III SA/Kr 1708/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 maja 2022 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2021 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Przedmiotem skargi I. B. (dalej: skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 14 października 2021 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza z [...] 2021 r. nr [...], którą odmówiono skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem – T. B. Decyzja ta, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym: Pismem z 2 września 2021 r. skarżąca zwróciła się do organu I instancji z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem (wdowcem). Skarżąca oświadczyła, że nie posiada żadnych źródeł utrzymania, a nad ojcem sprawuje stałą opiekę – codziennie przygotowuje posiłki, dawkuje, podaje i kontroluje przyjmowanie lekarstw, pomaga w poruszaniu się po domu i organizuje spacery, obsługuje sprzęt do rehabilitacji oraz pomaga w ćwiczeniach i aktywizuje do nich, chodzi na zakupy, utrzymuje porządek w domu, organizuje wizyty lekarskie, a nadto pozostaje w stałym kontakcie z lekarzami, realizuje recepty, pomaga ojcu w dbaniu o higienę, organizuje wspólne spędzanie czasu, załatwia sprawy urzędowe, pomaga ojcu w kontaktach z otoczeniem, a także organizuje pomoc brata do wykonywania czynności kąpielowych. Podczas przeprowadzonego 7 września 2021 r. wywiadu środowiskowego, organ stwierdził, że stan zdrowia ojca skarżącej jest dobry. Osoba ta bowiem otworzyła drzwi pracownikowi organu, samodzielnie przemieszczała się po domu. W tym zakresie zwrócono uwagę, że T. B. poszedł na piętro zawołać córkę. Nadto, nie używa on pampersów, a według oświadczenia skarżącej, samodzielnie wykonuje czynności higieniczne, ubiera się oraz spożywa posiłki. Dodatkowo ustalono, że oprócz skarżącej, niepełnosprawny ma jeszcze dwoje dzieci (synów), jednak – jak oświadczyła skarżąca – nie mogą się oni zajmować ojcem z powodu pracy zawodowej. W związku ze studiami zaocznymi skarżącej, które odbywają się w co drugi weekend, opiekę nad ojcem ma sprawować jeden z jego synów. Decyzją z [...] 2021 r. organ I instancji odmówił skarżącej wnioskowanego świadczenia. Wskazał, że dzieci niepełnosprawnego są w równym stopniu zobowiązane do sprawowania opieki nad ojcem, również w formie zapewnienia środków pieniężnych. Odwołując się do treści art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 poz. 111 ze zm., dalej: ustawa), zaznaczył, że w sprawie wystąpiła przesłanka negatywna przyznania prawa do świadczenia, bowiem stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki został ustalony od maja 2021 r., czyli kiedy miała ona 83 lata. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że Trybunał Konstytucyjny uznał w wyroku z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, że art. 17 ust. 1b ustawy jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Organ odwoławczy w decyzji z 14 października 2021 r. uznał, że kwestionowane rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Podkreślił, że skarżąca nie wykazała, aby zakres opieki nad ojcem uniemożliwiał jej w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Niepełnosprawny bowiem nie jest osobą leżącą, która nie może w sposób zupełny samodzielnie funkcjonować. Organ II instancji ocenił, że opieka sprawowana przez skarżącą nie ma charakteru stałego i nieprzerwanego, a wskazywany przez nią zakres opieki w połączeniu ze stanem zdrowia ojca nie jest tego rodzaju, że wykluczałby podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W skardze skarżąca podniosła zarzuty naruszenia: a) art. 17 ust. 1 ustawy, polegającego na błędnej jego interpretacji poprzez uznanie, że świadczenie pielęgnacyjne związane jest wyłącznie z nieprzerwaną i czynną opieką nad niepełnosprawną osobą oraz przyjęcie, że czynności wykonywane przez skarżącą nie mają wymaganego charakteru, podczas gdy czynności opiekuńcze przez nią wykonywane spełniają wszelkie wymagane przesłanki, b) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności zebrania w sposób wyczerpujący informacji na temat stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej i jej funkcjonowania w życiu codziennym i oparcie decyzji jedynie na krótkim wywiadzie przeprowadzonym ze skarżącą w miejscu jej zamieszkania. Poza tym organ – zdaniem skarżącej – nie tylko nie dokonał w sposób wyczerpujący zebrania