II SA/Gl 383/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Rafał Wolnik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 maja 2022 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 28 grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części odmawiającej skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od dnia 1 sierpnia 2021 r. do 31 października 2021 r.; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia 26 sierpnia 2021 r., działająca przez pełnomocnika w osobie adwokata, A.M. (dalej: strona, skarżąca) wystąpiła do Urzędu Miasta S. Referat Świadczeń Rodzinnych z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub nie podejmowania innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną - matką K.W.. We wniosku tym oświadczyła, iż w przypadku wydania decyzji przyznającej wymienione świadczenie z dniem jej wydania wnosi o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Decyzją z dnia 16 listopada 2021 r. nr [...] działająca z upoważnienia Prezydenta Miasta S., Kierownik Referatu Świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej w S. (dalej: organ pierwszej instancji), odmówiła stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. W uzasadnieniu wskazano na brak spełnienia warunków do nabycia tego świadczenia określonych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dodano, że zgodnie z art. 27 ust. 5 tej ustawy strona dokonała wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a specjalnym zasiekiem opiekuńczym, przy czym wniosła o uchylenie tego świadczenia dopiero po przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu od powyżej decyzji, reprezentowana przez pełnomocnika, skarżąca, zarzuciła zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2018 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W oparciu o powyższe wniosła o uwzględnienie odwołania i uchylenie decyzji organu pierwszej instancji oraz orzeczenie co do istoty poprzez przyznanie jej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu strona podkreśliła błędne zastosowanie w sprawie normy z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, odwołując się w tym zakresie zarówno do wyroku Trybunału Konstytucyjnego jak i orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 28 grudnia 2021 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3983/2021/18251/AA Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej Kolegium, organ odwoławczy), po rozpatrzeniu powyższego odwołania, uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji oraz orzekło o odmowie przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką od dnia 1 sierpnia 2021 r. do 31 października 2021 r. oraz przyznało skarżącej prawo do tego świadczenia od dnia 1 listopada 2021 do dnia 31 grudnia 2021 r. w kwocie 1971,00 zł miesięcznie a od dnia 1 stycznia 2022 r. bezterminowo w kwocie 2119,zł miesięcznie. W uzasadnieniu po zrelacjonowaniu przebiegu dotychczasowego postępowania, organ odwoławczy przywołał treść przepisów mających zastosowanie w sprawie. Następnie przyznał, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. wydanym na stałe, w którym wskazano, że niepełnosprawność istnieje do 56-go roku życia, natomiast ustalony stopnień niepełnosprawności datuje się do [...] r. Kolegium dalej stwierdziło, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu. Zatem organ pierwszej instancji błędnie uznał, że powstanie niepełnosprawności przez osobę wymagającą opieki po 25 roku życia stanowi podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Stosowanie do art. 24 ust. 4 tej ustawy prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na okres nieokreślony chyba, że orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. Z przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji postępowania wynika, że strona sprawuje stałą opiekę nad matką i z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia. Jednak decyzją z dnia 20 listopada 2020 r. nr [...] przyznano stronie specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką na okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. Decyzja ta była realizowana na dzień wydania zaskarżonej decyzji, zatem w okresie od 1 sierpnia 2021 r. do 31 października 2021 r. stronie nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, ponieważ miała wówczas przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy. Zgodnie z art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest to negatywna przesłanka, której spełnienie musi skutkować odmową przyznania wnioskowanego świadczenia. Wobec powyższego Kolegium przyznało skarżącej prawo do tego świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 listopada 2021 do dnia 31 grudnia 2021 r. w kwocie 1971,00 zł miesięcznie i od dnia 1 stycznia 2022 r. bezterminowo w kwocie 2119,zł miesięcznie. Skarżąca nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem i działając przez pełnomocnika w osobie adwokata, skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W skardze, w której zaskarżyła decyzję organu odwoławczego uchylającą w całości decyzję organu pierwszej instancji i orzekającą co do istoty w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w części w jakiej nie przyznano wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 sierpnia 2021 r. do 31 października 2021 r. zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie przepisu art. 17 ust. 5 lit. