II SA/Gl 1668/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant specjalista Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2022 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezydent Miasta G. decyzją z dnia [...] r. przyznał obecnie skarżącej A.S. , prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką A.U. Postanowieniem z dnia [...] r. ten sam organ wznowił z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując na istnienie istotnych okoliczności istniejących w dniu wydania powyższej decyzji. Następnie decyzją z dnia [...] r., działając m.in. na podstawie art. 145 § 1 k.p.a. oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r., po ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżącej we wznowionym postępowaniu, organ I instancji uchylił własną decyzję z dnia [...] r. i odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wskazano, że wyszły na jaw istotne okoliczności istniejące w dniu wydania pierwotnej decyzji, mające wpływ na przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a nieznane wcześniej organowi. Organ przytoczył treść art. 3 pkt 22 u.ś.r. wskazując, że w toku prowadzonego postępowania ustalono, iż od dnia 21 maja 2020 r. skarżąca pełni funkcję prezesa w zarządzie spółki "A" Sp. z o.o., jak również jest wspólnikiem tej spółki. Powołując się na orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 13 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Bd 1137/17, organ stwierdził, że pełnienie funkcji prezesa w zarządzie spółki prawa handlowego, nawet w przypadku niepobierania wynagrodzenia z tego tytułu, świadczy o niespełnieniu przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyż należy je uznać za zatrudnienie (art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r.). Od powyższego rozstrzygnięcia skarżąca wniosła odwołanie, w którym zarzuciła naruszenie: - przepisów prawa materialnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r., a w konsekwencji także niezastosowanie art. 6 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, - przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., polegające na braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, - art. 130 § 1 k.p.a. poprzez zaprzestanie wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż decyzja w dniu jej wydania nie była decyzją ostateczną i nie stała się taką również wskutek wniesionego odwołania, a organ nie nadał jej rygoru natychmiastowej wykonalności. W konsekwencji wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przywrócenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wskazała, iż wypłata świadczenia pielęgnacyjnego została jej wstrzymana, pomimo że od 16 lipca 2021 r. do 25 sierpnia 2021 r. nie było prowadzone przeciwko niej żadne postępowanie uzasadniające wstrzymanie wypłaty. Zdaniem skarżącej powołany w zaskarżonej decyzji wyrok WSA nie może stanowić podstawy do uchylenia jej prawa do wnioskowanego świadczenia. Zaakcentowała również, iż w związku z piastowaniem funkcji prezesa zarządu kontaktowała się z pracownikami organu wskazując im, iż nie pozostaje w stosunku pracy, zlecenia czy innej umowy, nie otrzymuje również jakiegokolwiek wynagrodzenia, a dodatkowo nie jest objęta ubezpieczeniem zdrowotnym opłacanym przez spółkę. W związku z powyższym uzyskała informację, iż nie musi składać dodatkowych wyjaśnień w tym zakresie, gdyż nie ma to wpływu na przyznanie wnioskowanego świadczenia. Zdaniem skarżącej, prezesa zarządu może łączyć ze spółką stosunek organizacyjny, bez jakiegokolwiek stosunku prawnego (cywilnego bądź stosunku pracy), gdyż powyższą funkcję można pełnić nieodpłatnie, natomiast posiadanie udziałów w spółce nie jest formą wynagrodzenia za pracę, ale prawem własności. Zaakcentowała, że przepisy u.ś.r. nie zawierają definicji pojęcia działalności gospodarczej, do jakiego odwołuje się art. 3 pkt 22 u.ś.r., dlatego temu pojęciu należy przypisywać znaczenie z art. 3 ustawy o przedsiębiorcach. Zdaniem skarżącej nie wykonuje ona działalności gospodarczej, gdyż nie jest to zorganizowana działalność zarobkowa wykonywana w sposób ciągły. Powyższy pogląd, w mniemaniu skarżącej, znajduje również potwierdzenie w art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Na poparcie powyższych twierdzeń przytoczono również orzecznictwo sądów administracyjnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania oraz przytoczył treść art. 145 § 1 k.p.a. oraz art. 17 u.