postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ przytoczył treść art. 58 k.p.a. Ustosunkowując się do pierwszej podniesionej we wniosku o przywrócenie terminu kwestii, tj. złego stanu zdrowia P. G., organ wskazał, że do wniosku załączono nieaktualną dokumentację medyczno-psychologiczną, na którą powołuje się pełnomocnik skarżącego w treści podania, tj.: Kartę informacyjną leczenia szpitalnego z dnia 21 października 2005 r. (odwołujący miał wówczas 14 lat) oraz opinię psychologiczną z 2018 r. W ocenie organu nie każda choroba może stanowić przesłankę uzasadniającą wniosek przywrócenie terminu. Przewlekłe schorzenie, na które cierpi odwołujący, samo w sobie nie stanowi przesłanki uzasadniającej przywrócenie terminu, bowiem osoba dotknięta przewlekłym schorzeniem jest świadoma swego stanu zdrowia, choroba nie stanowi dla niej zaskoczenia, nie skutkuje niespodziewaną dysfunkcją aktywności życiowej i społecznej. Zdaniem organu, zachowanie należytej staranności w przypadku osoby przewlekle chorej powinno wyrażać się w takim planowaniu wykonania swych obowiązków, w tym podejmowania czynności procesowych, by wkomponować je w tok codziennych czynności. W podsumowaniu tego wątku, organ stwierdził, że indywidualna ocena stanu zdrowia, dokonana przez skarżącego, nie tylko nie może stanowić dowodu, ale także nie uprawdopodabnia, że choroba nie pozwalała na dokonywanie czynności takich jak wniesienie odwołania w postępowaniu, którego jest się inicjatorem. Katalog okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminowi jest wprawdzie otwarty, ale nie można do niego zaliczyć każdego powodu, który w ocenie strony wydaje się istotny, ze względu na jej interes. Do wspomnianych okoliczności zalicza się np. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, powódź itp. Przywrócenie terminu jest instytucją służącą ochronie strony postępowania przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu. Taka ochrona przysługuje jednak wyłącznie w przypadku, kiedy strona nie mogła dokonać czynności procesowej w terminie z przyczyn od siebie niezależnych. Odnosząc się natomiast do kwestii tego, że odwołujący był przekonany, że odebrał orzeczenie dopiero w dniu 29 czerwca 2021 r. – organ wskazał, że adwokat M. M. nie uprawdopodobniła w żaden sposób, że odwołujący dołożył należytej staranności i uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. Pomimo bowiem występujących u P. G. schorzeń, powodujących stosowne ograniczenia, organ uznał, że jest on osobą samodzielną w codziennym funkcjonowaniu(...). Organ zaakcentował także, iż zgodnie z unormowaniami kodeksu postępowania administracyjnego nie jest wymagane osobiste złożenie odwołania przez stronę, istnieje możliwość przesłania odwołania za pośrednictwem poczty, zatem nie wyklucza to możliwości podjęcia stosownych działań przez inne osoby, na przykład osoby bliskie dla strony postępowania. Analiza akt sprawy, zdaniem organu, wykazała, iż we wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności odwołujący wskazał drugi numer telefoniczny do kontaktu w sprawie – z treści wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wynika, iż pracownik Miejskiego Zespołu skontaktował się pod podanym numerem z matką odwołującego, W. G. Ponadto, w ocenie psychologicznej sporządzonej na posiedzeniu składu orzekającego w dniu 10 czerwca 2021 r. wskazano, że odwołujący jest kawalerem, ma 4-letnie dziecko, mieszka z ojcem i dziadkiem. W konkluzji swoich rozważań organ stwierdził, iż całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w aktach, w tym w szczególności wyjaśnienia złożone przez skarżącego oraz analiza dokumentacji medycznej i psychologicznej złożonej wraz z wnioskiem o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, nie wskazują na brak winy strony w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, zatem wydanie postanowienia w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania jest w pełni uzasadnione. Pismem z dnia 27 września 2021 r. P. G. złożył na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie: 1) art. 58 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie tj. odmowę przywrócenia terminu w sytuacji uprawdopodobnienia przez skarżącego braku winy w uchybieniu terminu i niemożliwości terminowego wniesienia odwołania z powodu trudnych do przezwyciężenia przeszkód, istniejących w okresie biegu terminu do wniesienia odwołania; 2) naruszenie art 7 i 77 § 1 oraz 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i niepodjęcia niezbędnych kroków do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy; 3) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że odwołanie zostało wniesione 8 dni po upływie terminu do wniesienia odwołania, tj. 20 lipca 2021 roku, podczas gdy odwołanie zostało złożone w dniu 13 lipca 2021 r., tj. 1 dzień po upływie terminu. Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko w sprawie, zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem. W ocenie Sądu, skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., zwanej dalej "k.p.a."), a w szczególności art. 58 § 1 i § 2. Zgodnie z tymi przepisami w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Z powyższych regulacji wynika, że przesłanką, która musi obligatoryjnie zaistnieć w pierwszej kolejności, aby w ogóle możliwe było badanie okoliczności podniesionych we wniosku i ewentualne przywrócenie uchybionego terminu, jest złożenie żądania (prośby) w terminie siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Kolejnym z warunków przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Ponadto zauważyć należy, że warunkiem przywrócenia terminu, na podstawie art. 58 § 1 k.p.a., jest jedynie uprawdopodobnienie (a nie udowodnienie) przez stronę braku winy w uchybieniu terminowi. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 maja 2010 r., III SA/Wa 97/10, CBOSA). W sprawach o przywrócenie terminu wystarczające jest jedynie uprawdopodobnienie zdarzeń, które były przeszkodą do złożenia pisma w terminie, nie zaś przedstawienie niepodważalnych dowodów, świadczących o niedających się przezwyciężyć przeszkodach (por. wyrok NSA z 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 178/12). Ocena przesłanek zastosowania w sprawie art. 58 k.p.a. musi odbywać się z odwołaniem do wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności konkretnego przypadku, przy uwzględnieniu wszelkich koniecznych środków dowodowych, z uwzględnieniem słusznego interesu strony, a wszelkie niedające się wyjaśnić okoliczności nie mogą być interpretowane na jej niekorzyść (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 1 sierpnia 2013 r., II SA/Op 162/13, CBOSA). Prowadząc postępowanie w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu organ powinien zatem, stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., podejmować działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy istotnego dla jej rozstrzygnięcia i dokonać oceny na podstawie całokształtu wyczerpująco zebranego i rozpatrzonego materiału dowodowego. Dopełnienie wskazanych obowiązków co do dokładnego ustalenia stanu faktycznego i dokonania na jego podstawie oceny, ma na celu realizację – wynikającego z art. 8 k.p.a. – wymogu prowadzenia postępowania administracyjnego w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, nawet wtedy, gdy rozstrzygnięcie nie uwzględnia ich żądań (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 21 grudnia 2018 r., III SA/Wr 459/18, CBOSA). Badanie okoliczności braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminowi powinno być każdorazowo odniesione do indywidualnych, specyficznych dla sprawy uwarunkowań, a samo ustanie przyczyny uchybienia terminu musi mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny lub domniemywany (por. wyrok NSA z 16 marca 2017 r., II OSK 1822/15, CBOSA). Należy także podkreślić, że przy ocenie okoliczności sprawy o przywrócenie terminu należy wypośrodkować, aby z jednej strony nie doprowadzać do pochopnego przywracania terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw. Wychodząc z powyższych założeń Sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie ziściły się trzy z czterech przesłanek, o których mowa w art. 58 k.p.a. Niewątpliwie uchybiono bowiem terminowi do wniesienia odwołania (1 dzień), wniosek o przywrócenie terminu złożono w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu oraz dopełniono czynności, dla której określony był termin. Istota sporu sprowadza się natomiast do oceny, czy organ administracyjny w okolicznościach przedmiotowej sprawie zasadnie odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uznając, że nie uprawdopodobnił on, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Sąd nie podzielił stanowiska organu w tej mierze. W ocenie Sądu, jako istotny jawi się przede wszystkim fakt, że skarżący legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, a zatem nie można przykładać do niego takiej samej miary staranności w prowadzeniu swoich spraw jak do osób w pełni sprawnych. Co więcej, jak wynika z treści oceny psychologicznej sporządzonej na potrzeby postępowania o ustalenie stopnia niepełnosprawności z dnia [...] 2021 r. skarżący cierpi w szczególności na pogorszenie pamięci, występują u niego również inne schorzenia, które mogą ograniczać zdolność precyzyjnego umiejscowienia poszczególnych zdarzeń w czasie. Zatem w oparciu o zgromadzoną w aktach dokumentację medyczną, w tym przede wszystkim wspomnianą ocenę psychologiczną, wbrew stanowisku organu, za uwiarygodniony należy ocenić fakt, że skarżący mógł przekazać błędną informację swojemu pełnomocnikowi odnośnie daty odebrania przedmiotowego orzeczenia o niepełnosprawności. Taka omyłka, wynikająca z charakteru schorzeń, na które cierpi skarżący, nie powinna wywoływać negatywnych skutków dla skarżącego i działającego z należytą starannością pełnomocnika, który sporządził odwołalnie (por. postanowienie NSA z dnia 29 kwietna 2021 r. sygn. akt I OZ 138/21, CBOSA). Opisane wyżej okoliczności oraz ocena całokształtu działań podejmowanych przez pełnomocnika skarżącego, uzasadniają, w ocenie Sądu, przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Odmowa jego przywrócenia wiązałaby się bowiem z dolegliwym skutkiem w postaci pozbawienia skarżącego prawa do postępowania przed organem II instancji, a w dalszej kolejności także prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). W konsekwencji za zasadny Sąd uznał podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 58 § 1 k.p.a., przy czym naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy; jego stwierdzenie obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania organ obowiązany będzie uwzględnić ocenę prawną sformułowaną w niniejszym wyroku oraz wynikające z niej wskazania co do dalszego postępowania; dotyczy to w szczególności wykładni przesłanek z art. 58 § 1 i 2 k.p.a., a także znaczenia okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, znajdujących potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.