I OSK 1626/22

Dnia 9 sierpnia 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 992/21 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 7 października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2022 r. (sygn. akt II SA/Łd 992/21), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – orzekając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a") – oddalił skargę A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 7 października 2021 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 23 sierpnia 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania A. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad bratem – W. D.. W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, A. K. zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi naruszenie: 1. prawa materialnego, mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji to jest: art. 17 ust. 5 lit. a w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych - poprzez uznanie, że fakt nabycia przez skarżącą prawa do emerytury jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia, w sytuacji gdy nie została ona poinformowana o konieczności zawieszenia emerytury w ten sposób, że okoliczność pobierania emerytury jest to jedyna przesłanka negatywna do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego: 2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: art 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 9 i art. 79a k.p.a. - poprzez nieudzielenie stronie informacji, że pobieranie przez skarżącą emerytury jest jedyną przesłanką uniemożliwiającą przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania. Ponadto skarżąca wnosiła także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j.Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności zarzutów, przytoczonych w w/w skardze. Zarzuty te zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jest: na obrazie prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 5 lit. a w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych a także na istotnym naruszeniu przepisów postępowania, takich jak: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 9 i art. 79 k.p.a. , a które to zarzuty okazały się zaś nieusprawiedliwione. Analizowana sprawa dotyczyła wniosku A. K. z dnia 23 lipca 2021 r. o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną – bratem W.D.. Zaskarżoną zaś decyzją z dnia 7 października 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 23 sierpnia 2021 r. orzekającą o odmowie uwzględnienia w/w wniosku. Oddalając natomiast skargę A. K. na tę decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził, że nie dopatrzył się naruszeń prawa, które uzasadniałyby uchylenie zaskarżonej decyzji. W motywach wyroku Sąd Wojewódzki wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej: "u.ś.r."), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Po myśli przy tym art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z powyższym, ponieważ w tej sprawie brak było innych osób, których obowiązek alimentacyjny względem W.D. wyprzedzałby obowiązek alimentacyjny skarżącej (jako jego siostry), A. K. potencjalnie – jak podkreślił Sąd I instancji - była uprawniona do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Okolicznością jednak która stała temu na przeszkodzie była regulacja zawarta w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Zgodnie bowiem z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo miedzy innymi do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. W sprawie było zaś niesporne, że wnioskodawczyni pobierała świadczenie emerytalne. Sąd Wojewódzki przytoczył zatem pogląd, wyrażany od kilku lat w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, a zgodnie z którym prawidłowa interpretacja w/w przepisu, poza jego wykładnią literalną, wymaga dodatkowo przeprowadzenia uzupełniającej wykładni celowościowej i funkcjonalnej, a to skutkuje stwierdzeniem, iż w przypadku zbiegu uprawnień zarówno do świadczenia pielęgnacyjnego, jak i emerytalno-rentowego, osoba uprawniona winna mieć – stosownie do art. 27 ust. 5 u.ś.r. - możliwość wyboru jednego z tych świadczeń, ale wykładając treść tych przepisów zwrócił jednocześnie uwagę, że – jak przyjmuje to orzecznictwo sądowoadministarcyjne - istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia (vide np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1727/21, z dnia 23 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1160/21 i z dnia 3 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1647/21). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie zarówno w dacie złożenia przez skarżącą wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem, jak i na dzień podjęcia objętą niniejszą skargą decyzji Kolegium, A. K. pobierała wypłacane jej świadczenie emerytalne. Tym samym, brak było prawnych możliwości do uwzględnienia jej wniosku. Zdaniem składu orzekającego, z tym stanowiskiem należy się zgodzić. W świetle bowiem treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. nie jest możliwe pobieranie przez wnioskodawcę w postępowaniu o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za ten sam okres czasu zarówno emerytury, jak i wnioskowanego świadczenia. Dodać przy tym trzeba, że jak wynika z akt administracyjnych strona wiedziała o konieczności dokonania w takim przypadku wyboru świadczenia, gdyż dowodziła tego treść pisma Prezydenta Miasta [...] z dnia 30 lipca 2021 r. o następującym brzmieniu: (cyt.): "w związku ze zbiegiem prawa do emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego Pani A. K., proszę o zajęcie stanowiska, które świadczenie Pani wybiera. W przypadku wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, proszę o dostarczenie decyzji z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zawieszeniu prawa do emerytury w terminie 20 dni od dnia otrzymania niniejszego pisma pod rygorem odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego". Skoro zatem niewątpliwie przepisy prawa uniemożliwiały pobieranie za ten sam okres czasu dwóch różnych świadczeń, skarżąca o tym fakcie wiedziała i została zobowiązana do wyboru jednego z nich, to nie było możliwe przyznanie jej za ten sam okres czasu za jaki pobrała emeryturę, świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym zarzut kasacyjny oparty na obrazie prawa materialnego w postaci naruszenia art. 17 ust. 5 lit. a w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. był nieuzasadniony. Odnosząc się do zarzutu procesowego, dotyczącego istotnego naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 9 i art. 79a k.p.a. skład orzekający pragnie wyjaśnić, że zgodnie z art. 9 k.p.a., organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Stosownie zaś do art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. W realiach rozpoznawanej sprawy – wbrew stanowisku skarżącej - nie można było twierdzić, że w tym przypadku doszło do istotnego naruszenia w/w przepisów. Jak wyżej wspomniano, skoro skarżąca pobierała cały czas przysługujące jej świadczenie emerytalne to za ten sam okres nie mogła przecież oczekiwać, że będzie uprawniona do otrzymywania jednocześnie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym, jakiekolwiek uchybienie procesowe, związane z obowiązkiem informacyjnym organu, nie mogło być uznane aż za takie, które mogłoby być traktowane jako takie, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Poza tym zasadnie zauważył Sąd Wojewódzki, że uchylenie kwestionowanych rozstrzygnięć nie mogło przynieść oczekiwanych przez skarżącą skutków także i z tego powodu, że ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego mogło nastąpić dopiero począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust. 2 u.ś.r.). Tymczasem orzeczenie o niepełnosprawności jej brata miało charakter jedynie czasowy (do dnia 30 listopada 2021 r.). Okoliczność ta w zestawieniu z datą zaskarżonej decyzji (z dnia 7 października 2021 r.) – zdaniem składu orzekającego – również dowodziła braku w tym przypadku istotności naruszenia przez organy omawianych przepisów. Dodać też trzeba, że skarżącą w postępowaniu administracyjnym cały czas reprezentował zawodowy pełnomocnik a zatem (niezależnie od działań organu) strona miała przez cały czas trwania tego postępowania zapewnioną pomoc prawną. Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za nieusprawiedliwioną i - z mocy art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.