ś.r. Zdaniem Kolegium należy przychylić się do twierdzenia organu I instancji, iż na przeszkodzie w przyznaniu stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stoi brak spełnienia przez nią przesłanki rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym córką, czego wymaga art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ od [...] r. pełni funkcję prezesa zarządu spółki z o.o. oraz jest wspólnikiem tej spółki. Zdaniem SKO pełnienie funkcji prezesa zarządu spółki nie pozwala uznać skarżącej za osobę rezygnującą lub niepodejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazano, iż pełnienie funkcji prezesa w zarządzie spółki prawa handlowego, nawet w przypadku niepobierania wynagrodzenia z tego tytułu, powoduje brak pełnej gotowości do podjęcia zatrudnienia, a zatem osoba ta nie posiada podstawowych przesłanek uzyskania statusu osoby bezrobotnej. W związku z powyższym, zdaniem Kolegium, należy uznać skarżącą za osobę aktywną zawodowo. W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów: - prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r., poprzez uznanie, że pełnienie nieodpłatnie funkcji prezesa zarządu z spółce z o.o. jest w rozumieniu ustawy zatrudnieniem lub inna pracą zarobkową, w sytuacji gdy skarżąca nie wykonuje pracy ani nie świadczy usług na rzecz spółki na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą, umowy agencyjnej, zlecenia, o dzieło, w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych, a także nie prowadzi pozarolniczej działalności gospodarczej i nie jest wspólnikiem w spółce osobowej, ani jedynym wspólnikiem w spółce kapitałowej; pominięcie faktu, iż pełnienie nieodpłatnie wspomnianej funkcji prezesa zarządu nie ma wpływu na sprawowanie przez nią opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem; - postępowania, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niewystarczające wyjaśnienie stanu faktycznego oraz niewyczerpujące zebranie i w konsekwencji błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego, w szczególności poprzez zaniechanie ustalenia, że skarżąca nie wykonuje pracy ani też nie świadczy usług na rzecz spółki z o.o. wskazanych powyżej; pominięcie faktu, iż pełnienie nieodpłatnie wspomnianej funkcji prezesa zarządu nie ma wpływu na sprawowanie przez nią opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. W konsekwencji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. W uzasadnieniu wskazała, iż funkcję prezesa zarządu spółki z o.o. pełniła nieodpłatnie, w ramach wolontariatu, a wykonywane przez nią czynności ograniczały się do złożenia elektronicznego podpisu na sprawozdaniu finansowym. Zdaniem skarżącej organy powinny ustalić czy w związku z wykonywaną funkcją podejmowała ona związane z nią czynności, a nadto czy osiągała z tego tytułu dochody, czego w niniejszej sprawie nie uczyniono. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powielając twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Istota problemu prawnego w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, wymaga załatwienia odmownego w przypadku, gdy osoba wnioskująca posiada udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, a także pełni funkcję prezesa zarządu wspomnianej spółki. Zdaniem organów powyższe okoliczności są równoznaczne z zatrudnieniem, co w świetle wykładni art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. przemawia za odmową przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a w niniejszej sprawie dodatkowo stanowiło przesłankę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § pkt 5 k.p.a., gdyż są to istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane wcześniej organowi. Wypada w tym miejscu przypomnieć, że zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego zostały uregulowane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie z tą regulacją wskazane świadczenie może być przyznane m. in. osobie, która zrezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W celu wyjaśnienia powyższego zagadnienia, rozważania należy rozpocząć od definicji "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", zawartej w art. 3 pkt 22 u.ś.r. Pod pojęciem tym należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. We wspomnianej definicji nie wymieniono takich stosunków prawnych, które odzwierciedlałyby sytuację prawną skarżącej, tj. posiadanie udziałów oraz pełnienie funkcji prezesa spółki z o.o. Jednocześnie zawarte w art. 3 pkt 22 u.ś.r. wyrażenia "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa", zdaniem Sądu, wyklucza rozszerzającą interpretację tego pojęcia, ponieważ wymieniony w nim katalog należy uznać za zamknięty (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2974/14). Tym samym, pominięcie powyższych okoliczności (posiadanie udziałów w spółce kapitałowej, pełnienie w niej funkcji prezesa) w katalogu form aktywności gospodarczej wymienionych w tym przepisie oznacza, że okoliczności te nie mogą być traktowane jako zatrudnienie lub inna praca zarobkowa na gruncie rozważanej ustawy. Nadto wskazać przyjdzie, iż skład orzekający w pełni podziela stanowisko zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2839/19, zgodnie z którym należy zaakceptować ocenę, że skoro z treści art. 3 pkt 22 u.