III OSK 1499/22
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2025-08-05
Skład orzekający: Małgorzata Pocztarek, Zbigniew Ślusarczyk, Sławomir Pauter
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej, wydając zaświadczenie na podstawie art. 218 § 1 KPA, może prowadzić postępowanie wyjaśniające wykraczające poza posiadane ewidencje, rejestry lub inne dane, w celu potwierdzenia faktów lub stanu prawnego, które nie wynikają bezpośrednio z tych zasobów?Ratio decidendi
Postępowanie wyjaśniające w przedmiocie wydania zaświadczenia na podstawie art. 218 § 2 KPA ma charakter pomocniczy i służy jedynie ustaleniu treści zaświadczenia w oparciu o dane już posiadane przez organ. Nie może ono zastępować postępowania dowodowego w szerszym zakresie, ani służyć poszukiwaniu dowodów, którymi organ nie dysponuje. Organ administracji zaświadcza jedynie o tym, co jest wpisane w jego rejestrach, ewidencjach lub innych danych, bez ich przetwarzania.Stan faktyczny
Skarżąca K. K. wniosła o wydanie zaświadczenia potwierdzającego wykonywanie zadań w warunkach szczególnie zagrażających życiu i zdrowiu, zgodnie z rozporządzeniem dotyczącym podwyższania emerytur funkcjonariuszy. Organy administracji odmówiły wydania zaświadczenia, uznając, że zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza spełnienia kryteriów określonych w rozporządzeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienia organów, uznając, że postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone nienależycie. Szef Krajowej Administracji Skarbowej złożył skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów postępowania.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) sędzia del. WSA Sławomir Pauter Protokolant asystent sędziego Marita Sukiennik-Sikora po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Szefa Krajowej Administracji Skarbowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3218/21 w sprawie ze skargi K. K. na postanowienie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z dnia 1 lipca 2021 r. nr DOM1.1125.181.2021 w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia żądanej treści 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza od K. K. na rzecz Szefa Krajowej Administracji Skarbowej kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 22 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3218/21 wydanym po rozpoznaniu skargi K. K. na postanowienie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z 1 lipca 2021 r. nr DOM1.1125.181.2021 w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia żądanej treści, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej zwanej "p.p.s.a.") uchylił zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej: "DIAS w Gdańsku") z 19 maja 2021 r. nr 2201-IPK-2.111.51.2021 i zasądził od Szefa Krajowej Administracji Skarbowej na rzecz skarżącej kwotę 480 złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Szef Krajowej Administracji Skarbowej (dalej jako "Szef KAS") postanowieniem z 1 lipca 2021 r. nr DOM1.1125.181.2021, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, zwanej dalej "k..p.a."), po rozpoznaniu zażalenia K. K., utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (DIAS w Gdańsku) z 19 maja 2021 r. nr 2201-IPK-2.111.51.2021 o odmowie wydania zaświadczenia o żądanej treści.
W uzasadnieniu postanowienia DIAS w Gdańsku wskazał, że pismem z 29 października 2020 r. skarżąca zwróciła się do DIAS w Gdańsku z wnioskiem o wystawienie dokumentu potwierdzającego wykonywanie zadań, o których mowa § 4 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 4 maja 2005 r. w sprawie szczegółowych warunków podwyższania emerytur funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celnej, Służby Celno- Skarbowej i Służby Więziennej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1611, zwanego dalej "rozporządzeniem"). We wniosku wskazała komórki organizacyjne, w których pełniła służbę, bezpośrednich przełożonych oraz poglądowo określiła zakres realizowanych zadań w komórkach zwalczania przestępczości, celem poświadczenia wykonywania zadań określonych w powyższym rozporządzeniu.
Po dokonaniu analizy posiadanych dokumentów, przebiegu i warunków pełnienia służby wnioskodawczyni w latach 2006-2018 oraz rekomendacji Zespołu ds. wypracowania dokumentacji warunkującej podwyższenie emerytury funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej w Izbie Administracji Skarbowej w Gdańsku, organ pierwszej instancji stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał nie uprawnia do potwierdzenia wykonywania przez K. K. zadań spełniających kryteria określone w § 4 rozporządzenia i postanowieniem z 19 maja 2021 r. nr 2201-IPK-2.111 51.2021 odmówił wydania wnioskodawczyni żądanego zaświadczenia.
