I SA/Wa 2334/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, Sędziowie sędzia WSA Iwona Kosińska, sędzia WSA Joanna Skiba (spr.), Protokolant referent stażysta Magdalena Murawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu należności z tytułu odpłatności wniesionej zastępczo za pobyt w domu opieki społecznej oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] lipca 2021 r. nr [...] uchyliło w całości decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] i orzekło o odmowie odstąpienia od żądania zwrotu należności z tytułu odpłatności wniesionej zastępczo przez Gminę [...] w kwocie [...] zł za okres od [...] czerwca 2018 r. do dnia [...] sierpnia 2020 r. za pobyt D.S.[1] w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Wnioskiem z dnia [...] marca 2021 r. D.S.[2] wystąpił z wnioskiem o umorzenie zobowiązań wynikających z ustalenia odpłatności za pobyt jego syna D.S.[1] w Domu Pomocy Społecznej w [...] w wysokości [...] zł. Decyzją Burmistrza [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] orzeczono o odmowie umorzenia kwoty [...] zł. Odwołanie od tej decyzji wniósł D.S.[2]. W następstwie rozpoznania powyższego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] ww. decyzją z [...] lipca 2021 r. uchyliło w całości decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. i orzekło o odmowie odstąpienia od żądania zwrotu należności z tytułu odpłatności wniesionej zastępczo przez Gminę [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło ustalenia faktyczne organu I instancji. Mając na uwadze treść art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wskazało, że brak jest podstaw do odstąpienia od żądania zwrotu należności z tytułu opłat za pobyt syna wnioskodawcy w domu pomocy społecznej. Zdaniem organu "szczególność" danego przypadku, w którym określona osoba lub osoby zwracają się o odstąpienie od żądania zwrotu świadczeń, ma jasno wynikać, być jednoznaczna na tle sytuacji innych osób korzystających z pomocy społecznej. Zatem nawet takie okoliczności, jak: trudna sytuacja materialna, choroba, czy niepełnosprawność same w sobie nie wyczerpują jeszcze pojęcia przypadku "szczególnie uzasadnionego". Skarżący posiada stały dochód w wysokości około [...] zł miesięcznie, co stanowi kwotę prawie sześciokrotnie większą od kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej wynoszącą [...] zł. Ponadto wydatki ponoszone na rzecz córki, czy rodziców są dobrowolne. Zatem w ocenie organu odwoławczego w przypadku skarżącego nie zachodzi przypadek "szczególnie uzasadniony". Wskazało także, że zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, bowiem art. 104 ust. 4 ustawy nie przewiduje możliwości umorzenia należności z tytułu wniesionej zastępczo odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Umorzenie należności odnosi się jedynie do nienależnie pobranych świadczeń, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca. W rozpatrywanej sprawie rozważeniu może podlegać jedynie możliwość odstąpienia od żądania zwrotu należności. Mając zatem na uwadze sytuację dochodową skarżącego w ocenie organu II instancji brak było podstaw do odstąpienia od żądania zwrotu należności. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] D.S.[2] wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił : 1) błędne ustalenie, że poniesienie przeze niego odpłatności za pobyt syna D.S.[1] w Domu Pomocy Społeczne "[...] " w [...] w łącznej kwocie [...] zł nie będzie stanowiło dla niego jako osoby zobowiązanej, nadmiernego obciążenia finansowego, 2) błędne przyjęcie, iż fakt ponoszenia dobrowolnych wydatków na rzecz córki i rodziców nie stanowi zobowiązania alimentacyjnego tożsamego z tym orzeczonym sądownie, 3) błędne przyjęcie przez organ, że w jego przypadku nie występują szczególnie uzasadnione okoliczności, pozwalające na zastosowanie umorzenia. Jednocześnie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w części dotyczącej odmowy odstąpienia od żądania zwrotu należności z tytułu odpłatności wniesionej zastępczo przez Gminę [...], umorzenie jego zobowiązań wynikających z odpłatności wniesionej