III OSK 1012/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędziowie Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Szkoły [...] w L. w likwidacji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 1898/17 w sprawie ze skargi W. D. na postanowienie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przeniesienia pozwolenia na utworzenie uczelni oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 1898/17 oddalił skargę W. D. na postanowienie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie tego organu z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...], którym odmówiono skarżącemu wszczęcia postępowania w sprawie przeniesienia pozwolenia na utworzenie [...] Szkoły [...] w L. w likwidacji na rzecz [...] sp. z o.o. z siedzibą w L. W motywach orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, że wniosek skarżącego o wszczęcie postępowania w sprawie przeniesienia pozwolenia na utworzenie [...] Szkoły [...] w L. w likwidacji został złożony w sytuacji, gdy pozwolenie to ostateczną decyzją Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] października 2016 r. znak [...] zostało skarżącemu cofnięte. Decyzja ta była przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 4 grudnia 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 256/17 skargę W. D. oddalił. Postępowanie zakończone ww. rozstrzygnięciem, jak i postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżącego w niniejszym postępowaniu dotyczyły co najmniej tego samego przedmiotu. Słusznie organ uznał, że okoliczność ta niepodważalnie wyklucza możliwość wszczęcia kolejnego postępowania w tej samej sprawie. Zdaniem Sądu Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego w realiach kontrolowanego postępowania dokonał więc prawidłowego zastosowania art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie K.p.a. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła [...] Szkoły [...] w L. w likwidacji, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 26 ust. 3 stawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie P.s.w. przez niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie zbadania i oceny samego pozwolenia, podczas gdy spełnione zostały wszystkie przesłanki tego przepisu uzasadniające uwzględnienie wniosku złożonego przez stronę i przeniesienie tego pozwolenia na utworzenie [...] Szkoły [...] w L. w likwidacji na rzecz [...] sp. z o.o., 2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 28 K.p.a., art. 61a § 1 K.p.a. oraz art. 33 § 1 K.p.a., które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ: a) pominięto uczestnika na prawach strony, tzn. [...] sp. z o.o. podczas gdy sam Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stawiając wprawdzie znak równości pomiędzy postępowaniem w sprawie cofnięcia decyzji a postępowaniem w niniejszej sprawie stwierdza, że postępowania te "(...) dotyczyły co najmniej tego samego podmiotu" (str. 4 uzasadnienia), a więc dostrzega istnienie także podmiotu [...] sp. z o.o., który nie mógł być w postępowaniu pominięty; b) istnienie podmiotu [...] sp. z o.o. powodowało, że nie można było zająć stanowiska takiego, jak Wojewódzki Sąd Administracyjny o okoliczności która "(...) niepodważalnie wyklucza możliwość wszczęcia kolejnego postępowania w tej samej sprawie" (str.4 uzasadnienia) i zaliczenie jej do "innych uzasadnionych przyczyn", z powodu których postępowanie nie może być wszczęte. W oparciu o wskazane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Pismem z dnia 3 grudnia 2018 r. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wniósł o odrzucenie, względnie oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych zasadach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842, z późn. zm.) rozpoznanie sprawy jest konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Ponadto zgodnie z art. 15zzs4 ust. 1 ww. ustawy o szczególnych zasadach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy, a w przypadku skierowania sprawy podlegającej rozpoznaniu na rozprawie na posiedzenie niejawne Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie trzech sędziów. Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W tej sprawie Sąd nie stwierdza wystąpienia przesłanki nieważności postępowania. Zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2005 r. sygn. OPS 1/04, opubl. w ONSAiWSA 2005/4/62 rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny może z urzędu badać, czy skarga ta została wniesiona przez stronę. Stosownie do art. 173 § 2 P.p.s.a. skargę kasacyjną może wnieść strona, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka po doręczeniu im odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Stroną w rozumieniu ww. przepisu są podmioty, o których mowa w art. 32 i art. 33 P.p.s.a., tj. skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi, a także uczestnik na prawach strony. Interes prawny strony wnoszącej skargę kasacyjną musi znajdować podstawę nie tylko w przepisach prawa materialnego powszechnie obowiązującego, ale także w przepisach postępowania. Tylko podmiot, rzeczywiście i obiektywnie legitymujący się interesem prawnym, może domagać się jego ochrony przed sądem administracyjnym. Od tak rozumianego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest sytuację, w której podmiot nie może poprzeć swojego zainteresowania sprawą przepisami prawa materialnego. Nie budzi wątpliwości, że w tej sprawie organ pierwszej instancji odmówił, na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. wszczęcia na wniosek założyciela [...] Szkoły [...] w L. w likwidacji postępowania administracyjnego w przedmiocie przeniesienia pozwolenia na utworzenie ww. szkoły wyższej na rzecz innego podmiotu. Podstawą odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego była okoliczność uprzedniego i ostatecznego cofnięcia założycielowi [...] Szkoły [...] w L. w likwidacji pozwolenia na jej utworzenie. W sytuacji wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na wniosek nie dochodzi do wszczęcia postępowania administracyjnego zmierzającego do załatwienia sprawy (por. wyrok NSA z 13 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 528/19, LEX nr 3288417). Tym samym organ nie ustala kręgu stron w takim postępowaniu, uznając jako jedyną stronę wnioskodawcę. To wnioskodawca nie mogąc doprowadzić do wszczęcia postępowania administracyjnego może tak wydane postanowienie zaskarżyć w oparciu o art. 61a § 2 K.p.a. Tym samym skoro stroną postępowania przed organem administracyjnym był jedynie założyciel [...] Szkoły [...] w L. w likwidacji, to tylko ten podmiot był legitymowany do wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie przeniesienia pozwolenia na utworzenie szkoły wyższej. W tak ustalonym stanie sprawy [...] Szkoła [...] w L. w likwidacji nie może zostać uznana za stronę, które może skutecznie wnieść skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji. Nie posiada ona bowiem swojego interesu prawnego w zaskarżeniu wyroku w tej sprawie. W związku z tym, że [...] Szkoła [...] w L. w likwidacji nie mogła być stroną w niniejszym postępowaniu sądowoadminstracyjnym, to Naczelny Sąd Administracyjny nie był uprawniony do badania zasadności zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej wniesionej przez tę stronę. Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny - z mocy art. 184 P.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.