Pismem z 25 maja 2021 r. K. K. wniosła do Szefa KAS zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego zmianę i wydanie żądanego zaświadczenia zgodnie z wnioskiem, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.
Po rozpoznaniu zażalenia Szef KAS postanowieniem z 1 lipca 2021 r. nr DOMI.1125.181.2021 utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, podzielając stanowisko prezentowane przez organ I instancji. Szef KAS wskazał, że w toku postępowania organ pierwszej instancji dokonał przeglądu akt osobowych, zwrócił się do podmiotów, które mogły posiadać dowody związane z przedmiotowym zagadnieniem. Podjęte czynności nie doprowadziły jednak do ustaleń, które pozwoliłyby na wydanie zaświadczenia o treści żądanej przez stronę. Sam fakt pełnienia służby polegającej na podejmowaniu czynności operacyjno-rozpoznawczych nie uzasadnia uznania, iż jest to służba pełniona w warunkach szczególnie zagrażających życiu i zdrowiu. Podejmowanie czynności służbowych w warunkach uzasadniających podwyższenie emerytury musi wynikać ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji. Informacji zaś, ani materiałów potwierdzających udział wnioskodawczyni w określonych akcjach (co najmniej 6 w ciągu roku), uzasadniających podwyższenie emerytury, organ pierwszej instancji nie posiada. Przedstawiony przez Zespół ds. wypracowania dokumentacji warunkującej podwyższenie emerytury funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej w Izbie Administracji Skarbowej w Gdańsku materiał dowodowy nie zawierał opisu zdarzeń, które miałyby charakter wyjątkowy i szczególnie zagrażający życiu i zdrowiu. Analiza posiadanej przez organ dokumentacji i zapisów w systemach informatycznych nie potwierdziła udziału wnioskodawczyni w określonych akcjach uzasadniających podwyższenie emerytury. Zapisy w systemach są lakoniczne typu; zatrzymanie papierosów itp., a wpisy dokonywane są zazwyczaj przez jedną osobę zajmującą się rejestracją spraw. Ponadto ustalono w archiwum, że znaczna część dokumentacji z uwagi na klasyfikację rzeczową akt (B5) została poddana zniszczeniu po 5 latach.
W takim stanie rzeczy wskazane na wstępie postanowienie stało się przedmiotem skargi K. K., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia go poprzedzającego.
W odpowiedzi na skargę Szef KAS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Sąd I instancji uwzględniając skargę, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zwrócił uwagę, że DIAS w Gdańsku poszukiwał środków dowodowych określanych w art. 218 § 2 k.p.a., jako "inne dane" będące w posiadaniu organu. Skarżąca w swej korespondencji z organem wskazywała na konkretne czynności przez nią podejmowane, umiejscowione w czasie i miejscu, w większości przypadków podając nr ewidencjonujące określone zdarzenie. Zespół doszukał się związku konkretnych zdarzeń i udziału w nich skarżącej skupiając się na zakresie czynności wykonywanych przez funkcjonariuszy konkretnych jednostek organizacyjnych, w których skarżąca pełniła służbę i efektach ich pracy. Tymczasem organ przyjął, iż ten związek nie jest możliwy do wykazania w dostępnych organowi dokumentach. Sąd I instancji uznał, że w istocie uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie odnosi się do indywidualnej sprawy skarżącej, albowiem organ nie przywiązywał należytej wagi do inicjatywy dowodowej wnioskodawczyni i ustaleń Zespołu dokonującego swoistej eksperckiej oceny, czy czynności wykonywane przez skarżącą można określić jako sytuacje, w których istniało bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia. Ogólna argumentacja dotycząca trybu postępowania w przypadku żądania wydania zaświadczenia określonej treści i stwierdzenie, że dostępne rejestry nie potwierdzają zdarzeń pozwalających na wydanie zaświadczenia nie wyjaśniły, w ocenie Sądu I instancji, w sposób wystarczający z jakich względów organ II instancji uznał zaskarżone postanowienie organu I instancji za prawidłowe.
Sąd I instancji uznał ponadto, że organ II instancji nie dopełnił obowiązku wynikającego z art. z art. 124 § 2 w związku z art. 126 k.p.a. i art. 219 k.p.a., czyli wyjaśnienia przesłanek, jakimi kierował się podejmując rozstrzygnięcie o utrzymaniu w mocy postanowienia organu I instancji, mimo uproszczonego trybu postępowania prowadzonego w oparciu o art. 228 § 2 k.p.a.