ś.r. nie wynika wprost, aby posiadanie udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością stanowiło o zatrudnieniu lub prowadzeniu innej działalności zarobkowej, to okoliczność posiadania udziałów w takiej spółce, nie może stanowić wystarczającej podstawy do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Należy w tym miejscu przychylić się również do twierdzeń skarżącej, iż posiadanie udziałów w spółce z o.o. jest formą prawa własności, a ewentualna dywidenda uzyskana z udziału jest skutkiem posiadania tego prawa własności i nie jest wynagrodzeniem uzyskanym w ramach prowadzonej działalności gospodarczej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 września 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 3380/11). Wypada w tym miejscu podkreślić, iż przepisy kodeksu spółek handlowych odnośnie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie zawierają żadnych rozwiązań w zakresie zasad wynagradzania członków zarządu. Z tego względu pełnienie funkcji członka zarządu na podstawie stosunku organizacyjnego może mieć zarówno charakter odpłatny, jak i nieodpłatny (por. M. Dumkiewicz [w:] Kodeks spółek handlowych. Komentarz, Warszawa 2020, art. 2031). Zatem w przypadku sprawowania wspomnianej funkcji nieodpłatnie i bezumownie, nie można jej zaliczyć do "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" zdefiniowanej w art. 3 pkt 22 u.ś.r. Tymczasem kwestia pobierania przez skarżącą wynagrodzenia i związanego z tym ewentualnego stosunku prawnego w związku z pełnieniem przez nią funkcji prezesa, nie została w niniejszym postępowaniu nawet w najmniejszym stopniu wyjaśniona. Organy bowiem nie przeprowadziły w tym zakresie postępowania dowodowego wychodząc z założenia, że sam fakt pełnienia funkcji w organie zarządzającym spółki kapitałowej stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie zaś z twierdzeniami skarżącej za sprawowanie funkcji prezesa zarządu spółki nie pobierała ona wynagrodzenia. Tym samym, zdaniem Sądu, zasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego we wspomnianym zakresie. Nadto należy podkreślić, że skarżąca podczas prowadzonego postępowania administracyjnego konsekwentnie oświadczała, iż w czasie gdy pozostawała prezesem zarządu spółki z o.o. sprawowała jednocześnie opiekę nad swoją niepełnosprawną córką. Bezzasadnie zatem organy podważają sprawowanie przez nią opieki w tym czasie. Zdaniem Sądu takie rozumienie opieki, jakie prezentują organy, oznaczałoby, że osoba sprawująca opiekę nie mogłaby odstąpić od podopiecznego ani na chwilę, co wydaje się być nierealne. Opiekun musi wszak mieć możliwość załatwienia zarówno własnych spraw jak i spraw osoby, która pozostaje pod jego opieką i to poza miejscem sprawowania opieki. Z akt sprawy nie wynika również, aby skarżąca pełniła jakąkolwiek inną funkcję, związaną z wykonywaniem czynności faktycznych i prawnych, które uniemożliwiałyby lub ograniczały sprawowanie przez nią opieki nad niepełnosprawną córką. Na marginesie wskazać przyjdzie, że należy uznać za nieuzasadnione przytoczenie przez organ odwoławczy orzecznictwa sądów administracyjnych w zakresie sprawowania funkcji prezesa zarządu spółki prawa handlowego, w świetle przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, co zdaniem Kolegium miałoby prowadzić do wniosku, że nie zostały spełnione przesłanki uzyskania statusu osoby bezrobotnej. Stwierdzić bowiem wypadnie, iż wspomniana powyżej ustawa o promocji zatrudnienia nie znajduje zastosowania do stanu faktycznego niniejszej sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), dalej jako p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., a ich wysokość stanowi opłata za czynności adwokackie, obliczona na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa. Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią wyżej poczynione rozważania. W szczególności przeprowadzą postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia, czy z pełnioną przez skarżącą funkcją prezesa zarządu spółki z o.o. wiązało się pobieranie wynagrodzenia lub wystąpiła którakolwiek z form aktywności wymieniona w art. 3 pkt 22 u.ś.r. W zależności od wyniku tych ustaleń podjęte winno być ponowne rozstrzygnięcie w sprawie. Wskazać jeszcze należy, że powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl