II SA/Gl 1122/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 listopada 2022 r. sprawy ze skargi J.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 10 czerwca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1477/2022/7474 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 19 kwietnia 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta K. odmówił J. P. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 20 grudnia 2021 r. J. P. (strona, skarżąca), działając przez pełnomocnika będącego adwokatem, zwróciła się do Prezydenta Miasta K. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem A. P. Do wniosku załączyła kopię orzeczenia o jej niepełnosprawności, z którego wynika, że mąż strony został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do 30 listopada 2023 r., przy czym nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. Znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 8 listopada 2021 r. Uzasadniając decyzje organ I instancji wskazał m.in. na brzmienie art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.- dalej "u.s.r."). Wyjaśnił, że z orzeczenia [...] z dnia [...] r. wynika, iż nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność męża strony. W odwołaniu od powyższej decyzji strona, działająca przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1b u.s.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt 1438/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z podniesionymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie przez SKO decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 10 czerwca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1477/2022/7474 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO nakreśliło przebieg dotychczasowego postępowania oraz przedstawiło i omówiło podstawę normatywną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. SKO nie podzieliło stanowiska organu I instancji jakoby czas, w jakim powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki miał wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby, która zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wskazało, że w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.s.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Dalej SKO stwierdziło, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie może być negatywną przesłanką dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjaśniło, że nie budzi wątpliwości, iż strona mieszka razem z mężem, którym się opiekuje. Wskazało na ustalenia organu I instancji dokonane w trakcie wywiadu środowiskowego, z którego wynika, że u męża strony zdiagnozowano raka [...] z przerzutami. Maż strony wymaga pomocy w przygotowaniu posiłków, które samodzielnie zjada, samodzielnie porusza się po swoim mieszkaniu jak i poza nim. Samodzielnie się ubiera, załatwia swoje potrzeby fizjologiczne, samodzielnie wykonuje czynności pielęgnacyjne, gdy jest słaby strona pomaga mężowi wejść do wanny, ażeby się wykąpał. Strona załatwia za męża wszystkie sprawy urzędowe, monitoruje i ustala wszystkie wizyty lekarskie. Uczestniczy w wizytach lekarskich. Podczas wywiadu pracownik socjalny stwierdził, iż mąż strony nie wymaga stałej opieki, a jedynie doraźnej, opieka nie jest tak absorbująca, ażeby strona nie mogła podjąć zatrudnienia przynajmniej w połowie etatu. SKO wyjaśniło sposób rozumienia pojęcia "stałej" lub "długoterminowej" opieki. Według SKO czynności takie jak: gotowanie, prowadzenie spraw urzędowych, organizowanie wizyt lekarskich należą do czynności związanych z prowadzenie wspólnego gospodarstwa i nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia. Istotne jest to, iż strona nie musi codziennie czy całodobowo wykonywać względem męża takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Mogą być one bowiem realizowane także w ramach warunkach zatrudnienia i nie wymagają rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej. Zaakcentowało, że zakres opieki sprawowanej przez stronę oraz poszczególne czynności wykonywane przez nią nie są na tyle angażujące, aby nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia. Ograniczają się one bowiem jedynie do wspomagania męża w czynnościach życia codziennego. W skardze na powyższą decyzję skarżąca, działająca przez pełnomocnika będącego adwokatem zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.s.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Mając powyższe na uwadze wniosła o: uchylenie decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi podniosła, iż z art. 17 ust. 1 u.s.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która jednak nie musi być opieką całodobową. Ponadto na poparcie przedstawionego w skardze stanowiska zacytowała fragmenty wybranych wyroków sądów administracyjnych. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2022 r., poz. 329 ze zm. -dalej "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku z wnioskiem skarżącej i brakiem sprzeciwu organu w tym zakresie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o przedstawione powyżej kryteria wykazała, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zdaniem Sądu organy nie dopuściły się bowiem istotnego naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego, uzasadniającego usunięcie z obrotu prawnego decyzji obu instancji. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.-dalej, jak dotychczas "u.s.r."). Jak stanowi art. 17 ust. 1 u.s.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W realiach rozpoznawanej sprawy nie stanowi przedmiotu sporu to, że mąż skarżącej został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Spornym nie jest także to, skarżąca pozostaje w gronie osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r. Pomiędzy stroną a organem odwoławczym nie ma także sporu co do tego, że podstawy do odmowy przyznania wnioskowego świadczenia nie mogła stanowić data powstania niepełnosprawności u męża skarżącej. Jednak zdaniem Sądu, zważywszy na pozostałe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, organy słusznie oceniły, że w sprawie brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną przez nią opieką nad mężem.. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowiskiem zasadnym jest badanie zaistnienia wspomnianego związku przyczynowo-skutkowego, jako jednej z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Legitymowanie się zaś przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2021r., sygn. I OSK 2859/20). Oznacza to, że w każdym przypadku, gdy dana osoba ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, badać należy okoliczności faktyczne sprawy oraz istnienie związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (wyrok NSA z dnia 7 maja 2020r., sygn. I OSK 1049/19). W realiach rozpoznawanej sprawy SKO stwierdziło, że charakter i rozmiar czynności podejmowanych przez skarżącą nie jest aż w tak wysokim stopniu absorbujący, aby przy należytej organizacji tej opieki nie mogła ona podjąć pracy, nawet w niepełnym wymiarze. W konsekwencji SKO uznało, że nie zachodzi ścisły związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem. Stanowisko to SKO przyjęło uznając za własne ustalenia poczynione przez organ I instancji, z których wynika, że skarżąca nie musi codziennie czy całodobowo wykonywać względem męża takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Mogą być one bowiem realizowane także w ramach warunkach zatrudnienia i nie wymagają rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej. W ocenie Sądu poczynione przez SKO, a wcześniej przez organ I instancji ustalenia są prawidłowe. Podobnie prawidłowe są wyciągnięte z tych ustaleń wnioski. W znajdującym się w aktach sprawy wywiadzie środowiskowym (karty 32-36 akt administracyjnych) wskazano bowiem, że mąż skarżącej jest osobą chodzącą, w znacznym stopniu samodzielną. Porusza się samodzielnie, samodzielnie spożywa posiłki, jest w stanie sam utrzymać higienę osobistą oraz załatwiać potrzeby fizjologiczne. Skarżąca pomaga mężowi w przygotowaniu posiłków, wejściu do wanny. Ponadto załatwia za męża wszystkie sprawy urzędowe, monitoruje i ustala wszystkie wizyty lekarskie, a także uczestniczy w wizytach lekarskich męża. W ocenie Sądu czynności realizowane przez skarżącą wobec męża nie stanowią przeszkody do podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zakres opieki sprawowanej przez skarżącą, w głównej mierze sprowadza się do wykonywania typowych czynności dnia codziennego podejmowanych przez osoby, które są aktywne zawodowo. Nie można zatem stwierdzić, iż zakres tej opieki uniemożliwia podjęcie przez skarżącą jakiegokolwiek zatrudnienia. Tymczasem opieka winna mieć na tyle zajmujący charakter, że jej sprawowanie pozostaje nie do pogodzenia z wykonywaniem jakiejkolwiek działalności zawodowej przez opiekuna i z tego właśnie powodu osoba sprawująca opiekę nie podejmuje (rezygnuje) z aktywności zarobkowej (wyrok NSA z dnia 6 października 2020r., sygn. I OSK 371/20). Zaakcentowania wymaga także i to, że świadczenie przyznawane na podstawie art. 17 ust. 1 u.s.r. nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu (wyrok NSA z dnia 7 maja 2020 r., sygn. I OSK 1049/19). Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielanie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. (wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2021 r., sygn. I OSK 282/20). Świadczenie pielęgnacyjne, jako tego rodzaju forma wsparcia rodziny, nie jest jednak kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 kwietnia 2019 r., sygn. III SA/Gd 135/19). Reasumując dotychczasowego rozważania stwierdzić należy, że organy prawidłowo ustaliły, iż w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną przez nią opieką nad mężem. Organy dokonały jednocześnie prawidłowej wykładni, mających zastosowanie w sprawie, przepisów prawa materialnego oraz dokonały ustaleń faktycznych w zakresie umożliwiającym wydanie decyzji administracyjnej. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.