II OSK 1672/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Bąkowski Sędziowie sędzia NSA Roman Ciąglewicz sędzia del. WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 2316/20 w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2020 r., znak: [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 21 kwietnia 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 2316/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] października 2020 r., znak: [...], w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego rozbiórki tymczasowego pawilonu handlowego przy ul. [...] w K. (dz. nr [...],[...],[...]), oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła M. S., zaskarżając go w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 12a § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 34 p.p.s.a. poprzez ograniczenie stronie możliwości przeglądania akt sprawy oraz pozbawienie strony prawa do działania przed Sądem przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, polegające na wydaniu wyroku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym przed zapoznaniem się przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu z całością akt sprawy, co uniemożliwiło mu podjęcie ewentualnych czynności procesowych czy też wskazanie nowych dowodów w sprawie i w konsekwencji skutkowało nieważnością postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., w postaci pozbawienia strony możności obrony swych praw. Na podstawie przywołanego zarzutu, skarżąca kasacyjnie wniosła o: 1. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci: korespondencji e-mailowej z [...] kwietnia 2021 r., korespondencji e-mailowej z [...] kwietnia 2021 r., wydruku z Portalu Akt Sądowych Sądów Administracyjnych z [...] kwietnia 2021 r. na okoliczności wskazane w treści uzasadnienia skargi kasacyjnej, 2. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 3. przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym, oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone ani w całości, ani w części. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano m.in., że przed wydaniem wyroku pełnomocnikowi skarżącej kasacyjnie nie zostały udostępnione akta sprawy toczącej się przed organem I i II instancji. W udostępnionych w systemie teleinformatycznym aktach sprawy brak było np. zaskarżonego postanowienia Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Powyższe uniemożliwiło pełnomocnikowi skarżącej kasacyjnie rzetelne zapoznanie się z aktami sprawy, a skarżącą kasacyjnie pozbawiło prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie jest zasadna. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie i 2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że strona wnosząca ten środek odwoławczy, zarzucając naruszenie konkretnych przepisów prawa w określonej formie, sama wyznacza obszar kontroli kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny bierze zaś pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, której przesłanki zostały określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., a która nie zachodzi w tej sprawie. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej w sprawie nie zaistniała przesłanka nieważnościowa z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem – nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swoich praw. NSA jak i doktryna prawa są zgodne, że nieważność postępowania z przyczyny, o jakiej mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. zachodzi wówczas, gdy strona, wskutek naruszenia przepisów przez sąd pierwszej instancji, nie uczestniczy w postępowaniu, nie otrzymuje zawiadomień, zostaje pozbawiona możliwości przedstawienia swojego stanowiska (np. wyrok NSA z 9 listopada 2021 r. III FSK 2822/21). W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła. Niekwestionowane jest, że [...] marca 2021 r. pełnomocnik skarżącej kasacyjnie przesłała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pismo, w którym zwróciła się z prośbą o udostępnienie akt sprawy w systemie teleinformatycznym sądu. Zarządzeniem z dnia [...] marca 2021 roku, wykonanym tego samego dnia sad udostępnił akta sprawy pełnomocnikowi. W udostępnionym w formie elektronicznej zbiorze dokumentów były jedynie akta sądowe, brak było akt administracyjnych organu I i II instancji. Ustawa z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi w art. 12a reguluje dostęp do akt sprawy stanowiąc, że dla każdej sprawy tworzy się akta i są one tworzone w postaci elektronicznej lub papierowej. Akta te są udostępniane są stronom postępowania. Strony mają prawo przeglądać akta sprawy i otrzymywać odpisy, kopie lub wyciągi z tych akt (§ 4 art. 12a). Na podstawie art. 12a § 8 wskazanej wyżej ustawy zostało wydane Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 maja 2019 r. w sprawie sposobu postepowania z aktami spraw sądowo-administracyjnych w wojewódzkich sądach administracyjnych i Naczelnym Sądzie Administracyjnym, które określa m. in. sposób tworzenia i przetwarzania akt spraw sądowo-administracyjnych. Zgodnie z tym rozporządzeniem tworzenie akt sprawy następuje na podstawie zarządzenia przewodniczącego wydziału i to on dokonuje wyboru pomiędzy postacią elektroniczną a papierową tworzenia akt danej sprawy. W sprawie niniejszej akta sądowe o sygn. VII SA/Wa 2316/20 zostały przekształcone do postaci elektronicznej o czym świadczy umieszczone na okładce obok wyrazu "AKTA" oznaczenie "EL" w kolorze zielonym (podstawa prawna § 85b.1. Zarządzenia nr 14 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 sierpnia 2015 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych). Akta administracyjne organu I i II instancji zostały nadesłane do Wydziału VII WSA w Warszawie w formie papierowej jako załącznik do odpowiedzi na skargę o czym świadczy pieczątka sądu z zapisem "Zał. 3 teczki" (k. 5 akt sądowych). Podkreślić należy, że powołane wyżej akty prawne dotyczą wyłącznie prowadzenia akt sądowych nie akt prowadzonych przez organy administracji. Sąd nie ma żadnego obowiązku tworzenia w formie elektronicznej akt nadesłanych przez organy orzekające. W przedmiotowej sprawie prawidłowo sąd udostępnił pełnomocnikowi M. S. w formie elektronicznej tylko akta sądowe, bo tylko te w takiej formie posiadał. Obowiązkiem ustanowionego radcy prawnego było zaznajomienie się z aktami administracyjnymi sprawy w czytelni sądu wojewódzkiego. O naruszeniu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. można byłoby mówić tylko w takiej sytuacji, gdyby sąd ten z nieznanych przyczyn odmówił pełnomocnikowi wglądu do tych akt. Mając na uwadze, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Sąd II instancji nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi strony skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.