materiału dowodowego, ale także nie dokonał w sposób prawidłowy oceny tego materiału, który zalega w aktach sprawy, przez co dokonał błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy i uznał, że opieka jaką sprawuje skarżąca nad swoim ojcem nie spełnia przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji zaskarżonej i ją poprzedzającej. Skarżąca podkreśliła, że czynności, które wykonuje pozwalają ojcu na funkcjonowanie w codziennym świecie i co najmniej spowalniają proces choroby. W jej ocenie, trudno wyobrazić sobie to, gdzie w gąszczu zajęć pielęgnacyjnych i rehabilitacyjnych, miałaby wykonywać jeszcze pracę zawodową. Zaznaczyła, że ojciec nie korzysta w domu ze schodów i nie wie na jakiej podstawie organ uznał, że niepełnosprawny poszedł na piętro zawołać córkę podczas wywiadu środowiskowego. W ocenie skarżącej, podjęcie przez nią studiów zaocznych nie jest przeszkodą do uznania, że opieka ma charakter stały, bowiem osoby korzystające ze świadczenia pielęgnacyjnego mają prawo korzystać z pomocy osób trzecich i nie muszą być z podopiecznym całą dobę. Końcowo skarżąca wyszczególniła, że bezpośrednio przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego zatrudniona była na umowę o pracę i rezygnacja z pracy była związana z koniecznością pomocy swojemu ojcu. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie. W szczególności zaznaczył, że niezależnie od okoliczności, czy ojciec skarżącej w celu zawołania córki wszedł po schodach, czy też uczynił to w inny sposób, nie ulega wątpliwości, że nie jest on osobą leżącą, nie mogącą funkcjonować samodzielnie. Organ zwrócił też uwagę, że skoro skarżąca podjęła naukę w trybie studiów zaocznych, to tym bardziej możliwym było wykonywanie pracy zarobkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Na wstępie należy zaznaczyć, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta nie narusza ani przepisów postępowania, ani prawa materialnego w stopniu nakazującym wyeliminowanie tego aktu z obrotu prawnego. Skarga, jako niezasadna, podlegała zatem oddaleniu. Materialnoprawną podstawę kontrolowanej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 ustawy. Z przepisu tego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej: K.r.o.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W prowadzonym postępowaniu organy ustaliły, że ojciec skarżącej posiada wydane na stałe orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie z 15 czerwca 2021 r., k. 7 akt administracyjnych). Według oświadczenia skarżącej, zakres jej opieki nad ojcem uzasadniał rezygnację z pracy zawodowej. Natomiast w oparciu o wywiad środowiskowy z 7 września 2021 r. (k. 44 akt administracyjnych) stwierdzono, że niepełnosprawny samodzielnie wykonuje czynności higieniczne, nie używa pampersów, samodzielnie ubiera się, spożywa posiłki, przemieszcza się po domu, zaś podczas wizyty pracownika socjalnego osobiście otworzył drzwi i następnie poszedł zawołać, przebywającą na piętrze domu, córkę. Skarżąca oświadczyła, że zrezygnowała z pracy zawodowej, jednocześnie jednak przyznała, że podjęła studia zaoczne i w co drugi weekend będzie wyjeżdżać do R. W tych okolicznościach uznać należało, że w zaskarżonej decyzji organ trafnie orzekł o braku podstaw do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zasadnie bowiem stwierdził, że skoro ojciec skarżącej nie jest osobą obłożnie chorą, wymagającą permanentnej opieki, to brak było podstaw aby przyjmować, że ustalony w sprawie zakres opieki, uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Bezsporne bowiem w sprawie było to, że ojciec skarżącej nie jest osobą leżącą, nie jest pampersowany, porusza się o własnych siłach i nie wymaga karmienia. W zakresie więc podstawowych czynności bieżącego, codziennego funkcjonowania, jest on samodzielny. Ustalenia te wynikają z bezpośrednio przeprowadzonego dowodu w postaci wywiadu środowiskowego pracownika socjalnego. Nadto, informacji będących podstawą ustaleń faktycznych w tej sprawie udzieliła, w trakcie tego wywiadu, sama skarżąca. Brak było zatem podstaw, aby dokument ten kwestionować i podważać płynące z niego ustalenia, a to z kolei pozwalało zasadnie uznawać, że dokument ten odzwierciedla rzeczywisty stan rzeczy. Powyższe, przy uwzględnieniu opisanego wyżej zakresu, charakteru i skali czynności opiekuńczych udzielanych przez skarżącą ojcu, nakazywało