II SA/Łd 960/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 marca 2022 r. sprawy ze skargi L. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz skarżącej L. P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. a.bł. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez L.P. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021r. poz. 735 ze zm. dalej "KPA"); utrzymał w mocy decyzję odmowną Wójta Gminy S. z dnia [...] r. znak [...] w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Z ustalonego dla potrzeb sprawy stanu faktycznego wynika, iż do organu I instancji wpłynął wniosek L.P. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką - S.Z. Organ w toku postępowania ustalił, iż S.Z. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, której początku nie da się ustalić, natomiast znaczny stopień niepełnosprawności datowano od 16 kwietnia 2013 r., orzeczenie wydano na stałe (nr. [...] z dnia [...] maj 2013 r.). S.Z. zamieszkuje wraz z córką L.P. i jej mężem oraz dwójką wnucząt w m. A. 35, S.. S.Z. posiada jeszcze trójkę innych dzieci: syna – T. Z., zam. A. (rolnik), syna – J. Z., zam. T. (emeryt) oraz córkę – J.B. zam. A. (rolnik, emeryt). Podczas wywiadu środowiskowego wnioskodawczyni oświadczyła, iż nikt z rodzeństwa nie pomaga jej w opiece nad mamą. L.P. oświadczyła w dniu 4 sierpnia 2021r., że S.Z. jest osobą leżącą, nie porusza się samodzielnie, nie jest w stanie podnieść się z łóżka, nie spożywa samodzielnie posiłków i używa pielucho – majtek, stałych leków nie przyjmuje. L.P. oświadczyła, że opiekuje się mamą od 10 lat a ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że pracowała ostatnio w okresie od 7 października 1993 r. do 30 kwietnia 1994 r. a obecnie opłaca KRUS, chociaż oświadczyła, że rezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym z dniem 19 lipca 2021r. Wnioskodawczyni, opiekując się matką wykonuje takie czynności jak: codzienna toaleta, przygotowanie posiłków, sprzątanie, karmienie, zmiana pielucho- majtek, wychodzenie na spacery (podopieczna jest na wózku) oraz w razie potrzeby umawia matce wizyty lekarskie. Z rozpisanego czasu przeznaczonego na opiekę nad matką, wynika, iż łączny wymiar dzienny wynosi ok. 8 godzin dziennie. Wójt Gminy S. decyzją z dnia z dnia [...] r. znak [...] w oparciu o art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1 i 3 ust.5 pkt 2 oraz art. 20 ust. 1-3, art. 23, art. 24 ust. 1, ust. 2a i ust. 4, art. 26 ust. 1, art. 32 ust. 1d i 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 dalej "u.ś.r."), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466 z późn zm.), art. 6 ust. 2a, art. 16 ust. 6b, art. 18 ust. 5a, art. 22 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz.1778 z póżn.zm. ) w związku z art. 104 § 1 KPA odmówił L. P. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką - S.Z. W uzasadnieniu, przywołując przepisy prawa, Wójt wskazał, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobom niepełnosprawną - częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej, nie można tego traktować jako zastępcze źródło dochodu. W ocenie organu, w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo -skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia czy jej niepodejmowaniem przez stronę a wykonywaną przez nią opieką nad matką. L.P. od dawna nie pracuje, więc nie zrezygnowała z zatrudnienia, a wg. oświadczenia złożonego pod odpowiedzialnością karną wynika, iż zrezygnowała ona z pracy w gospodarstwie rolnym 19 lipca 2021r. Dodatkowo organ wskazał, że rodzeństwo L.P. zamieszkuje w tej samej miejscowości, toteż przy właściwej organizacji obowiązków domowych i współudziale domowników oraz rodzeństwa możliwe jest zorganizowanie opieki nad osobą leżącą w taki sposób by L.P. mogła podjąć zatrudnienie, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Siostra wnioskodawczyni jest emerytką a brat prowadzi gospodarstwo rolne, więc sam jest organizatorem własnej pracy, tj. ma możliwość zaplanowania, dostosowania zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczania czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Organ przypomniał także, że obowiązek alimentacyjny wynika wprost z treści art. 129 §1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i ciąży w równym stopniu na wszystkich dzieciach. Przy czym sprawowanie opieki nad rodzicem nie musi być wykonywane przez wszystkie dzieci bezpośrednio i polegać na osobistym świadczeniu, ale dopuszczalna jest każda postać świadczeń alimentacyjnych, w tym poprzez zapewnienie niezbędnych środków finansowych lub pokrycie koniecznych wydatków . Rozpatrując odwołanie pełnomocnika wnioskodawczyni, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, iż podziela motywy jakimi kierował się organ I instancji. W skardze, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, pełnomocnik L.P., zaskarżył w całości decyzję organu II instancji, wskazując na naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W odpowiedzi na