I OSK 688/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Dawid Nowotka po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 3042/21 w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 28 września 2021 r. nr KOA/3322/Sw/21 w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 23 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 3042/21 oddalił skargę A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 28 września 2021 r. nr KOA/3322/Sw/21 w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący, zarzucając Sądowi I instancji: - naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 roku o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci przez ich błędną wykładnię oraz art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 cyt. ustawy poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i art. 71 ust 1 zd. 1 Konstytucji RP oraz art. 72 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że rozwiedzeni małżonkowie są pozbawieni możliwości ustalenia sposobu odbioru przyznanego świadczenia wychowawczego, - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art 106 § 3 p.p.s.a. i art. 133 § 1 p.p.s.a w związku z art. 78 § 1 kpa w związku z art. 7 kpa, art 77 § 1 kpa i art. 80 kpa. Żądaniem skargi kasacyjnej objęto zmianę zaskarżonego wyroku i uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 28 września 2021 roku znak KOA/3322/Sw/21 i decyzji Burmistrza Miasta Z. z dnia 14 czerwca 2021 roku znak 471/1SW/2021 oraz umorzenie postępowania i zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania według norm przepisanych, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu i zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania według norm przepisanych. Wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. 2023, poz. 1634 – dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne. Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowanie przepisów art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 oraz art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 roku o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r., poz. 2407; dalej: p.p.w.d.), a także art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 tejże ustawy. Niezasadnie również skarżący wskazał na naruszenie art. 71 ust. 1 zd. 1 oraz art. 72 ust. 1 Konstytucji RP, zarzucając ich niezastosowanie i przyjęcie, że rozwiedzeni małżonkowie są pozbawieni możliwości ustalenia sposobu odbioru przyznanego świadczenia wychowawczego. Dokonując oceny zasadności tych zarzutów, podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 4 ust. 2 pkt 1 p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Na podstawie art. 5 ust. 2a tej ustawy, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy, zgodnie z treścią prawomocnego wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego W. z dnia 19 listopada 2020 roku, rodzice sprawowali opiekę naprzemienną nad córką A.S. Tym samym, stosownie do jednoznacznej treści powołanego art. 5 ust. 2a p.p.w.d., każdemu z rodziców od grudnia 2020 roku przysługiwało prawo do świadczenia wychowawczego w połowie jego kwoty, tj. po 250 zł miesięcznie. Bezspornym pozostaje, że skarżący – w wyniku uprzednio wydanej decyzji Burmistrza Miasta Z., zmieniającej wysokość świadczenia wychowawczego (z 500 zł do 250 zł miesięcznie od grudnia 2020 roku), która decyzja uzyskała walor ostateczności – nie był już uprawniony do pobierania świadczenia wychowawczego w pełnej kwocie 500 zł miesięcznie. Zatem zasadnie organy administracji publicznej, w tym także Samorządowe Kolegium Odwoławcze, uznały, że świadczenie pobrane ponad przysługującą kwotę (tj. 1000 zł za okres czterech miesięcy) miało charakter świadczenia nienależnie pobranego, o którym mowa w przepisie art. 25 ust. 2 pkt 6 p.p.w.d., i zasadnie nakazały jego zwrot. Jakkolwiek, skarga kasacyjna zmierza do wykazania, że działania organów w rozpatrywanej sprawie sprzeczne są z celem ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz wartościami chronionymi Konstytucją RP, to podkreślić trzeba, że z akt sprawy nie wynika, aby w sprawie miała miejsce sytuacja tego rodzaju, że po wyroku rozwodowym ustalającym opiekę naprzemienną, doszło pomiędzy skarżącym a jego byłą żoną do ustaleń tego rodzaju, że tylko skarżący będzie pobierać świadczenie wychowawcze na córkę (w pełnej kwocie), ani tym bardziej, aby ustalenia takie zostały wówczas zakomunikowane organowi. Organy administracji publicznej rozpatrują sprawy w oparciu o stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydawania decyzji. Odnosząc się zatem do argumentacji skargi kasacyjnej opartej na twierdzeniu o istnieniu między rodzicami porozumienia, co do dalszej wypłaty świadczenia wychowawczego w pełnej wysokości skarżącemu, zauważyć trzeba, że w aktach administracyjnych brak jest jakichkolwiek dowodów potwierdzających - istnienie takiego porozumienia w dacie wypłaty spornego świadczenia - przez organ administracji. W tym stanie rzeczy, brak jest podstaw do przyjęcia, że w dacie wypłaty spornej kwoty istniało skuteczne, jednoznaczne porozumienie między rodzicami, co czyni zarzut naruszenia art. 71 ust. 1 oraz art. 72 ust. 1 Konstytucji RP bezprzedmiotowym. Konstytucyjne zasady ochrony rodziny i dobra dziecka nie mogą bowiem uzasadniać pobrania świadczenia w wysokości wyższej, niż przewidują to obowiązujące przepisy prawa administracyjnego. W zakresie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, skarżący kasacyjnie wskazał na naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 106 § 3 oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie dowodów na sposób wydatkowania pobranego świadczenia. Odnosząc się do powyższego zarzutu, zauważyć należy, iż zgodnie z art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 243² k.p.c., dowody z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy uwzględnia się bez odrębnego postanowienia. Jednocześnie podkreślić trzeba, że w niniejszej sprawie dowód na okoliczność rzekomego porozumienia rodziców (oświadczenie A.J.) został sporządzony dopiero w sierpniu 2021 roku, a więc już po wydaniu decyzji przez Burmistrza Miasta Z. z dnia 14 czerwca 2021 roku oraz znacznie po zakończeniu okresu objętego sporem. Tym samym zarzut naruszenia wymienionych przepisów postępowania należy ocenić jako chybiony, bowiem organy oraz Sąd pierwszej instancji były związane stanem faktycznym istniejącym w momencie wydania decyzji administracyjnych, zaś dokumenty złożone przez skarżącego kasacyjnie ex post, nie mogły mieć znaczenia dla oceny legalności wcześniejszych działań organów administracji publicznej. W dacie wszczęcia i prowadzenia postępowania (luty–kwiecień 2021 r.) burmistrz nie dysponował żadnym dowodem na okoliczność rzekomego porozumienia między rodzicami. Dowody dotyczące ewentualnych prywatnych ustaleń rodziców wpłynęły do akt dopiero w sierpniu 2021 r., czyli już po wydaniu decyzji burmistrza (z 14 czerwca 2021 r. i długo po upływie okresu, którego dotyczy niniejsza sprawa (1 grudnia 2020 r. do 31 marca 2021r.). Nietrafnie zatem skarga kasacyjna zarzuca organom, że nie uwzględniły okoliczności, o których w momencie wypłaty świadczeń (jak również długo po tym okresie) nie miały wiedzy. Decyzja z dnia 27 kwietnia 2021 r. zmieniająca wysokość świadczenia dla A.S. (z 500 zł do 250 zł miesięcznie od grudnia 2020 r.) pozostaje w obrocie prawnym, gdyż nie została skutecznie wzruszona. Organy administracji publicznej przyjęły taki stan faktyczny, jaki został udokumentowany w aktach sprawy. Wbrew stanowisku skargi kasacyjnej w toku postępowania administracyjnego nie przedstawiono dowodów, które podważałyby wiarygodność przyjętych przez organ i zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń. Skuteczne zarzucenie naruszenia przepisu art. 80 k.p.a. wymaga wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Jedynie to, bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie. Dokonana ocena materiału dowodowego może być skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna jest niezasadna i dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.