zastępczo przez Gminę [...] w kwocie [...] zł do kwoty, którą byłby zobowiązany płacić, mając na względzie jego dochody i udokumentowane wydatki lub skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organu I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący wyczerpująco odniósł się do powyższych zarzutów, wskazując, iż organy rozpoznając jego sprawę dokonały błędnej oceny jego sytuacji majątkowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329), dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Dokonując w ramach tych kryteriów oceny zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. W rozpoznawanej sprawie okolicznością niesporną jest, że decyzją Burmistrza [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] ustalono wysokość odpłatności wniesionej zastępczo przez Gminę [...] w wysokości [...] zł od [...] czerwca 2018 r. do [...] sierpnia 2020 r. za pobyt syna D.S.[1] w domu pomocy społecznej i zobowiązano D.S.[2] do zwrotu tej kwoty w określonym terminie. Decyzja to została wydana w nawiązaniu do decyzji z dnia [...] stycznia 2002 r. nr [...] wydanej przez ten sam organa, a ustalającej dla D.S.[2] odpłatność za pobyt syna D.S.[1] w domu pomocy społecznej. Podkreślić należy, że w niniejszym postępowaniu organy nie były uprawnione do podważania prawidłowości zasady ponoszenia opłaty, osoby zobowiązanej oraz jej wysokości. Powyższe zostało bowiem przesądzone w ww. decyzjach Burmistrza [...], którymi to organy były związane. Decyzjom tym - z uwagi na przymiot ostateczności - służy domniemanie legalności. Oznacza to, że są one ważne i powinny być wykonywane dopóty, dopóki nie zostaną zmienione, uchylone lub nie zostanie stwierdzona ich nieważność przez właściwy organ, z zachowaniem przepisanego trybu postępowania (np. wyrok NSA z 14 kwietnia 2017 r., I OSK 1545/15 - wszystkie orzeczenia za CBOSA). To oznacza, że w ramach niniejszego postępowania organy nie miały kompetencji do ponownej oceny zasadności obciążenia skarżącego obowiązkiem ponoszenia odpłatności za pobyt syna w domu pomocy społecznej, ani też ponownym ustalaniem jej wysokości. Z kolei ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876ze zm. dalej u.p.s.) przewiduje w art. 104 ust. 4 możliwość odstąpienia od pobrania już ustalonych należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej. Może to nastąpić w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy. Jak przyjmuje się w orzecznictwie, decyzje administracyjne wydawane na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s. podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organowi administracji przysługuje luz decyzyjny co do wyboru treści rozstrzygnięcia. Decyzja taka nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia swej celowości, lecz sprowadza się do oceny czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji i polega na sprawdzeniu, czy należycie przeprowadzono postępowanie dowodowe oraz ustalono stan faktyczny, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, 77 § 1, 80 i 136 k.p.a. (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 15 grudnia 2021 r. sygn. II SA/Bd 972/20). Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy uznać, że rozstrzygnięcie organu administracji w sprawie jest prawidłowe. W trakcie całego postępowania strona nie wykazała żadnych okoliczności uzasadniających wystąpienie "szczególnego uzasadnionego przypadku". Kolegium dokonało analizy sytuacji rodzinnej, dochodowej, materialnej oraz zdrowotnej W.S.. Odwołujący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo rodzinne. Jego stałym dochodem jest wynagrodzenie za pracę, które wynosiło za luty 2021 r. [...] zł, za wrzesień 2020 r. [...] zł. Obciążony był alimentami ustalonymi wyrokiem sądu na rzecz syna D. w kwocie [...] zł miesięcznie oraz płacił dobrowolnie alimenty na rzecz córki Z. w kwocie [...] zł miesięcznie. Posiada dwa mieszkania położone w [...], których utrzymanie łącznie wynosi [...] zł miesięcznie. Ponadto pomaga finansowo rodzicom, którzy są osobami w podeszłym wieku i schorowanymi. Analizując zebrany materiał dowodowy należy stwierdzić, że wskazywane