Podsumowując, w ocenie Sądu I instancji stanowisko organów jest przedwczesne. Nie można bowiem przyjąć, iż organy orzekające w sprawie, kierując się zasadą dochodzenia prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), należycie przeprowadziły postępowanie w sprawie wydania zaświadczenia. Zdaniem Sądu w celu usunięcia powstałych rozbieżności pomiędzy ustaleniami Zespołu, dokonanymi w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, a oceną organu stało się celowe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego na podstawie art. 218 § 2 k.p.a.
Skargę kasacyjną złożył Szef KAS, zaskarżając powyższy wyrok w całości. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 7, 77 § 1, 107 § 3, 218 § 1 i 2 i 219 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że organy nienależycie przeprowadziły postępowanie w sprawie wydania zaświadczenia, podczas gdy organy dopełniły ciążących na nich obowiązków procesowych w kwestii wydawania zaświadczeń, prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy przeprowadzając szczegółowe i rzetelne postępowanie wyjaśniające, a zebrany materiał dowodowy stanowił wystarczającą podstawę do wydania rozstrzygnięcia w tym zakresie,
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 7, 77 § 1, 107 § 3, 218 § 1 i 2 i 219 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że organ I instancji nie poszukiwał środków dowodowych określanych w art. 218 § 1 k.p.a., jako "inne dane" będące w posiadaniu organu, podczas gdy organ podjął wszelkie działania określone ramami art. 218 § 1 i 2 k.p.a. mające na celu ustalenie czy wnioskodawczyni pełniła służbę w warunkach zagrażających życiu i zdrowiu, a zebrany materiał dowodowy stanowił wystarczającą podstawę do wydania rozstrzygnięcia w tym zakresie,
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 219 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że co najmniej przedwczesne jest stanowisko Szefa KAS, że organ I instancji dokonał właściwych ustaleń stanu faktycznego i prawnego w niniejszej sprawie, podczas gdy organy orzekające należycie przeprowadziły postępowanie w sprawie wydania zaświadczenia, a zebrany materiał dowodowy stanowił wystarczającą podstawę do wydania rozstrzygnięcia w tym zakresie,
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 124 § 2, art. 126 i art. 219 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że organ II instancji nie wyjaśnił przesłanek jakimi się kierował, podejmując rozstrzygnięcie o utrzymaniu w mocy postanowienia organu I instancji, podczas gdy Szef KAS ponownie rozpatrzył sprawę w jej całokształcie i wyczerpująco ustosunkował się do zarzutów zażalenia,
- 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 124 § 2, art. 126 i art. 219 k.p.a. przez uznanie, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie odnosi się do indywidualnej sprawy skarżącej, albowiem nie przywiązuje należytej wagi do inicjatywy dowodowej wnioskodawczyni i ustaleń Zespołu ds. wypracowania dokumentacji warunkującej podwyższenie emerytury funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej w Izbie Administracji Skarbowej w Gdańsku, podczas gdy zarówno wniosek skarżącej o wydanie zaświadczenia, jak i zażalenie na odmowę wydania zaświadczenia określonej treści, nie zawierały informacji o podejmowaniu konkretnych czynności, czy też udziale w konkretnych zdarzeniach, akcjach w których udział wnioskodawczyni niósł za sobą ryzyko zagrożenia utraty zdrowia lub życia dla ich uczestników, zaś Zespół nie dokonał, w przeciwieństwie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku, oceny podejmowanych przez skarżącą czynności w kontekście ich realizacji w warunkach uzasadniających podwyższenie emerytury, a uzasadnienie zaskarżonych postanowień wyczerpująco wyjaśnia przyczyny odmowy wydania skarżącej wnioskowanego zaświadczenia, na tle jej indywidualnej sytuacji.
W oparciu o tak postawione zarzuty, Szef KAS wniósł o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi strony, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu. Ponadto wniósł o zasądzenie od skarżącej na rzecz Szefa KAS kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W piśmie z 3 czerwca 2021 r., wniesionym z uchybieniem terminu do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną, skarżąca wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych. Z ostrożności procesowej, na wypadek uwzględnienia skargi kasacyjnej wniosła o odstąpienie od zasądzenia od skarżącej na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania w całości. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że mając na uwadze sposób, w jaki organy I i II instancji przeprowadziły postępowanie w sprawie wydania zaświadczenia, koniecznym i w pełni uzasadnionym było uchylenie przez Sąd wydanych przez te organy decyzji w celu należytego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, o którym mowa w art. 218 § 2 k.p.a. oraz poddania szczegółowej analizie wszystkich dostępnych organom "innych danych", o których mowa w art. 218 § 1 k.p.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935) zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.