uznać, że czynności opiekuńcze w tej sprawie mogą być realizowane przez skarżącą, bez konieczności rezygnacji z aktywności zawodowej. Organy zasadnie zatem przyjęły, że skarżąca nie spełnia, wynikającego z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy warunku do przyznania jej żądnego świadczenia. Zauważyć i podkreślić bowiem należy, że z przepisu tego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko tym osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (...)". Świadczenie to przyznawane jest, aby rekompensować osobie sprawującej opiekę utratę dochodów, wynikającą z konieczności pielęgnacji niepełnosprawnego członka rodziny, której charakter i zakres, wymuszają rezygnację z pracy lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący o takie świadczenie musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzić musi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Sam fakt, że ojciec skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, nie oznacza jeszcze, że spełnione są przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż sprawowanie tej opieki wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Prócz ustalonego przez organy zakresu wymaganej opieki, podkreślić trzeba, że za brakiem wskazywanego powyżej związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaną przez skarżącą opieką, a rezygnacją z zatrudnienia, jako ustawowej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, przemawia okoliczność podjęcia przez skarżącą studiów. Fakt ten jednoznacznie wskazuje na to, że skarżąca z uwagi na zakres opieki nad ojcem – mając możliwość podjęcia pracy choćby nie w pełnym wymiarze – zdecydowała się jednak poświęcić swój czas na kształcenie się. Sąd również zauważa, co wyszczególnił organ I instancji, że poza córką, niepełnosprawny ma jeszcze także dwóch synów, na których w równym stopniu ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny względem rodzica (art. 129 § 1 K.r.o.). Uczynienie zadość obowiązkowi alimentacyjnemu poprzez zapewnienie niepełnosprawnemu ojcu stosownej opieki i pomocy, niewątpliwie przybrać może także postać finansową, tj. przeznaczania części swoich dochodów na pokrycie koniecznych w tym względzie wydatków. Może to polegać na opłaceniu opiekunki osoby niepełnosprawnej lub pieniężnego wynagrodzenia tego spośród rodzeństwa zobowiązanego do opieki, które przejmuje na siebie znaczną część obowiązków względem niepełnosprawnego rodzica. Zatem, fakt podejmowania – nawet wymagającej dużego nakładu czasu – pracy zawodowej przez braci skarżącej, nie może być postrzegany jako zwolnienie ich z obowiązku alimentacyjnego i przerzucenie tego obowiązku na inne osoby. Jak wyżej wskazano, spełnienie obowiązku alimentacyjnego polegać może nie tylko na osobistych staraniach (świadczeniu opieki), ale też na dostarczaniu środków finansowych, potrzebnych do zapewnienia tejże opieki. W realiach ocenianej sprawy, konstatacje te odnoszą się do obu braci skarżącej. Przyznanie skarżącej przedmiotowego świadczenia przerzucałoby na wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który – z mocy prawa – w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach niepełnosprawnego. Odnosząc się do podnoszonych przez skarżącą zarzutów naruszenia przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a), w ocenie Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na dokładnym ustaleniu stanu faktycznego sprawy i szczegółowej analizie zgromadzonego materiału dowodowego. Materiał ten pozwolił na poprawne ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione ustalenia znalazły przy tym odzwierciedlenie w poprawnie zastosowanej normie prawnej i właściwie sporządzonym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nawiązując z kolei do zarzutu naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., stwierdzić przychodzi, że mimo uzasadnienia nieuwzględniającego skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego wyroku z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, rozstrzygnięcie organu I instancji – odmawiające wnioskodawczyni przyznania świadczenia - także było trafne i odpowiadało prawu, skoro akcentowało ono, wskazywane wyżej kwestie dotyczące obowiązku alimentacyjnego dzieci osoby niepełnosprawnej. Mając powyższe na uwadze, sąd oddalił skargę, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2022 r., poz. 329 ze zm.).