I SA/Wa 2603/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Skiba, Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), sędzia WSA Iwona Kosińska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., dalej "SKO" na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 tj.), dalej "kpa" po rozpatrzeniu odwołania M. R., dalej "Skarżąca" od decyzji Wójta Gminy Z. z [...] października 2020 r. Nr [...] o odmowie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratanicą S. S., utrzymało ją w mocy. Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący. Skarżąca wystąpiła o przyznanie jej zasiłku pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratanicą. Organ I instancji wydał decyzję odmowną wskazując, że Skarżąca nie spełnia przesłanek ustawowych do jego otrzymania z uwagi na to, że nie jest osobą wymienioną w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2220), dalej "ustawa o świadczeniach rodzinnych". Skarżąca wniosła odwołanie. Rozpoznając odwołanie organ nie znalazł podstaw do odmiennej niż to uczynił organ I instancji oceny braku spełnienia przesłanek do otrzymania ww. świadczenia. Wskazał, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje katalog osób które mogą uzyskać tego rodzaju świadczenie. Są to matka lub ojciec, opiekun faktyczny dziecka, osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, inne osoby na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego spoczywa obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymując się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4 tej ustawy, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei w ust. 1b mowa jest o tym, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Powodem odmowy przyznania Skarżącej świadczenia przez organ I instancji był brak spełnienia kryterium, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy tj. nie spełnienie warunku dotyczącego pokrewieństwa uzasadniającego przyznanie świadczenia. Organ ustalił, że S. S. , jest bratanicą Skarżącej, dalej "bratanica". Z wywiadu środowiskowego wynika, że S. S. z uwagi na niepełnosprawność i niezdolność do samodzielnej egzystencji wymaga całodobowej opieki ponieważ choruje na fenyloketonurię, która jest chorobą wrodzoną a jej postęp jest szybki. Poza tym rodzice S. S. rozwiedli się , co potwierdza wyrok Sądu Okręgowego w O. o sygn. akt. [...] . Matka bratanicy pozbawiona została władzy rodzicielskiej tymże wyrokiem. Ojciec natomiast odbywa karę pozbawienia wolności do 24 lipca 2023 r. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w O. z [...] grudnia 2006 r. sygn. akt [...] umieszczono S. S. w rodzinie zastępczej M. i A. R.. Bratanica jest całkowicie ubezwłasnowolniona od 4 marca 2019 r. a Skarżąca jest jej opiekunem prawnym. Skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej od 1 sierpnia 2020 r. i zapewnia bratanicy całodobową opiekę. Organ ustalił, że Skarżąca jest siostrą ojca osoby niepełnosprawnej. Nie jest więc krewną w linii prostej, ani rodzeństwem bratanicy i nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem S. S.. Nie ma również w tym przypadku zastosowania art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Regulacja zawarta w tym przepisie nie rozszerza katalogu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego ale określa kolejność i dodatkowe przesłanki przyznania uprawnień w przypadku występowania kilku osób spokrewnionych. Przepis wskazuje, że gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy ta osoba nie jest w stanie sprawować opieki nad osobą niepełnosprawną świadczenie przysługuje w dalszej kolejności osobie innej niż spokrewniona w I stopniu ale tylko spośród tych na których ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny. Opiekun prawny nie jest wymieniony w art. 17 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych a więc nie może być zaliczony do innych osób z pkt 4 tego przepisu jeżeli nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła Skarżąca zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych polegający na ustaleniu, że nie jest opiekunem faktycznym S. S. i że nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny. Wniosła o uchylenie obu decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie jest zasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. Nr 2019, poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325.), dalej jako: "P.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. przy czym stosownie do art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca zaskarżyła decyzję o odmowie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną i ubezwłasnowolnioną bratanicą, której jest opiekunem prawnym. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem, zdaniem Sądu, wbrew wywodom skargi, organ dokonał prawidłowej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i uznał, że Skarżąca nie spełnia kryterium podmiotowego do przyznania świadczenia. Świadczenie pielęgnacyjne jest rodzajem świadczenia opiekuńczego a jego przyznanie wymaga spełnienia przez osobę ubiegającą się o nie warunków ustawowych, które zostały szczegółowo wymienione w decyzji więc Sąd nie będzie ich szczegółowo ponownie przytaczał. Generalnie istota przyznawania tego rodzaju świadczenia polega na tym aby osoby pozostające w szczególnych sytuacjach kiedy osoba najbliższa wymaga całodziennej opieki, mogły zrezygnować z pracy i w całości poświęcić się opieką nad taką osobą. W zamian za to otrzymują świadczenie pielęgnacyjne, które ma zapewnić im pokrycie, choć w części niezbędnych wydatków na osobę którą się opiekują i swoich własnych. Katalog osób którym tego rodzaju pomoc państwa jest udzielana określa art. 17 ustawy o świadczeniach. W pierwszej kolejności są to rodzice, opiekunowie faktyczni dziecka, osoby będące rodziną zastępczą spokrewnioną, inne osoby na których ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny. . Obowiązek alimentacyjny, zgodnie z art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Krewnymi w linii prostej są osoby z których jedna pochodzi od drugiej. W tym wypadku mamy do czynienia z rodziną zastępczą ale nie spokrewnioną. Definicję rodziny zastępczej spokrewnionej zawiera art. 41 ust. 2 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U.2020.821). Rodzinę zastępczą spokrewnioną tworzą małżonkowie lub osoby, o których mowa w ust. 1, a więc małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim, u których umieszczono dziecko w celu sprawowania nad nim pieczy zastępczej, z zastrzeżeniem art. 55 i 58., będący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka. Tego kryterium Skarżąca nie spełnia gdyż nie jest ani wstępną ani rodzeństwem ani osobą nie pozostająca w związku małżeńskim. Nie jest też dzieckiem w rozumieniu tych regulacji prawnych gdyż ukończyła 18 lat. Nie ciąży więc na Skarżącej obowiązek alimentacyjny względem bratanicy, co słusznie ustalił organ. Kodeks rodziny i opiekuńczy stanowi, że obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo – co wynika z art. 128 tej ustawy. Krewni to osoby które od siebie pochodzą. Skarżąca taką osobą w stosunku do niepełnosprawnej nie jest gdyż jest siostrą ojca. Zasadność wywodów organu potwierdza wyrok NSA z 25 stycznia 2021, I OSK 2091/20, w którym jasno stwierdzono, że "osobie , której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r". Osoba, która nie jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym, nie może zatem skutecznie ubiegać się o świadczenie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i to bez względu na to czy faktycznie, ową opiekę sprawuje. Warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest bowiem przynależność do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Innymi słowy, brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie powołanych przepisów, stanowi negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia. Moralny obowiązek opieki i dostarczania środków życiowych nie jest wystarczający do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można przy tym, powołując się nawet na ogóle zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ustawy z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną. Z tych względów i na podstawie art. 151 i 119 pkt 2 i 120 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w wyroku.