W skardze kasacyjnej trafnie zarzuca się Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kluczowe w niniejszej sprawie jest ustalenie zakresu faktów i dowodów, które muszą być brane pod uwagę przez organ w postępowaniu w przedmiocie wydania zaświadczenia. O ile bowiem nie ulega wątpliwości, że w postępowaniu jurysdykcyjnym (kończącym się wydaniem decyzji) organ administracji zobligowany jest do ustalenia stanu faktycznego sprawy w oparciu o wszelkie dostępne dowody, o tyle zasada ta doznaje ograniczenia w przypadku postępowania w sprawie wydania zaświadczenia, będącego postępowaniem uproszczonym. Zgodnie z art. 218 § 1 k.p.a. "W przypadkach, o których mowa w art. 217 § 2 pkt 2, organ administracji publicznej obowiązany jest wydać zaświadczenie, gdy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu". Z kolei powołany przez Sąd I instancji § 2 ww. przepisu stanowi, że "Organ administracji publicznej, przed wydaniem zaświadczenia, może przeprowadzić w koniecznym zakresie postępowanie wyjaśniające".
Jednakże, wbrew ocenie Sądu I instancji postępowanie wyjaśniające, o którym mowa powyżej, odnosi się do ustalenia posiadania przez wnioskodawcę interesu prawnego oraz do ustalenia treści, zakresu danych posiadanych przez organ, a nie do poszukiwania dowodów, którymi organ wydający zaświadczenie nie dysponuje. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie zauważa się, że "Uproszczony charakter postępowania w sprawach wydawania zaświadczeń sprawia, że nie można w nim stosować zasady (uregulowanej w art. 75 § 1 k.p.a.) dopuszczenia jako dowód wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. «Konieczne» postępowanie wyjaśniające, o jakim mowa w art. 218 § 2 k.p.a., nie może być substytutem danych wynikających z prowadzonych przez właściwy organ ewidencji, rejestrów bądź innych danych znajdujących się w jego posiadaniu, o jakich mowa w art. 218 § 1 k.p.a. Konieczne postępowanie wyjaśniające odnosić się może do zbadania okoliczności wynikających z posiadanych przez organ ewidencji, rejestrów i innych danych czy też wyjaśnienia, czy dane te odnoszą się do osoby wnioskodawcy, faktów, stanu prawnego, którego poświadczenia domaga się wnioskodawca, a także ustalenia, jakiego rodzaju ewidencja i rejestry mogą zawierać żądane dane, i ustalenia ewentualnych ich dysponentów" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 października 2000 r., V SA 760/00, M. Jaśkowska [w:] M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, M. Jaśkowska, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2025, art. 218). Również w nowszym orzecznictwie wskazuje się, iż "w postępowaniu dotyczącym wydania lub odmowy wydania zaświadczenia (art. 217-219 k.p.a.) właściwy organ nie przeprowadza ponownie całego postępowania dowodowego dotyczącego ustaleń faktycznych i prawnych w danej sprawie (...) Wynika to z tego, że postępowanie wyjaśniające, o którym stanowi art. 218 § 2 k.p.a. może spełniać tylko rolę pomocniczą odnośnie do ustalenia treści danego zaświadczenia. (...) organ administracyjny zaświadcza tylko o tym, co jest w jego ewidencji, rejestrach bądź innych danych, bez ich przetwarzania, gdyż chodzi tu o potwierdzenie w formie dokumentu urzędowego tego, co jest aktualnie wpisane w rejestrze publicznym" (tak NSA w wyroku z 20 września 2013 r., II OSK 975/12).
