III FSK 1222/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Jacek Pruszyński, po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej H. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Łd 272/22 w sprawie ze skargi H. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 4 lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązań podatkowych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od H. sp. z o.o. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 14 czerwca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, I SA/Łd 272/22, oddalił skargę H. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 4 lutego 2022 r. w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązań podatkowych. W skardze kasacyjnej skarżąca zarzuciła: I. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 33 § 2 pkt 1 w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c w zw. z art. 166b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm., dalej: "u.p.e.a.), poprzez błędną wykładnię i uznanie, że organy obu instancji prawidłowo nie uwzględniły zarzutów na postępowanie zabezpieczające podniesionych przez spółkę; II. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a, poprzez: a) dokonanie przez sąd pierwszej instancji apriorycznej akceptacji stanowiska organu drugiej instancji, bez jednoczesnego wyjaśnienia powodów tejże akceptacji, b) jednoczesny do ww. nieprawidłowości brak ustosunkowania się przez sąd pierwszej instancji do argumentacji przytoczonej przez skarżącą na poparcie sformułowanych zarzutów, wyrażający się w szczególności w ogólnym wyjaśnieniu, dlaczego stanowisko i argumenty skarżącej nie zasługują na uwzględnienie oraz brak ustosunkowania się w pełni do zarzutów podniesionych w skardze - co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ świadczy o zaniechaniu rozpoznania istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji, w tym dogłębnego i rzetelnego rozważenia stanowisk i argumentacji zarówno skarżącej kasacyjnie, jak i organu drugiej instancji, rzeczywistego przeprowadzenia przez sąd pierwszej instancji własnych operacji myślowych, w rezultacie których doszedł do przekonania o zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Wbrew wywodom skargi kasacyjnej sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 33 § 1 pkt 1 w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) w zw. z art. 166b u.p.e.a. Pierwszy z tych przepisów stanowi, że podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest nieistnienie obowiązku. Zgodnie z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest brak wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. Przepis art. 166b u.p.e.a. daje natomiast podstawę do stosowania dwóch poprzednio wymienionych przepisów do postępowania zabezpieczającego, jak w sprawie niniejszej. Jak prawidłowo zauważył sąd pierwszej instancji nieistnienie obowiązku w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. oznacza przede wszystkim sytuacje, w których obowiązek ten nigdy nie powstał (np. z mocy prawa) albo nie wydano/nie wysłano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, bądź też decyzja taka została wydana/wysłana, lecz następnie ją uchylono, stwierdzono jej nieważność lub wygaśnięcie, bądź też gdy obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie (zob. także wyrok WSA w Kielcach z 23 czerwca 2022 r., I SA/Ke 173/22). Co do zasady w zakresie badania dopuszczalności egzekucji mieszczą się ustalenia dotyczące doręczenia decyzji stanowiącej podstawę wykonania obowiązku i ewentualne ustalenia dotyczące jej wykonalności, w tym skutecznego nadania rygoru wykonalności, co nie było kwestionowane. W sprawie niniejszej sąd pierwszej instancji nie miał żadnych podstaw do zajęcia się merytoryczną stroną zobowiązania. Raz z uwagi na treść art. 29 § 1 u.p.e.a., dwa z uwagi na brak jakichkolwiek argumentów ze strony skarżącej, że ten obowiązek nie istnieje. Zauważyć w związku z tym należy, że zgodnie z utrwaloną już judykaturą zobowiązany, podnosząc zarzut "nieistnienia obowiązku" (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.), powinien przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje, ponieważ nigdy nie powstał albo wprawdzie powstał, ale wygasł z powodu wykonania lub z innych przyczyn wynikających wprost z przepisów prawa takich jak przedawnienie lub wydania aktu o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności decyzji o nałożeniu obowiązku (zob. wyroki WSA w: Krakowie z 27 października 2020 r., I SA/Kr 723/20 i Gorzowie Wielkopolskim z 10 marca 2022r., I SA/Go 110/21). Jest to jak najbardziej pogląd uzasadniony, zważywszy iż to zobowiązany najczęściej posiada bezpośrednią wiedzę na temat okoliczności związanych z istnieniem obowiązku podlegającego egzekucji. W skardze kasacyjnej strona ograniczyła się jedynie do ogólników, że jej zdaniem obowiązek nie istnieje. Tymczasem sąd pierwszej instancji zasadnie stwierdził, że w przedmiotowej sprawie obowiązek dokonania zabezpieczenia został wykreowany decyzjami Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego w B. z 20 października 2021 r. nr [...] oraz [...], w których organ określił przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe (odpowiednio od lutego do grudnia 2020 r. oraz od stycznia do kwietnia 2021 r.), kwotę odsetek za zwłokę na dzień 20 października 2021 r. oraz przybliżoną kwotę dodatkowego zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe w wysokości odpowiadającej 100% podatku naliczonego wynikającego z faktur, które stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane. Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a. Przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. (zob. wyrok WSA w Szczecinie z 21 września 2022 r., I SA/Sz 308/22). W sprawie niniejszej mamy do czynienia z postępowaniem zabezpieczającym, które jest postępowaniem pomocniczym wobec postępowania egzekucyjnego. W związku z jego pomocniczym charakterem uznanie za dopuszczalne zabezpieczenia wykonania konkretnego obowiązku w trybie administracyjnym prowadzi w konsekwencji do uznania dopuszczalności prowadzenia egzekucji administracyjnej takiego obowiązku. Decyzja o zabezpieczeniu na majątku nie zastępuje decyzji wymiarowej, a jedynie uprawdopodabnia wysokość zaległości, co oznacza, że nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, ponieważ nie przesądza treści przyszłej decyzji wymiarowej. W konsekwencji dokonanie zajęcia zabezpieczającego nie zmierza do wykonania obowiązku, a jedynie zabezpiecza jego realizację na późniejszym etapie. Postępowanie zabezpieczające jest prowadzone w oparciu o zarządzenia zabezpieczenia, których podstawę wystawienia stanowiły wymienione wyżej decyzje organu celno-skarbowego, które weszły do obrotu prawnego, a zatem posiadają rygor natychmiastowej wykonalności z mocy prawa i stanowią źródło obowiązku podlegającego zabezpieczeniu. Sąd pierwszej instancji nie naruszył także art. 141§ 4 p.p.s.a. albowiem uzasadnienie wyroku spełnia wszystkie kryteria, o których mowa w skarżonym przepisie, a nadto odnosi się do wszystkich istotnych dla sprawy kwestii faktycznych i prawnych. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265). sędzia NSA Jolanta Sokołowska sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia NSA Jacek Pruszyński