I SA/Łd 114/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Janicki, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda, Asesor WSA Grzegorz Potiopa (spr.), po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2022 r. w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] 2021 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej 1) oddala skargę; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa — Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz radcy prawnego M. W. kwotę 240,– (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Zaskarżonym postanowieniem z 30 listopada 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpatrzeniu zażalenia P. S. (dalej także: strona, zobowiązany lub skarżący), utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 23 sierpnia 2021 r. w przedmiocie oddalenia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zgodnie z aktami sprawy Prezydent Miasta Łodzi prowadzi wobec strony egzekucję administracyjną na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 16 czerwca 2021 r. nr DFP-Fn-V.3162.6.00116.2021 i DFP-Fn-V.3162.6.00117.2021. Przedmiotem egzekucji są zaległości w podatku od środków transportowych za 2016 (tytuł nr DFP-Fn-V.3162.6.00117.2021) i 2017 r. (tytuł nr DFP-Fn- V.3162.6.00116.2021), w wysokości odpowiednio 811,00 zł i 804,00 zł. Obowiązki te zostały określone decyzjami z dnia 21 lipca 2017 r. za 2016 r. i z dnia 5 czerwca 2018 r. Na podstawie ww. tytułów wykonawczych, dnia 18 czerwca 2021 r. wystawiono zawiadomienie o zajęciu świadczeń zobowiązanego wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zajęcie zostało dokonane dnia 30 czerwca 2021 r., w dacie doręczenia zawiadomienia do ZUS. Odpisy tytułów wykonawczych i odpis zawiadomienia o zajęciu doręczono stronie 15 lipca 2021 r. W dniu 23 lipca 2021 r. wystawiono zawiadomienie nr DFP-BE-ll.3160.2.56080.2021.ED o zajęciu wierzytelności zobowiązanego z rachunków bankowych prowadzonych na jego przecz przez mBank S.A. Zajęcie zostało dokonane w dacie wystawienia, bowiem tego dnia zostało doręczone do Banku za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, zgodnie z art. 86b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 z późn. zm., dalej także: u.p.e.a.). W odpowiedzi Bank poinformował o braku środków na rachunku bankowym. Strona wniosła zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Istotę zarzutu stanowi przedwczesne wszczęcie egzekucji i nieistnie obowiązku. Żądanie stanowi zaprzestanie egzekucji do czasu wydania prawomocnego orzeczenia o nieposiadaniu przedmiotu opodatkowania. Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2021 r. Prezydent Miasta Łodzi oddalił zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej wobec strony na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 16 czerwca 2021 r. nr DFP-Fn- V.3162.6.00116.2021 i DFP-Fn-V.3162.6.00117.2021. Na postanowienie zobowiązany wniósł zażalenie. Podtrzymał zarzut przedwczesnej egzekucji administracyjnej. W jego ocenie tytuły wykonawcze zostały wystawione na nieistniejący przedmiot opodatkowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy postanowienie organu pierwszej instancji wskazało, że w przedmiocie podatku za 2016 r. wydana została decyzji z dnia 21 lipca 2017 r., którą określono podatek od środków transportowych za samochód ciężarowy o nr rej. [...]. Zobowiązany nie wniósł od niej odwołania, co oznacza, że decyzja stała się ostateczna. W przedmiocie podatku za 2017 r. wydana została decyzji z dnia 5 czerwca 2018 r., którą określono podatek od środków transportowych za samochód ciężarowy o nr rej. [...]. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, w wyniku wniesienia odwołania, decyzja ta została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 26 października 2018 r. Skarga od tego rozstrzygnięcia została oddalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 11 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Łd 9/19 (prawomocny). Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że nieistnienie obowiązku dotyczy sytuacji, gdy obowiązek nie istniał, tj. nie powstał przed, wszczęciem postępowania egzekucyjnego, czyli np. nie wydano decyzji podatkowej nakładającej obowiązek lub została wydana taka decyzja, ale uchylono ją, zanim stał się wymagalny obowiązek nią nałożony. Skoro tytuły wykonawcze zostały prawidłowo wystawione, to twierdzenia zobowiązanego o niepowstaniu egzekwowanego obowiązku powinny być zweryfikowane ale poza postępowaniem egzekucyjnym, a nie w jego ramach. Zdaniem organu odwoławczego wystąpienie przez zobowiązanego na drogę cywilną z żądaniem ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa nie ma wpływy na wymagalność dochodzonych obowiązków administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. W związku z powyższym Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało zgłoszone zarzuty za nieuzasadnione na podstawie art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. Strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracji w Łodzi skargę na postanowienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia z 30 listopada 2021 r. W uzasadnieniu skargi zobowiązany wskazał, że podatek od pojazdu lveco naliczany jest niesłusznie, ponieważ nie posiada on tego samochodu od kilkunastu lat. Urząd Miasta doprowadził skarżącego do pogorszenia jego stanu zdrowia oraz "coraz większej depresji, nękając podatkiem". Skarżący już nie jest w stanie kontrolować gdzie i jakie pisma otrzymuje, czy wysyła. Zdaniem strony Urząd Miasta korzysta z jego nieznajomości prawa i złego stanu zdrowia. Skarżący nadmienił, że "sprawa toczy się już chyba ok. 10 lat. Miasto wciąż żąda podatku od nieistniejącego pojazdu, nie wskazując żadnego rozwiązania, czym niejako skazało mnie na dożywotnie płacenie podatku od nieistniejącego przedmiotu. W przypadku korzystnego dla mnie wyroku Sądu Cywilnego będę żądał zwrotu tych kwot wraz z odsetkami". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacją zawartą w zakwestionowanym postanowieniu. W piśmie procesowym z dnia 17 maja 2022 r. ustanowiony w sprawie pełnomocnik skarżącego z urzędu wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz poparł skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego decyzję lub postanowienie wydane przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej także: p.p.s.a.). Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia, zaś stosownie do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a. - w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. - sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonej decyzji/postanowienia, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów podobnie jak na posiedzeniu jawnym. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należy uznać, że skarga okazała się nieuzasadniona. Zaskarżone postanowienie prawa nie narusza, a zarzuty skargi są chybione. Kontroli Sądu poddano postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 30 listopada 2021 r., utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 23 sierpnia 2021 r. w przedmiocie oddalenia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Sąd wyjaśnia, że zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem prawnym o jednolitym charakterze. Zobowiązany, wnosząc zarzut, kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji, podważając prawidłowość tytułu wykonawczego. Zarzuty te można składać tylko z przyczyn enumeratywnie wymienionych w art. 33 u.p.e.a. Podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny właściwy do rozpoznania tego środka prawnego. Podstawę zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej stanowi, zgodnie z art. 33 § 2 pkt 1 – 6 u.p.e.a.: nieistnienie obowiązku (pkt 1), określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, dokumentu, przepisu prawa (pkt 2 lit. a-c), błąd co do zobowiązanego (pkt 3), brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane (pkt 4), wygaśnięcie obowiązku w całości lub w części (pkt 5), brak wymagalności obowiązku w przypadku odroczenia terminu wykonania obowiązku, rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, wystąpienia innej przyczyny (pkt 6 lit. a-c). Podkreślenia wymaga, że zarzuty (tak samo jak inne środki odwoławcze przysługujące w ramach postępowania egzekucyjnego) nie mogą być wykorzystywane do weryfikacji decyzji administracyjnej (podatkowej) stanowiącej podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego. Zmiana lub uchylenie takiej decyzji może nastąpić wyłącznie w ramach jednego z trybów szczególnych unormowanych w Kodeksie postępowania administracyjnego lub Ordynacji podatkowej. Skarżący zarzucił organowi egzekucyjnemu naruszenie art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. z uwagi na nieistnienie obowiązku. Mając na uwadze zarzuty skargi dotyczący nieistnienia obowiązku (33 § 2 pkt 1 u.p.e.a) należy podkreślić, że w uzasadnieniu swojej skargi zobowiązany wskazuje, że Prezydent Miasta Łodzi "wciąż żąda podatku od nieistniejącego pojazdu", "[...] podatek od pojazdu Iveco naliczany jest niesłusznie, ponieważ nie posiadam tego samochodu od kilkunastu lat". Pochylając się nad powyższą argumentacją, Sąd stwierdza, że w swojej istocie zmierza ona do kwestionowania okoliczności ustalonych w ostatecznej decyzji określającej przedmiotowe zobowiązanie podatkowe. Sąd podziela pogląd organu odwoławczego, zgodnie z którym na etapie postępowania egzekucyjnego nie jest możliwe wprowadzanie zmian w materii, która jednoznaczne została rozstrzygnięta w ostatecznej decyzji podatkowej. Weryfikacja decyzji ostatecznych w postępowaniu egzekucyjnym jest bezwzględnie niedopuszczalna, gdyż na jej przeszkodzie stoi zasada trwałości takich decyzji i wyraźne ograniczenie możliwości ich weryfikacji w przypadkach wskazanych w art. 128 Ordynacji podatkowej (szerzej na ten temat: E. Komorowski, Zarzuty w egzekucji administracyjnej (w:) J. Niczyporuk, S. Fundowicz, J. Radwanowicz (red.) System egzekucji administracyjnej, Warszawa 2004, s. 512 - 514 oraz powołane tam orzecznictwo). Zarzuty w sprawie prowadzonej egzekucji mogą zatem mieć na celu wykazanie nieistnienia obowiązku, ale nie podważenie aktu administracyjnego, nakładającego ten obowiązek (J. Dembczyńska, P. Pietrasz, K. Sobieralski, R. Suwaj, Praktyka administracyjnego postępowania egzekucyjnego, Wrocław 2009, s. 249). W orzecznictwie prezentowane są poglądy, że przy rozpatrywaniu zarzutów opartych na niektórych podstawach (np. wygaśnięcie lub nieistnienie obowiązku) organ egzekucyjny w pewnym sensie wnika w meritum sprawy i dotyczy to przede wszystkim obowiązków wynikających bezpośrednio z przepisów prawa (por. np. wyr. NSA: z 9.8.2012 r., I OSK 610/12; z 30.8.2018 r., II FSK 2794/16, Legalis), nie zaś bezpośrednio z ostatecznej decyzji wymiarowej – co ma miejsce w niniejszej sprawie. Niezależnie od szerokiego nawet rozumienia kompetencji do badania istnienia obowiązku przez organ egzekucyjny, nie może on bowiem wkraczać w kompetencję organu administracji publicznej, który w postępowaniu rozpoznawczym (jurysdykcyjnym) w sposób władczy rozstrzygnął o prawach i obowiązkach strony, wynikających z przepisów prawa materialnego. Innymi słowy, na etapie postępowania egzekucyjnego nie jest możliwe wprowadzanie zmian w sferze materializacji obowiązku daninowego, która jednoznacznie została rozstrzygnięta w decyzji podatkowej, kończącej postępowanie rozpoznawcze. Tym samym – w ocenie Sądu – w sprawie nie wystąpiła okoliczność świadcząca o nieistnieniu obowiązku. Sąd zauważa, że w przedmiocie podatku za 2016 r. wydana została decyzji z dnia 21 lipca 2017 r., którą określono podatek od środków transportowych za samochód ciężarowy o nr rej. [...]. Zobowiązany nie wniósł od niej odwołania, co oznacza, że decyzja stała się ostateczna. Również w przedmiocie podatku za 2017 r. wydana została decyzji z dnia 5 czerwca 2018 r., którą określono podatek od środków transportowych za samochód ciężarowy o nr rej. [...]. Co ważne po ponownym rozpoznaniu sprawy, w wyniku wniesienia odwołania, decyzja ta została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z dnia 26 października 2018 r. Skarga od tego rozstrzygnięcia została oddalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi prawomocnym wyrokiem z dnia 11 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Łd 9/19. Sąd jeszcze raz pragnie podkreślić, że uznanie zobowiązanego za podatnika i obciążenie egzekwowanymi należnościami podatkowymi nie może być przedmiotem weryfikacji w postępowaniu egzekucyjnym. Postępowanie egzekucyjne jest bowiem odrębne od podatkowego, nie jest trzecią instancją postępowania podatkowego. Nie może ono służyć ocenie prawidłowości postępowania podatkowego i weryfikacji lub zmianie aktów administracyjnych wydanych w postępowaniu podatkowym. Odnosząc się do stawiska zaprezentowanego w skardze Sąd stwierdza, że potencjalne uzyskanie przez skarżącego wyroku sądu powszechnego, z którego będzie wynikało, że nie był właścicielem przedmiotowego pojazdu może stanowić podstawę wyrejestrowania pojazdu i wystąpienia o wzruszenie ostatecznych decyzji podatkowych we właściwym postępowaniu podatkowym. Dopiero uchylenie lub zmiana albo stwierdzenie ich nieważności tych decyzji może mieć wpływ na tok postępowania egzekucyjnego. Prawidłowe jest zatem stanowisko organów, zgodnie z którym ocena prawidłowości postępowania podatkowego w sprawie zarzutów stanowiłoby o jego nieważności jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 68). mj