II SA/Bd 360/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 maja 2022 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej kwotę [...] ([...]) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] lutego 2022 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania E. P. (dalej określana jako Skarżąca) od decyzji Prezydenta B. z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...], na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej powoływana jako uśr) praz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej powoływana jako kpa) - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji decyzję o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oparł na literalnej wykładni treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in. wnioskodawcy, który ma ustalone prawo do emerytury. Skarżąca do swojego wniosku załączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z [...] .11.2009 r., stwierdzające, że jej mąż ur. [...] .11.1955 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, niepełnosprawność istnieje od lutego 2000 r., ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1.10.2004 r. oraz istnieje konieczność stałej długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jak wynika z decyzji z [...] .03.2021 r. wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Skarżąca jest uprawniona do emerytury. Zatem Skarżąca z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła [...] września 2021 r., mając ustalone prawo do emerytury od 2016 r. W uzasadnieniu odwołania pełnomocnik Skarżącej oświadczyła cyt. "(...) Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych winien być zatem interpretowany w taki sposób, że pozbawia przysługującego z mocy art. 17 ust. 1 ustawy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości emerytury". W ocenie SKO za trafny należy przyjąć pogląd wyrażony w wyroku WSA w Poznaniu z 14.11.2019 r., II SA/Po 662/19, potwierdzony orzecznictwem NSA (wyroki o sygnaturach I OSK 2375/20, I OSK 254/20, I OSK 764/20, I OSK 650/20), że wypłata różnicy między wysokością emerytury a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 uśr, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa kwotowo. Powyższe przemawia za celowością dopuszczenia możliwości przyznania osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, a pobierającym emeryturę, świadczenia w pełnej wysokości określonej w art. 17 ust. 3 uśr. W przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 uśr, w której wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 uśr czy art. 96 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Nie ma jednego przepisu regulującego zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury przyznawanych i wypłacanych przez różne organy. W tej sytuacji, kierując się argumentacją wskazaną na wstępie cytowanych wyrokach sądów, uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie - emerytury. W tym przypadku swój wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Instytucja zawieszenia prawa do świadczenia była wykorzystywana do uzyskania w przeszłości wyższych świadczeń. Nie ma jednak przeszkód, by znalazła zastosowanie w sprawach takich jak niniejsza, dla celów pozaubezpieczeniowych. Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej zasady konstytucyjne, uznać należy jednak, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty (wyrok NSA z 24.08.2020 r., I OSK 650/20. O powyższym organ I instancji, poinformował Skarżącą pismem z [...] .11.2021 r. cyt. "(...) Osoba, która spełnia przesłanki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. (...)", czyli aby otrzymać wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne, winna zawiesić prawo do emerytury, co wyjaśniono w treści tego pisma. Biorąc pod uwagę fakt, że dla opiekunów pobierających emerytury złożenie wniosku o ich zawieszenie i wstrzymanie wypłaty wiązać się może z obawą pozostania przez pewien okres bez środków do życia (wznowienie wypłaty zgodnie z art. 135 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS następuje nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty) bądź z obawą, czy świadczenie w ogóle zostanie przyznane, na organach przed wezwaniem do złożenia wymaganej decyzji o wstrzymaniu wypłaty ciąży obowiązek ustalenia, czy w realiach danej sprawy wezwanie jest celowe. Organ musi więc w pierwszej kolejności ustalić, że wnioskodawca poza tylko wykazaniem okoliczności związanej z prawem do emerytury spełnia wszystkie przesłanki do przyznania mu świadczenia z art. 17 uśr. W przypadku uznania, że przesłanek tych nie spełnia z innych przyczyn niż wskazane w art. 17 ust. 5 uśr, wezwanie nie powinno być do strony kierowane. Organ I instancji dopełnił obowiązku informowania Skarżącej wynikającego z art. 9 kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. W tym stanie rzeczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. orzekło jak w sentencji decyzji. Skargę na ww. decyzję złożyła Skarżąca, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr przez błędne uznanie, że pobieranie świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 77 i art. 79a kpa przez niepoinformowanie przez organ strony przed wydaniem decyzji o konieczności zawieszenia pobieranej przez nią emerytury jako jedynej negatywnej przesłanki do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na uwadze powyższe, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od [...] .08.2021 r. na czas nieokreślony. Ponadto Skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała uwzględnieniu, aczkolwiek nie wszystkie jej zarzuty były zasadne. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że Sąd w pełni podziela stanowisko SKO dotyczące tego, że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Powyższe jest w sprawie zatem bezsporne. Zatem zarzut skargi w zakresie naruszenia prawa materialnego był niezasadny, ponieważ SKO de facto podzielało argumentację zawartą w skardze w tym zakresie. Zupełnie niezrozumiałe jest natomiast stanowisko organu odwoławczego w zakresie ustaleń związanych z treścią pouczeń udzielonych przez organ I instancji Skarżącej. Jak wynika wprost z treści pisma - informacji z [...] .11.2021 r. (k. 75 akt adm.), "Organ nie wezwał Pani o przedłożenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w ww. zakresie (tj. możliwości zawieszenia emerytury), ponieważ ustalono, iż poza faktem posiadania ustalonego prawa do emerytury, nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1a u.ś.r.". Z treści ww. dokumentu wynika, że, wbrew temu co twierdzi SKO, Skarżąca nie została pouczona przez organ I instancji o możliwości wyboru świadczenia, ponieważ w jego ocenie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1a uśr. W tym miejscu wskazać należy, że Sąd nie podziela wyrażonego w uzasadnieniu decyzji organu I instancji poglądu, iż Skarżącej, jako małżonce osoby wymagającej opieki, nie może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, jeśli żyją matka i dzieci osoby wymagającej opieki. Sąd podziela w pełni ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że przepis art. 17 ust. 1a uśr dotyczy tylko innych osób, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w stosunku do osoby niepełnosprawnej ciąży obowiązek alimentacyjny wynikający z pokrewieństwa, a nie małżonka ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne na współmałżonka będącego osobą niepełnosprawną. Z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego mogą bowiem skorzystać krewni dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, co uniemożliwia mu wypełnianie we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego. Tylko taka wykładnia art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a uśr jest właściwa, gdyż w przeciwnym razie wykluczenie małżonka osoby wymagającej opieki z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym oraz zdolnego do pracy, a niezatrudnionego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, byłoby naruszeniem art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (vide wyrok NSA z 14.12.2018 r., I OSK 3539/18, LEX nr 2629244). Reasumując, Kolegium błędnie ustaliło, że Skarżąca została pouczona o możliwości dokonania wyboru jednego ze świadczeń, tj. emerytury lub świadczenia pielęgnacyjnego, co naruszyło art. 7, art. 8 § 1, art. 9 oraz art. 79a § 1 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze, w oparciu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej powoływana jako "ppsa"), orzeczono jak w sentencji. Ponownie rozpoznając sprawę, organ w pierwszej kolejności ustali, czy jedyną przeszkodą w przyznaniu Skarżącej wnioskowanego świadczenia jest fakt, że ma ona ustalone prawo do emerytury. Gdy postępowanie wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury, wówczas organ wezwie Skarżącą do wykazania, że zawieszono jej prawo do emerytury. Następnie, o ile Skarżąca doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Na koniec, odnosząc się do poglądu wyrażonego w uzasadnieniu skargi, Sąd wskazuje, że podziela stanowisko sądów administracyjnych (vide wyroki NSA z 18.06.2020 r., I OSK 254/20, z 27.05.2020 r., I OSK 2375/19, z 11.08.2020 r., I OSK 764/20 oraz z 15.12.2020 r., I OSK 1983/20 i I OSK 2006/20), iż wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto) pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 uśr, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Zasadnie podnosi się w orzecznictwie niektórych wojewódzkich sądów administracyjnych, że praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno – rentowe (por. wyroki WSA w Poznaniu z 13.01.2020 r., IV SA/Po 824/19 i WSA w Rzeszowie z 20.02.2020 r., II SA/Rz 1265/19). Cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query. Na podstawie art. 119 ust. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).