Powyższy wniosek wzmacnia lektura mających zastosowanie w tej sprawie przepisów prawa materialnego jak i postępowania prowadzonego w sprawie potwierdzenia wykonywania zadań, o których mowa w § 4 pkt 1 rozporządzenia. Zgodnie z § 4 pkt 1 rozporządzenia wymogiem podwyższenia emerytury nie jest samo pełnienie służby w komórce organizacyjnej, w ramach której podejmuje się czynności zagrażające życiu lub zdrowiu, a podejmowanie, co najmniej 6 razy w roku ww. czynności, co uzasadnia konieczność udokumentowania, w celu wydania zaświadczenia, konkretnych wydarzeń skutkujących zagrożeniem życia lub zdrowia funkcjonariusza. Ponadto, trafnie powołuje się organ w skardze kasacyjnej na przepisy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 grudnia 2018 r. w sprawie trybu postępowania i właściwości organu w zakresie zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Celno-Skarbowej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2018 r. poz. 2373, dalej zwane "rozporządzeniem z 7 grudnia 2018 r."). Zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 3 tego rozporządzenia, środkiem dowodowym potwierdzającym okresy służby pełnionej w szczególnych warunkach uzasadniających podwyższenie emerytury jest "zaświadczenie o okresach służby pełnionej w warunkach uzasadniających podwyższenie emerytury, sporządzone <>, wystawione przez właściwe organy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Biura Ochrony Rządu, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej lub Krajowej Administracji Skarbowej". Przepis ten wprost potwierdza, iż w postępowaniu w sprawie wydania zaświadczenia potwierdzającego wykonywanie zadań, o których mowa § 4 pkt 1 rozporządzenia, nie przewidziano regulacji szczególnych względem art. 218 k.p.a., rozszerzających zakres postępowania dowodowego poza dokumenty i dane będące w posiadaniu organu.
Oceny tej nie zmienia fakt, że w ramach prowadzonego postępowania dowodowego organ I instancji w celu potwierdzenia realizowania przez skarżącą czynności niezbędnych do wydania zaświadczenia, zwrócił się do Zespołu ds. wypracowania dokumentacji warunkującej podwyższenie emerytury funkcjonariuszom Służby Celno-Skarbowej w Izbie Administracji Skarbowej w Gdańsku z prośbą o poddanie analizie wniosku we wskazanym zakresie i zajęcie stanowiska w sprawie. Zespół przedstawił pozytywną rekomendację dotyczącą wykonywania przez skarżącą ww. zadań, niemniej zgromadzony przez niego materiał dowodowy nie zawierał informacji o podejmowaniu skarżącą co najmniej 6 razy w ciągu roku konkretnych czynności, o których mowa w § 4 pkt 1 rozporządzenia. W ocenie NSA fakt wydania przez Zespół pozytywnej rekomendacji jest wynikiem oceny fachowej członków tego Zespołu, nie może zaś stanowić "innych danych" znajdujących się w posiadaniu organu.
Co równie istotne, zasadnie podnosi organ, że zgodnie z ww. rozporządzeniem, postępowanie dowodowe w szerszym zakresie prowadzone jest przed właściwym organem emerytalnym. Zgodnie z § 16 ust. 1 rozporządzenia z 7 grudnia 2018 r., "W przypadku udowadniania okresów składkowych lub nieskładkowych za pomocą zeznań świadków, zainteresowany lub jego pełnomocnik oświadcza, że okresów tych nie może potwierdzić odpowiednimi dokumentami". Jednocześnie organ emerytalny bada i ocenia całokształt sprawy o ustalenie prawa do zaopatrzenia emerytalnego lub wysokości świadczenia na podstawie przedłożonych dokumentów, zeznań świadków, innych dowodów oraz oświadczeń zainteresowanego (§ 23 ust. 1 rozporządzenia z 7 grudnia 2018 r.). Tym samym odmowa wydania zaświadczenia w sytuacji, gdy organ nie dysponuje danymi potwierdzającymi wykonywanie przez skarżącą zadań służbowych wskazanych w § 4 pkt 1 rozporządzenia, nie stoi na przeszkodzie udokumentowaniu spełnienia tych przesłanek za pomocą innych środków dowodowych, w szczególności biorąc pod uwagę rekomendację (a także ewentualne zeznania członków) Zespołu ds. wypracowania dokumentacji warunkującej podwyższenie emerytury funkcjonariuszom Służby Celno-Skarbowej w Izbie Administracji Skarbowej w Gdańsku.
