II SA/Rz 82/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala - Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia 4 listopada 2021 r. nr SKO.4111/980/2021, w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: W dniu 10 lutego 2021 r. MB (dalej: "skarżący") zwrócił się do Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt" lub "organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jego niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną – BB. Decyzjami z dnia 26 marca i 10 czerwca 2021 r. Wójt Gminy [...] odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia, jednakże rozstrzygnięcia te zostały uchylone wydanymi w postępowaniu odwoławczym decyzjami Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie odpowiednio z dnia 30 kwietnia i 23 lipca 2021 r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 10 września 2021 r. nr GOPS.5032.73.2020/21.ŚP odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jego żoną – BB. Organ I instancji podał, że BB legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niemniej jak wynika ze wskazanego orzeczenia, niepełnosprawność u żony skarżącego istnieje od 37 roku jej życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 31 marca 2020 r. Wobec powyższego, skoro niepełnosprawność nie powstała przed ukończeniem przez nią 18 roku życia, bądź 25 roku życia w przypadku uczęszczania do szkoły lub szkoły wyżej, to zachodzi negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 615) – dalej: "u.ś.r.". Organ I instancji podniósł przy tym, że rozstrzygając sprawę jest związany przepisami u.ś.r., które – pomimo uznania za niekonstytucyjne – nadal obowiązują i nie zostały uchylone, a zatem wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie znajduje zastosowania. Skarżący wniósł odwołanie od tej decyzji argumentując, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K 38/13 przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznano za niekonstytucyjny, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Zaniechanie legislacyjne ustawodawcy w uchwaleniu przepisów zgodnych ze wskazanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego nie może stanowić okoliczności obciążającej stronę i przesądzającej o decyzji odmownej. Decyzją z dnia 4 listopada 2021 r. nr SKO.4111/980/2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie: I. uchyliło decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 10 września 2021 r. nr GOPS.5032.73.2020/21.ŚP; II. przyznało skarżącemu od 1 listopada 2021 r. na stałe świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką sprawowaną nad żoną BB, w kwocie 1 971 zł z uwzględnieniem corocznej waloryzacji. Kolegium wskazało, że skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi bezpośredni skutek, to zmodyfikowany przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dopełnieniu art. 17 ust. 1 tej ustawy może być stosowany. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że w opisywanej sprawie przesłanką negatywną do przyznania świadczenia jest data powstania niepełnosprawności u żony skarżącego. Tym samym wniosek skarżącego podlegał uwzględnieniu, niemniej dopiero od 1 listopada 2021 r. gdyż do dnia 31 października 2021 r. skarżący pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy. Okoliczność ta, stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) i art. 24 ust. 4 uś.r. wyklucza możliwość przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia od daty złożenia wniosku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, MB wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie daty przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Zdaniem skarżącego, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem: 1. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegająca na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego; 2. art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane osobie, która ma już przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, podczas gdy w sytuacji zbiegu uprawnień osobie uprawnionej przysługuje prawo wyboru świadczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, zwana dalej "p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 §1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Poddawszy ocenie legalności zaskarżoną decyzję w granicach wyznaczonych wyżej powołanymi przepisami, Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest niezasadna. Na wstępie zaznaczyć przyjdzie, że ustalony w sprawie stan faktyczny nie budzi wątpliwości i nie jest przedmiotem sporu. Istotą sporu jest natomiast kwestia wykładni i zastosowania przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b w związku z art. 27 ust. 5 pkt 3 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a ściślej rzecz ujmując, prawidłowość ustalenia przez organ odwoławczy początkowej daty przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego. Pełnomocnik skarżącego w skardze wskazał, że organy powinny były przyznać skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne od daty złożenia wniosku to jest od lutego 2021 r., a nie od 1 listopada 2021 r. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 24 listopada 2020 nr GOPS.5034.20.2020/21.SZO, którą ustalono dla MB prawo do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia 1 listopada 2020 do 31 października 2021 r. Sąd zwraca uwagę, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie w kasacyjnej decyzji z dnia 23 lipca 2021 r. nr SKO.4111/573/2021 (karta akt admin. nr 47) bardzo dokładnie przedstawiło mechanizm, gdy strona dokonuje wyboru przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. wskazując na poglądy sądów administracyjnych. Sąd w składzie orzekającym ma świadomość, że poglądy wynikające z orzecznictwa różnią się , ale każdy z nich punktem odniesienia czyni osobę, która tej opieki potrzebuje ze względu na swoją niepełnosprawność w stopniu znacznym. W ocenie Sądu to właśnie lektura uzasadnienie powołanej decyzji SKO skutkowała złożeniem przez skarżącego w dniu 2 września 2021 r. oświadczenia o rezygnacji z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. W oświadczeniu tym skarżący złożył też zastrzeżenie, że fakt pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego nie uniemożliwia możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, co jest utrwalone w orzecznictwie sądowym. Pomimo bezsprzecznie spełnienie przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, złożonego oświadczenia przez skarżącego o rezygnacji z pobierania specjalnego zasiłku dla opiekuna, a także wyraźnie określonego kierunku orzekania w decyzji Samorządowego Kolegium Orzekającego w Rzeszowie z dnia 23 lipca 2021 r. organ I instancji po raz trzeci decyzją z dnia 10 września 2021 r. nr GOPS 5032.73.2020/21.ŚP odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż od czasu wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 października 2014 r. sygn.. akt TK 38/13 do tego czasu przesłanki określone w art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie zmieniły się i nadal prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zależy od wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby pozostającej pod opieką. Organ I instancji podkreślił, że ma obowiązek stosować jako pierwszą i podstawową wykładnię literalną przepisu wobec jednoznacznego brzmienia przepisu. Sąd stwierdza, że Kolegium w zaskarżonej decyzji prawidłowo zastosowało skutki ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego, gdyż data powstanie niepełnosprawności nie może mieć wpływu na przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wobec spełnienia wszystkich przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Stwierdzić należy, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b u.ś.r. nie uniemożliwia wyboru przez osobę uprawnioną świadczenia pielęgnacyjnego, gdy specjalny zasiłek opiekuńczy jest już przyznany wcześniejszą decyzją. Rolą organu jest w pierwszej kolejności wyjaśnienie, czy strona spełnia przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformowanie, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje pobieranie zasiłku. W sytuacji skorzystania przez stronę z prawa wyboru organ może jednocześnie przyznać świadczenie pielęgnacyjne i uchylić decyzję przyznającą zasiłek dla opiekuna. Nie budzi już wątpliwości, że brak jest przesłanek uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości ich prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy mają oni ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i gdy świadczenie to jest niższe od świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, ale powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15.09.2020 r., I OSK 2199/19; z 16.03.2022 r., I OSK 1242/21). Stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. do specjalnego zasiłku dla opiekuna. W myśl tego unormowania nie można w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Dyspozycja art. 27 ust. 5 u.ś.r. potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z wyborem. Z materiału dowodowego wynika, że specjalny zasiłek dla opiekuna przysługiwał skarżącemu do 31 października 2021 r. określenie w zaskarżonej decyzji organu II instancji jako daty początkowej 1 listopada 2021., a oświadczenie o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie stanowi istotnego naruszenia przepisów prawa materialnego. Nie budzi wątpliwości, że stan faktyczny przyjęty do orzekania przez organ II instancji na dzień 4 listopada 2021 r., w tym data rezygnacji skarżącego z prawa do specjalnego zasiłku dla opiekuna, to jest 2 września 2021 r. nie dawał możliwości do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia wniosku. Z tych przyczyn żądanie uchylenie daty początkowej przyznanego świadczenia Sąd uznał za niezasadne. Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.