przez stronę wydatki nie stanowią żadnych nadzwyczajnych wydatków związanych ze szczególnie trudną sytuacją. Są to zwykłe wydatki związane z życiem dnia codziennego. Sytuacja skarżącego nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku - czy to w postaci ciężkiej choroby, uniemożliwiającej pracę, czy obciążającej w znacznym stopniu budżet domowy. Strona nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, jest czynna zawodowo, a osiągane przez nią dochody są w granicach przeciętnego średniego wynagrodzenia uzyskiwanego w Polsce. Podnoszona przez skarżącego konieczność opłacenia rachunków związanych z utrzymaniem dwóch mieszkań, zakupu leków dla rodziców, dobrowolnego płacenia alimentów na rzecz córki nie zmienia oceny Sądu dotyczącej prawidłowości zaskarżonej decyzji. Wskazywane wydatki ponoszone przez skarżącego nie można uznać same w sobie jako "uzasadniona okoliczność", o jakiej mowa w art. 104 ust. 4 ustawy. Sąd podziela stanowisko Kolegium, że trudna sytuacja zdrowotna członków rodziny skarżącego oraz ciążący na nim obowiązek alimentacyjny wobec zstępnych i wstępnych nie przesądzają o odstąpieniu od żądania zwrotu odpłatności wniesionej zastępczo przez Gminę za pobyt syna D. w domu pomocy społecznej. Zdaniem Sądu organ słusznie zwrócił uwagę, że skarżący ma zapewniony stały dochód miesięczny. Zasadnie nadmienił też, że posiada majątek w postaci dwóch mieszkań, w których zabezpiecza potrzeby mieszkaniowe swoje oraz rodziców. Zdaniem Sądu pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" należy odnosić do przypadków zupełnie wyjątkowych, gdy sytuacja życiowa osoby ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. II SA/Lu 94/20). W konsekwencji nawet trudna sytuacja bytowa osoby zobowiązanej nie zwalnia z obowiązku zwrotu świadczenia, gdyż znaczny ciężar związany z wykonywaniem tego obowiązku nie jest jeszcze równoznaczny ze "szczególnym przypadkiem", o którym mowa w 104 ust. 4 u.p.s. Poza tym w naturze każdego ciężaru leży to, że jego wykonanie wywołuje określone dolegliwości. Biorąc zatem pod uwagę powyższe okoliczności, w przypadku D.S.[1] nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek dopuszczający uwzględnienie wniosek strony o odstąpienia od pobrania już ustalonych należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej. Reasumując, zdaniem Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie nosi cech dowolności, a ocena zebranych materiałów nie została dokonana wbrew zasadom logiki czy doświadczenia życiowego. Organy prawidłowo oceniły stan zdrowotny, rodzinny i finansowy skarżącego dla potrzeb rozważenia możliwości odstąpienia od pobrania już ustalonych należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej. Natomiast w sytuacji, w której organy pomocy społecznej wyjaśnią wszelkie okoliczności sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia z zachowaniem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. i w sposób przekonujący uargumentują swoją decyzję wydaną w ramach przysługującego im uznania zgodnie z art. 104 ust. 4 u.p.s., sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 9 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1156/10 czy z 11 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 3119/12). Na koniec należy zauważyć, że ustawa o pomocy społecznej przewiduje, w art. 104 ust. 4 jedynie możliwość odstąpienia od pobrania już ustalonych należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej. Natomiast organ I instancji odmówił umorzenia kwoty [...] zł. Organ II instancji dostrzegł tę nieprawidłowość i zasadnie w trybie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił decyzję organu I instancji i orzekł zgodnie z brzmieniem ww. art. 104 ust. 4 u.s.p. Wobec powyższego, zdaniem Sądu, podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne, gdyż postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i prawidłowy, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie. Przepisy mające zastosowanie w sprawie zostały należycie zinterpretowane i zastosowane. Sąd nie doszukał się też naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.