skargę, organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2022.329 z dnia 9 lutego 2022r. dalej "p.p.s.a."), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy. Według art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 z późn.zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie), jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd kontrolując w zakreślonych wyżej granicach legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy S. stwierdził, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego uzasadniającym ich usunięcie z obrotu prawnego. Dokonując kontroli postępowania administracyjnego z wniosku skarżącej, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę stwierdził, że postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ I instancji sprowadziło się do dopuszczenia dowodu z dokumentacji wskazującej na stopnień niepełnosprawności S. Z. (orzeczenie nr. [...] z dnia [...] maj 2013 r.) oraz pozyskania z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. w drodze wywiadu środowiskowego informacji i oświadczeń strony, iż: niepełnosprawna zamieszkuje wraz z córką L.P., jej mężem oraz dwójką wnucząt w m. A.; S.Z. ma jeszcze, oprócz L. P., trójkę innych dzieci: syna – T. zam. w m. A. (rolnik), syna – J. zam. w m. T. (emeryt), córkę – J. zam. w m. A. (emerytka), ale nikt z rodzeństwa nie pomaga jej w opiece nad matką; S.Z. jest osobą leżącą, nie porusza się samodzielnie, nie jest w stanie podnieść się z łóżka, nie spożywa samodzielnie posiłków, nie przyjmuje stałych leków, używa pielucho – majtek; L.P. wykonuje matce codzienną toaletę, przygotowuje jej posiłki, sprząta, karmi, zmienia pielucho - majtki, wychodzi na spacery (wioząc na wózku) i w razie potrzeby umawia wizyty lekarskie. Organ przyjął nadto oświadczenie L.P., w którym wskazuje, że opiekuje się matką od 10 lat po ok. 8 godzin dziennie a z dołączonej dokumentacji ustalono, że wnioskodawczyni pracowała ostatnio w okresie od 7 października 1993 do 30 kwietnia 1994r., natomiast obecnie opłaca KRUS. W ocenie Sądu powyższe informacje nie są wystarczające dla stwierdzenia, ponad wszelką wątpliwość, okoliczności niezbędnych do powzięcia rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Nie zostały przede wszystkim przez organ wyjaśnione (pomimo powoływania się na te okoliczności w uzasadnieniu rozstrzygnięcia) ani możliwości podjęcia się opieki nad matką rodzeństwa wnioskodawczyni ani ich możliwości finansowe. Co więcej, poczynienia ustaleń uzupełniających w tym zakresie zaniechał także organ odwoławczy, powielając jedyne argumentację organu I instancji i uszczegóławiając informacje w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia, np. o nazwiska rodzeństwa wnioskodawczyni, dokładny zakres czynności wykonywanych przy niepełnosprawnej, informacje dotyczące domowników skarżącej, itp. Zaś w zakresie istotnych dla rozstrzygnięcia informacji dotyczących rodzeństwa wnioskodawczyni ograniczono się do gołosłownego wskazania, że "dwoje z nich mieszka w tej samej miejscowości, są emerytami i rolnikami - mogą zatem pomagać w opiece nad niepełnosprawną matką, co więcej brak jest przeszkód, które zwalniałyby ich z obowiązku opieki względem matki." Organ jednak nie podał źródeł poczynionych przez siebie ustaleń. Sąd zwraca uwagę, że nasuwające się wątpliwości we wskazanym zakresie powinny skłonić organ do skorzystania z instrumentu procesowego w postaci rodzinnego wywiadu środowiskowego - powinny doprowadzić do skutecznego jego przeprowadzenia. Ustawodawca wprost bowiem wskazuje w art. 23 ust. 4aa u.ś.r., że jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej lub wymienionych w tym przepisie innych podmiotów, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. 1507, 1622, 1690 i 1818), w celu weryfikacji tych wątpliwości. Wywiad taki winien przeze wszystkim zostać przeprowadzony w miejscu zamieszkania rodzeństwa wnioskodawczyni, dla ustalenia niezbędnych dla sprawy okoliczności. Pamiętać przy tym należy, że o ile wywiad środowiskowy jest zasadniczym instrumentem procesowym służącym usunięciu istniejących wątpliwości, to organy dysponują również możliwością pozyskania innych dowodów, w myśl reguły wyrażonej w art. 75 § 1 KPA. Będą to na przykład oświadczenia osób bliskich lub sąsiadów (szczególnie wartościowe w kontekście ustalenia, kto i w jakim wymiarze może sprawować nad niepełnosprawną faktyczną opiekę). Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w uzasadnieniu Sądu wiążą w tej sprawie organy administracji. Rozpatrując sprawę ponownie organ winien przede wszystkim ustalić prawidłowo stan faktyczny sprawy a poczynione ustalenia uzasadnić stosownie do treści art. 107 § 3 KPA. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., z uwagi na naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 KPA. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2015.1800 z dnia 5 listopada 2015r.), zasądzając od organu na rzecz skarżącej zwrot niezbędnych kosztów postępowania - wynagrodzenia adwokata w wysokości 480 zł. dc