II SA/Gl 672/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Renata Siudyka, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 lipca 2022 r. sprawy ze skargi B.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 10 marca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/617/2022/3089/AW w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Wnioskiem, który wpłynął do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. w dniu 20 grudnia 2021 r., B. C. (dalej: strona, skarżąca) działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrzenicą O. C. urodzoną [...] r. (dalej osoba wymagająca opieki). Po przeprowadzeniu postępowania, decyzją z dnia 27 stycznia 2022 r. Prezydent Miasta K. (dalej: organ, organ pierwszej instancji) odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrzenicą, legitymującą się orzeczeniem o zaliczeniu do osób niepełnosprawnych ze wskazaniami konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji, korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji oraz konieczności sprawowania zwiększonej, stałej opieki pielęgnacyjnej. W uzasadnieniu organ przywołując przepisy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdził, iż wnioskująca, jako opiekun prawny, nie spełnia warunków do przyznania tego świadczenia, gdyż nie pozostaje w kręgu osób uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu, pełnomocnik strony zarzucił decyzji organu pierwszej instancji naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię i niezasadne uznanie, że opiekun prawny niepełnosprawnej nie jest osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki na niepełnosprawną osobą wymagającą opieki - siostrzenicą. Wniósł o uchylenie tej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ustalenie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu podniesiono, że organ dokonał błędnej wykładni art. 3 pkt 16 w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy poprzez niezasadne przyjęcie, że opiekun prawny osoby ubezwłasnowolnionej nie należy do kręgu osób na których spoczywa obowiązek alimentacyjny w stosunku do osoby podopiecznej, podczas gdy zadaniem opiekuna prawnego jest zastępowanie rodziców danej osoby i wykonywanie wszystkich zwykle należących do nich obowiązków. Rozpatrując złożone odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, (dalej: Kolegium, organ odwoławczy, organ drugiej instancji) decyzją z dnia 10 marca 2022 r. Nr SKO.PPŚ/41.5.617/2022/3089/AW utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy po przywołaniu treści obowiązujących w sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdził, iż krąg osób, które uprawnione są do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (przy spełnieniu ustawowych przesłanek) określa art. 17 ust. 1 omawianej ustawy, wskazując w pkt 4 - inne osoby, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. Oznacza to, że nie każda osoba spokrewniona z osobą wymagającą opieki jest uprawniona do przyznania jej przedmiotowego świadczenia, ale tylko taka osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. W niniejszej sprawie jest bezsporne, że strona, jakkolwiek jest spokrewniona z osobą wymagającą opieki – ciocia - siostrzenica, to jednak zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym. Kolegium uznało, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, że organ pierwszej instancji dokonał poprawnych ustaleń i ich oceny, w szczególności w zakresie oceny sytuacji rodziny strony. Oznacza to, że skarżąca nie spełnia przesłanek ustawowych do przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrzenicą. Organ odwoławczy podkreślił, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową, lecz związaną, czyli organ jest zobowiązany do przyznania świadczenia wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania. Wobec braku ich spełnienia orzeczono jak w sentencji. Pismem z dnia 12 kwietnia 2022 r. skarżąca, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, złożyła skargę na powyższą decyzję, zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich błędna wykładnię i niezasadne uznanie, że skarżącej jako opiekunowi prawnemu, rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, sprawującej opiekę nad niepełnosprawną siostrzenicą, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Uwzględniając powyższy zarzut wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium i ustalenie na rzecz skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 grudnia 2021 r. na czas nieokreślony ewentualnie uchylenia decyzji przekazania sprawy do ponownego rozpoznania a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Ponadto, na podstawie art. 119 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosła o rozpoznanie sprawę w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu, skarżąca nie zgadzając się z przedstawionym w decyzjach stanowiskiem organów, podniosła, iż organy niezasadnie uznały, że ciocia osoby niepełnosprawnej nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca podniosła, iż dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotne jest ustalenie