III SA/Kr 220/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: S WSA Ewa Michna ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 grudnia 2021 r., sygn. akt [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 1 grudnia 2021 r., sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P z dnia [...] 2021 r. orzekającą o odmowie przyznania M. W. (dalej: "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką J. Ś. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, ze zm., dalej: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "k.p.a."). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 30 września 2021 r. skarżąca wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. Ś. Z orzeczenia z dnia 8 kwietnia 2021 r. wynika, że J. Ś. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od dnia 16 marca 2021 r. Przyczyną niepełnosprawności jest: upośledzenie narządu ruchu (05-R) oraz choroby układu oddechowego i krążenia (07-S). J. Ś. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżąca wskazała, że ostatni okres kiedy była zatrudniona to 13 sierpnia 2021 r. Z dołączonych do wniosku informacji wynika, że J. Ś. ma czwórkę dzieci: skarżącą, G. Ś. (pracującego za granicą), M. Ś. (pracującego za granicą), S. Ś. (pracującego za granicą). Z przeprowadzonego w dniu 6 października 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca mieszka z mężem i matką. Mąż skarżącej pomaga przy podnoszeniu mamy. J. Ś. porusza się z trudem z balkonikiem lub o kulach, do dłuższych dystansów potrzebuje wózka inwalidzkiego. W ocenie skarżącej matka jest w stanie zostać sama jedynie na 2 godziny. J. Ś. nie jest pamperosowana, potrafi samodzielnie spożyć posiłek. Opieka skarżącej nad matką obejmuje gotowanie, podawanie posiłków, kąpiele, asystowanie do toalety, podawanie leków, ubieranie, dbanie o porządek, pranie i sprzątanie. Bracia skarżącej nie są w stanie pomóc w opiece nad matką ponieważ pracują za granicą. Mąż skarżącej również pracuje zawodowo. W oświadczeniu z dnia 12 października 2021 r. skarżąca wskazała, że ostatnie zatrudnienie zakończyła w lutym 2021 r., a kolejnego nie podjęła ze względu na stan zdrowia mamy. W okresie od kwietnia do września 2021 r. skarżąca opiekowała się matką. Z oświadczenia skarżącej wynika, że matka choruje na chorobę wieńcową, został jej wszczepiony rozrusznik serca, jest po operacji dwóch bioder, konieczna była endoproteza. J. Ś. ma też problemy z kolanami, z chodzeniem. Cierpi na częste zawroty głowy, wymaga asekuracji i wsparcia innej osoby. Jest po zabiegu cieśni nadgarstka, wymagała udrożnienia żył. W ostatnim czasie wykryto u J. Ś. zwapnienie płuc oraz powieszone guzy. Pozostaje pod opieką kardiologa, ortopedy, neurologa, pulmunologa. W ocenie skarżącej matka nie może zostać sama na dłużej niż dwie godziny. Skarżąca wskazała, że opieka nad matką obejmuje: budzenie, asekurację przy prowadzeniu do toalety, smarowanie kremem przeciw odparzeniom, smarowanie maściami przeciwbólowymi, podawanie leków, przygotowanie ubrań i ubieranie, działanie przeciw odleżynom, przewracanie z boku na bok, mierzenie ciśnienia, poziomu cukru, przygotowanie i podanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, realizację recept, załatwianie spraw urzędowych, czytanie książek, pism urzędowych, pomoc w wyjściach na spacer, w razie potrzeby wykonywanie masażu, układanie do snu, czuwanie podczas snu, organizowanie wizyt lekarskich, dowożenie na rehabilitację oraz do lekarzy: kardiologa i pulmunologa. Skarżąca oświadczyła, że nie ma innych osób, które mogą opiekować się J. Ś., ponieważ bracia skarżącej pracują za granicą. Decyzją z dnia [...] 2021 r. Wójt Gminy P odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w sprawie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a opieką nad matką, a opieka nad matką jest tego rodzaju, że wyklucza podjęcie przez skarżącą zatrudnienia. Organ podniósł, że podstawę odmowy skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stanowi okoliczność, że poza skarżącą – trzech synów J. Ś. jest zobowiązanych do alimentacji matki, a realizacja obowiązku alimentacyjnego może polegać na również na opłaceniu kosztów opieki nad matką. W ocenie organu kolejną przesłanką odmowy przyznania skarżącej jest okoliczność, że niepełnosprawność J. Ś. powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia. W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła: - naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez wydanie decyzji przez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP; - błędne zastosowanie art. 17 ust. 1 a u.ś.r. stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki posiada zstępnych, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz córki. W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. Decyzją z dnia 1 grudnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu organ wskazał, że pomimo dokonania błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. przez organ I instancji, zaskarżona decyzja odpowiada prawu, ponieważ w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką. Kolegium wskazało, że nie sposób w niniejszej sprawie przyjąć, aby skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, które wykonuje w związku z opieką nad matką nie mogła podjąć pracy zawodowej. Organ wskazał ponadto, że podejmowanie zatrudnienia przez rodzeństwo za granicą nie stanowi okoliczności uzasadniającej niewywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła: - naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sąd wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną, ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie zostały bowiem spełnione przesłanki przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, a zatem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W niniejszej sprawie bezsporną okolicznością jest, że matka skarżącej J. Ś. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, skarżąca opiekuje się matką. Bezsporny był również zakres czynności opiekuńczych podejmowanych przez skarżącą, a także fakt, że do alimentacji J. Ś. zobowiązani są również trzej bracia skarżącej mieszkający za granicą. Sporną kwestią natomiast było zaistnienie w sprawie przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu w zaskarżonej decyzji zasadnie przyjęto, że zakres opieki nad J. Ś. nie jest tego rodzaju, aby wykluczał podjęcie przez skarżącą jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Co więcej, przeciwko przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przemawia okoliczność, że czworo osób (skarżąca oraz trzech braci skarżącej) jest zobowiązanych do alimentacji względem J. Ś., a w stosunku do żadnej z tych osób nie zachodzą obiektywne przesłanki, które zwalniałby te osoby z obowiązków alimentacyjnych względem matki. Sąd podziela również pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 niedopuszczalne jest, jak to uczynił organ pierwszej instancji, oparcie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na wiek, w którym powstała niepełnosprawność wymagającej opieki J. Ś. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, jeżeli osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20, CBOSA). Pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21, CBOSA). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19, CBOSA). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, CBOSA). W niniejszej sprawie zgodnie z oświadczeniami skarżącej, J. Ś. nie jest osobą leżącą, ani pampersowaną. Porusza się przy pomocy kuli lub balkonika. Wymaga pomocy w czynnościach higienicznych oraz przygotowania, podania posiłków, które spożywa samodzielnie, zrobienia zakupów oraz utrzymaniu czystości w domu, pomocy w czynnościach higienicznych oraz podania leków. Zdaniem Sądu zakres czynności wskazany przez skarżącą nie jest tego rodzaju, że całkowicie wyklucza podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Czynności te mogą być bowiem podejmowane przed lub po pracy, ponieważ w większości obejmują wspólne prowadzenie gospodarstwa z matką i mężem, a podjęcie pracy przez skarżącą, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, mogłoby mieć miejsce bez szkody dla J. Ś. i opieki, której wymaga. Podkreślić należy, że okoliczność przebywania i podejmowania przez synów J. Ś. zatrudnienia poza granicami nie stanowi obiektywnej przesłanki zwalniającej z obowiązku alimentacji względem matki. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej: "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby również środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. W rezultacie, możliwe jest zdaniem Sądu takie podzielenie się obowiązkami, żeby skarżąca mogła podjąć zatrudnienie. Podkreślić należy, że realizacja obowiązku nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla matki. Zgodnie bowiem z art. 135 § 2 k.r.o. wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie albo wobec osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Należało zatem przyjąć, że skoro rodzeństwo skarżącej jest aktywne zawodowo, podejmuje zatrudnienie za granicą może uczestniczyć w opiece nad matką poprzez sfinansowanie usług opiekuńczych, które umożliwiłyby skarżącej podjęcie zatrudnienia. Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji naruszeń, które dawałyby podstawę do jej uchylenia. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, z prawidłowo zastosowanymi przepisami postępowania oraz prawa materialnego. Sprawa została rozpoznana w postępowaniu w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.