III SA/Kr 1622/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Hanna Knysiak - Sudyka Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Decyzją z dnia 30 sierpnia 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działającego z upoważnienia Burmistrza z dnia [...] 2021 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania J. W. (dalej: skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką H. C. Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Decyzją z [...] 2021 r. organ l instancji w wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącej z 29 czerwca 2021 r. odmówił jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 20 maja 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, natomiast ustalony znaczny stopień datuje się od 15 kwietnia 2021 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pomocowy wskazał, że nie można ustalić, czy niepełnosprawność matki skarżącej powstała w okresach wymienionych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wobec czego nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Niezależnie od powyższego stwierdzono, że czynności jakie skarżąca wykonuje przy matce są czynnościami, których nie mogą być uznane za wymagające całodobowej dyspozycyjności, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia powołało treść art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5 oraz art. 24 ust. 2, ust. 2a i ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Następnie przywołując ustalenia faktyczne sprawy wskazano, że skarżąca oświadczyła, że od 15 marca 2011 r. zaprzestała prowadzenia oraz pracy w gospodarstwie rolnym. Następnie sprecyzowała, że zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy na nim z dniem 15 marca 2011 r. "było spowodowane wyjazdem za granicę". Gospodarstwo to od tego czasu pozostaje nieuprawniane, ma powierzchnię 4 hektarów. Skarżąca cały czas "opłaca składki" i jest ubezpieczona na tym gospodarstwie. Z pisma Kierownika Palcówki Terenowej KRUS wynika, że skarżąca od 1999 r. do chwili obecnej (początkowo na wniosek, a od 20.10.2000 r. z mocy ustawy) podlega ubezpieczeniu w zakresie wypadkowo, chorobowo, macierzyńskim oraz w zakresie emerytalne -rentowym - jako rolnik. Z wywiadu środowiskowego oraz przedłożonych dokumentów i oświadczeń wynika, że skarżąca zam. w J przy ulicy J opiekuje się niepełnosprawną matką, która "mieszka obok" (ul. J). Zakres czynności wykonywanych podczas opieki nad matką obejmuje podawanie lekarstw, przygotowanie pierwszego oraz drugiego śniadania, poranną toaletę, nacieranie balsamem i talkiem, czopki, zmiana pampersa, ubieranie, ścielanie łóżka (co tydzień zmiana pościeli), wietrzenie sypialni i sprzątanie, spacer wokół domu przy pomocy wózka lub chodzika, obiad, sprzątanie po obiedzie, mycie naczyń, zakupy, praca w ogródku warzywnym, przygotowywanie przetworów na zimę, pranie, prasowanie, przygotowywanie podwieczorka i kolacji oraz palenie w piecu w zimie. Organ odwoławczy stwierdził, że pomimo dokonania przez organ I instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, kwestionowana decyzja odpowiada prawu. Uznano, że skarżąca nie wykazała w trakcie prowadzonych postępowań, aby zakres sprawowanej opieki nad matką uniemożliwiał jej w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym nawet w niewielkim wymiarze czasowym. Również stan zdrowia matki skarżącej nie wskazuje zdaniem organu aby istniała konieczność sprawowania nad nią stałej opieki, której przedmiotem jest całodobowe zaspokojenie potrzeb życiowych osoby niepełnosprawnej. Dodano, że skarżąca jako rolnik jest w stanie pogodzić pracę w gospodarstwie (choćby w niepełnym wymiarze) z opieką nad matką. Podkreślono również, że skarżąca sama przyznała, że zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy na nim z dniem 15 marca 2011 r. "było spowodowane wyjazdem za granicę", stwierdzono więc brak związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem przez skarżącą prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy na nim, a powstaniem konieczności sprawowania opieki nad matką. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając w sprawie organy nie naruszyły także przepisów prawa materialnego. Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – dalej ustawa, w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Wskazany przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei w myśl art. 17 ust 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W okolicznościach przedmiotowej sprawy, odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji nastąpiła gównie z powodu braku realizacji przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy. W ocenie SKO natomiast, stanowisko organu I instancji względem skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 było błędne, jednakże nie wpłynęło ono na prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu za prawidłowe uznać należy stanowisko Kolegium, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać zatem z pominięciem tego kryterium. Wobec powyższego, Kolegium prawidłowo uznało, że moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy. W ocenie Sądu organ odwoławczy prawidłowo przyjął także, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, tj. nie zaistniała przesłanka w postaci istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Ze stanu faktycznego niniejszej sprawy wynika, że skarżąca wykonywała przy matce czynności takie jak: podawanie lekarstw, przygotowanie pierwszego oraz drugiego śniadania, poranną toaletę, nacieranie balsamem i talkiem, czopki, zmiana pampersa, ubieranie, ścielanie łóżka (co tydzień zmiana pościeli), wietrzenie sypialni i sprzątanie, spacer wokół domu przy pomocy wózka lub chodzika, obiad, sprzątanie po obiedzie, mycie naczyń, zakupy, praca w ogródku warzywnym, przygotowywanie przetworów na zimę, pranie, prasowanie, przygotowywanie podwieczorka i kolacji oraz palenie w piecu w zimie. W ocenie Sądu organ odwoławczy zasadnie ocenił, że były to w istocie czynności sprowadzające się do pomocy przy czynnościach codziennych. Tak świadczona pomoc nie wykracza poza standardowe obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym, a zakres, rodzaj i charakter tych czynności mieści się w zakresie prawidłowych relacji rodzinnych jakie występują pomiędzy rodzicem, a dzieckiem. Zatem rodzaj i zakres tych czynności nie wyklucza podjęcia jakiejkolwiek aktywności zarobkowej skarżącej. Również stan zdrowia matki skarżącej wynikający z karty informacyjnej leczenia szpitalnego z 2019 i 2020 r. nie wskazywał aby schorzenia w nich wymienione powodowały konieczność sprawowania nad nią stałej i całodobowej opieki. Podkreślić też należy, że matka skarżącej - mimo istotnych ograniczeń - jest osobą samodzielnie poruszającą się, mieszkającą w oddzielnym budynku niż skarżąca, a zatem może w pewnym zakresie przebywać sama w domu. Zatem do pogodzenia byłaby chociażby praca w gospodarstwie rolnym z opieką nad matką. Sąd w pełni podziela pogląd wyrażony w uchwale 7 sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt l OPS 5/12, w którym NSA stwierdził, że rolnik przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. W ocenie Sądu ww. stanowisko wpisuje się w realia stanu faktycznego niniejszej sprawy, a przez to znajduje w niej zastosowanie. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że – jak sama skarżąca przyznała - zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy na nim z dniem 15 marca 2011 r. "było spowodowane wyjazdem za granicę". Słusznie więc organ odwoławczy podkreślił, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem przez skarżącą prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy na nim, a powstaniem konieczności sprawowania opieki nad matką legitymującą się od 20 maja 2021 r. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 15 kwietnia 2021 r. Prawidłowe jest zatem stanowisko organu odwoławczego, że okoliczności stanu faktycznego sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad matką. Zarzuty skargi w tym względzie są nieuzasadnione. Podkreślić należy, że podobnie jak organy, również Sąd nie kwestionował złego stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności opiekowania się matką przez córkę, jednak sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Reasumując, zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako bezzasadną.