czy prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala na uznanie, iż ustawa ta przyznaje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego także osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad innym niż jej dziecko pełnoletnim członkiem rodziny legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wobec którego nie jest obciążona ona obowiązkiem alimentacyjnym, a jednocześnie jest jedynym członkiem rodziny, mogącym taką opiekę sprawować. Odwołała się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2006 r. podkreślając, że skoro członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków - moralnych i prawnych- wobec ciężko chorego krewnego i wymaga to od niego rezygnacji z zarobkowania, to winien on w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Wybranie z kręgu osób jedynie niektórych narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej , godzi w nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności. Skarżąca podniosła, że czując moralny obowiązek w stosunku do siostrzenicy przejęła nad nią opiekę, stała się jej opiekunem prawnym, gdyż pozostaje jedyną osobą, która mogła się nią zająć. Dodała, że wprawdzie żyje jej ojciec, ale w ogóle nie utrzymuje z córką kontaktu. Podkreśliła, że jako opiekun prawny na mocy orzeczenia sądowego, de facto przejęła obowiązek alimentacyjny w stosunku do siostrzenicy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację oraz wnosząc o rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Stosownie do art. 120 tej ustawy w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. W niniejszym przypadku tak skarżąca jak i organ złożyli wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Kontrolując zaskarżoną w tej sprawie decyzję - Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, organy nie dopuściły się bowiem istotnego naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego, uzasadniającego usunięcie z obrotu prawnego decyzji obu instancji. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie stosownie do art. 17 ust. 1a tej ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Uzasadniając decyzję podjętą na podstawie wskazanego powyżej przepisu Kolegium stwierdziło, że skarżącej nie przysługuje wnioskowane świadczenie, ponieważ nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji w stosunku do osoby, którą się opiekuje. Skarżąca natomiast wskazała, że jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ jako opiekun prawny przejęła w zasadzie obowiązek alimentacyjny w stosunku do siostrzenicy, na mocy orzeczenia sądowego sprawując nad nią opiekę. Kwestią zatem sporną w sprawie jest czy skarżącej jako cioci i opiekunowi prawnemu przysługuje świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca sprawuje opieką nad siostrzenicą, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ustalonym od dzieciństwa. Skarżąca jest opiekunem prawnym siostrzenicy, co wynika z zaświadczenia Sądu Rejonowego K. w K. Nie legitymuje się natomiast orzeczeniem sądu zobowiązującym ją do świadczeń alimentacyjnych na rzecz niepełnosprawnej siostrzenicy, nad którą sprawuje opiekę. Skarżąca nie jest spokrewniona z osobą wymagającą opieki w linii prostej, ani nie należy do jej rodzeństwa, a zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami ( art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Obowiązek alimentacyjny dotyczy zatem osób spokrewnionych czyli krewnych w linii prostej i rodzeństwa. Zgodnie z art.617 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z ust. 1a odsyłając do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymagającą opieki. Do kręgu tych osób należą zatem osoby zobowiązane do alimentacji a skarżąca nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji w stosunku do siostrzenicy, nad którą sprawuje opiekę. Natomiast ze skargi wynika, że osoba wymagająca opieki ma ojca, który według skarżącej nie interesuje się córką i nie utrzymuje z nią kontaktów, ale właśnie należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji i powinien wywiązywać się w stosunku do córki z obowiązku alimentacyjnego. Skarżąca jako opiekun prawny siostrzenicy nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym całkowicie ubezwłasnowolnionym siostrzenicą, ponieważ nie ciąży na niej ustawowy obowiązek alimentacyjny względem osoby nad którą sprawuje opiekę. Opiekun prawny nie jest wymieniony w tym przepisie, a nie może być zaliczony do innych osób z pkt 4 cyt. przepisu, jeżeli nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. Wbrew twierdzeniom skargi, z uwagi na brak możliwości zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych do skarżącej, w niniejszej sprawie organy administracji nie miały obowiązku prowadzenia postępowania wyjaśniającego w kierunku ustalenia czy inny członek rodziny jest w stanie opiekować się jej siostrzenicą (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2021 r., sygn.. akt I OSK 572/21, Lex nr 3336376). Nie można zatem przyjąć, że w tym zakresie organy nie dopuściły się naruszenia art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.