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz naruszenie art. 27 ust. 5 tej ustawy poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co miało miejsce w niniejszej sprawie. W oparciu o powyższe wniosła o uwzględnienie złożonej skargi w zakresie określenia daty początkowej przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istotny poprzez przyznanie skarżącej prawa do tego świadczenia w okresie od 1 sierpnia 2021 r. do 31 października 2021 r. Nadto wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu po opisaniu przebiegu postępowania w sprawie, rozwinęła postawione powyżej zarzuty, podkreślając, skarżąca dokonała wyboru świadczenia w rozumieniu art. 27 ust. 5 tej ustawy. Na poparcie swego stanowiska odwołała się do orzecznictwa sądów administracyjnych. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wniosło też o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrując sprawę zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach uchylająca w całości decyzję organu pierwszej instancji, oraz orzekająca reformatoryjnie, a mianowicie omawiająca stronie skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 sierpnia 2021 r. do 31 października 2021 r. oraz przyznająca stronie skarżącej to wnioskowane świadczenia od dnia 1 listopada do 31 grudnia 2021 r. w kwocie – 1971,00 zł a od 1 stycznia 2022 r. bezterminowo w kwocie 2119 zł miesięcznie. Rozpoznając sprawę w Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Kolegium narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie w zaskarżonym zakresie. Na wstępie zaznaczyć przyjdzie, że ustalony w sprawie stan faktyczny nie budzi wątpliwości i nie jest przedmiotem sporu. Istotą sporu jest natomiast kwestia wykładni i zastosowania przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b w związku z art. 27 ust. 5 pkt 3 ustawy oświadczeniach rodzinnych, w przypadku zbiegu uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a ściślej rzecz ujmując, prawidłowość ustalenia przez organ odwoławczy początkowej daty przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Przechodząc do merytorycznej oceny kontrolowanych decyzji zauważyć przyjdzie, że zagadnienie zbiegu uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego i związanego z tym zagadnieniem ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, była już rozstrzygana przez sądy administracyjne, w tym przez tutejszy Sąd. Wskazać wypadnie chociażby na wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 1136/19 oraz z dnia 8 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 1040/20 i powołane tam dalsze orzeczenia. Skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela wyrażone w tych wyrokach poglądy. Przypomnieć zatem przyjdzie, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b omawianej ustawy nie uniemożliwia wyboru przez osobę uprawnioną świadczenia pielęgnacyjnego, gdy specjalny zasiłek opiekuńczy jest już przyznany wcześniejszą decyzją. Rolą organu jest w pierwszej kolejności wyjaśnienie, czy strona spełnia przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformowanie, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje pobieranie zasiłku. W sytuacji skorzystania przez stronę z prawa wyboru organ może jednocześnie przyznać świadczenie pielęgnacyjne i uchylić decyzję przyznającą zasiłek dla opiekuna. Podkreślenia przy tym wymaga, że na gruncie niniejszej sprawy skarżąca dokonała takiego wyboru już w samym wniosku z dnia 26 sierpnia 2021 r. początkującym niemniejsze postępowanie. Stwierdziła, iż wnosi w pkt 2 " w przypadku wydania decyzji przyznającej w/w świadczenie pielęgnacyjne z dniem jej wydania wnoszę o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego". Organ wprawdzie postanowieniem z dnia 14 września 2021 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie przyznanego stronie decyzją z dnia 20 listopada 2020 r. specjalnego zasiłku opiekuńczego, ale decyzją nr [...] z dnia 28 października 2021 r. umorzył to postępowanie Sąd podziela stanowisko, że to na organach spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, które gwarantowałoby skarżącej realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale także do przyznania tego prawa na taki okres, jaki wynika z art. 24 ust. 2 omawianej ustawy. W odróżnieniu od stanowiska organu odwoławczego, możliwe jest rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone, poprzez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 tej ustawy, zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do kilku świadczeń rodzinnych, przysługuje jedno, wybrane przez osobę uprawnioną oraz od treści art. 24 ust. 2 tej ustawy, wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konflikt między wymienionymi wyżej zasadami wynikającymi z kilku przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych należy rozstrzygnąć zgodnie z regułą proporcjonalności, wypełnioną na etapie wykonania decyzji o przyznaniu uprawnienia do korzystniejszego świadczenia. W świetle powyższego uznać należy, że pobieranie przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego, wobec oświadczenia o rezygnacji z tego świadczenia na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego, nie mogło stanowić przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia od początku miesiąca, w którym doszło do złożenia wniosku z jednoczesnym oświadczeniem o rezygnacji z zasiłku. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i lit.c w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 cytowanej ustway, a ich wysokość stanowi opłata za czynności adwokackie w kwocie 480,00 zł, obliczona na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800) . Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści skargi wniosek o rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez organ w terminie czternastu dni od daty zawiadomienia o złożeniu wniosku w tym przedmiocie (art. 119 pkt 2 w związku z art. 112 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2022 r. , poz. 329).