Tym samym błędnie przyjął Sąd I instancji, iż organ nie przyłożył należytej wagi do inicjatywy dowodowej wnioskodawczyni i ustaleń Zespołu dokonującego swoistej eksperckiej oceny, czy czynności wykonywane przez skarżącą można określić jako sytuacje, w których istniało bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia. Błędna jest ocena Sądu I instancji, że w celu usunięcia powstałych rozbieżności pomiędzy ustaleniami Zespołu, dokonanymi w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, a oceną organu, organ zobligowany był do prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w tym względzie stanowisko skarżącego kasacyjnie, wskazując że z samego faktu pełnienia służby w komórkach organizacyjnych ściśle związanych z ujawnianiem przestępstw celno-skarbowych, czy też ze współpracy z ABW czy Strażą Graniczną nie można wywodzić, że w każdym przypadku, w czasie jej pełnienia, występowało szczególne zagrożenie życia lub zdrowia. Należy mieć na uwadze charakterystykę zaświadczenia, którego rola w istocie sprowadza się do przeniesienia danych ze znajdujących się w posiadaniu organu rejestrów, ewidencji i innych zbiorów danych. Postępowanie wyjaśniające, o jakim mowa w art. 218 § 2 k.p.a., spełnia tylko pomocniczą rolę przy ustalaniu treści zaświadczenia, a jego przedmiotem są okoliczności wynikające z istniejących ewidencji, rejestrów i innych danych, czy też wyjaśnienie, czy dane te odnoszą się do osoby wnioskodawcy, faktów oraz stanu prawnego, którego poświadczenia domaga się zainteresowany, a także ustalenia, jakiego rodzaju ewidencja lub rejestry mogą zawierać żądane dane i ustalenia ewentualnych ich dysponentów. Postępowanie to ma zatem na celu usunięcie wątpliwości co do znanych, bo istniejących już faktów lub stanu prawnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 stycznia 2014 r., I OSK 1518/12).
W niniejszej sprawie organy dokonały sprawdzenia danych skarżącej w posiadanych systemach kancelaryjnych. Niemniej zawarte w tych systemach zapisy były lakoniczne (typu: zatrzymanie papierosów), a znaczna część dokumentacji została poddana zniszczeniu po 5 latach. Organy dokonały analizy dokumentacji kadrowej zgromadzonej w aktach osobowych skarżącej, potwierdzającej przebieg i zakres pełnionej służby, dochodząc do wniosku, że brak jest w tych aktach informacji mogących potwierdzić dane niezbędne do wydania zaświadczenia. Tym samym Sąd I instancji winien był dokonać oceny legalności zaskarżonego postanowienia z uwzględnieniem danych, którymi dysponowały orzekające w sprawie organy administracji. Jeśli w celu pozytywnej realizacji wniosku organ zmuszony byłby do wykroczenia poza ramy postępowania zaświadczeniowego i do poszukiwania dowodów na zasadach ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego, to takie działanie winno być ocenione jako nieuprawnione nie tylko w kontekście regulacji prawnych art. 217 i następnych k.p.a., lecz także w świetle rozporządzenia z 7 grudnia 2018 r. – wedle którego to aktu prawnego zaświadczenie, o które wystąpiła skarżąca, jest tylko jednym z dopuszczalnych środków dowodowych i którego niewydanie nie przesądza o braku podstaw stwierdzenia zaistnienia przesłanki wymienionej w § 4 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 4 maja 2005 r. w sprawie szczegółowych warunków podwyższania emerytur funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celnej, Służby Celno- Skarbowej i Służby Więziennej.
Mając powyższe na uwadze, trafne okazały się zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3, art. 124 § 2, art. 126, art. 218 § 1 i 2 i art. 219 § 1 i 2 k.p.a. Trafnie w skardze kasacyjnej zarzuca się, że Sąd I instancji przedwcześnie stwierdził, że organ nie poszukiwał środków dowodowych określanych w art. 218 § 1 k.p.a., jako "inne dane" będące w posiadaniu organu oraz że w celu usunięcia powstałych rozbieżności pomiędzy ustaleniami Zespołu, dokonanymi w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy a oceną organu, DIAS był zobligowany do poszukiwania innych dowodów w ramach postępowania wyjaśniającego na podstawie art. 218 § 2 k.p.a.
Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, dlatego na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji uwzględni ocenę prawną zamieszczoną w niniejszym wyroku i dokona ponownej oceny legalności zaskarżonego postanowienia.
O kosztach postępowania kasacyjnego od K. K. na rzecz Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, na które składają się wpis od skargi kasacyjnej i wynagrodzenie radcy prawnego, orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w zw. art. 205 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie nie zaistniał "uzasadniony przypadek" do odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, albowiem w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje "zasada rezultatu", zgodnie z którą stronie, której środek zaskarżenia okazał się skuteczny, należy się zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 i nast. p.p.s.a.). W piśmie stanowiącym odpowiedź na skargę kasacyjną nie powołano się na okoliczności uzasadniające odstąpienie od powyższej zasady.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło