I OSK 297/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 13 października 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 983/21 w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 25 sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane oraz jego zwrotu oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 13 października 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 983/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: Sąd I instancji, WSA) oddalił skargę K. W. (dalej: skarżący, skarżący kasacyjnie, strona) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. (dalej: SKO) z 25 sierpnia 2021 r., nr [...] (dalej: zaskarżona decyzja), w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane oraz jego zwrotu. W skardze kasacyjnej od przywołanego wyroku pełnomocnik skarżącego zaskarżył to orzeczenie w całości, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 7) lit. d) w zw. z art. 28 ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r. poz. 1993; dalej: upua), poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na uznaniu, iż każde otrzymanie alimentów w okresie ich pobierania z funduszu alimentacyjnego z naruszeniem kolejności określonej w art. 28 ustawy powoduje, iż świadczenie jest nienależne, podczas, gdy skutek taki powinno powodować jedynie wypłacenie przez fundusz alimentacyjny tej części świadczenia, a w konsekwencji nieprawidłowe zastosowanie tego przepisu w stosunku do skarżącego. W skardze kasacyjnej podniesiono także zarzut naruszenia przepisów prawa, tj. art. 8 § 1 k.p.a., tj. naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa przez uznanie, iż nie obowiązuje prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w G. z 30.09.2011 r. w sprawie II C [...] i skarżącemu nie należą się alimenty w wysokości 600 zł, a ojciec skarżącego poprzez jednorazową spłatę brakującej comiesięcznie kwoty 100 zł spłaca swoje zadłużenie na rzecz funduszu alimentacyjnego zamiast na rzecz syna, a jednocześnie uzyskuje umorzenie postępowania karnego w sprawie o nie alimentację z zawiadomienia komornika. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację mającą przemawiać za uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania WSA. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, zatem podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz.U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: ppsa). Wobec niestwierdzenia ziszczenia się przesłanek nieważności postępowania, poddano ocenie wyrok Sądu I instancji, pod kątem zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej, które okazały się nieskuteczne. Odnosząc się w pierwszej kolejności do drugiego z zarzutów należy stwierdzić, że autor skargi kasacyjnej nie sprecyzował, w ramach której z podstaw określonych w art. 174 ppsa podnosi ten zarzut. Z treści tego zarzutu - w którym wskazano na naruszenie art. 8 kpa - oraz z jego uzasadnienia wynika natomiast, że de facto jest to zarzut skierowany wobec organu administracji, a nie wobec Sądu I instancji. Sąd administracyjny nie stosuje bowiem przepisów procedury administracyjnej, gdyż nie zastępuje organów administracji w merytorycznym załatwieniu sprawy. Przepisem uzasadniającym skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej jest konkretna norma proceduralna, zawarta w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Natomiast w niniejszej sprawie nie sformułowano zarzutu, który wskazywałby na naruszenie przez WSA konkretnych przepisów procedury sądowoadministracyjnej. Brak skutecznego podniesienia przez autora skargi kasacyjnej zarzutów procesowych oznacza, że ustalenia faktyczne, poczynione w sprawie przez SKO i zaaprobowane przez Sąd I instancji, są wiążące dla Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wbrew stanowisku prezentowanemu przez skarżącego kasacyjnie, zaskarżony wyrok nie narusza przepisów prawa materialnego. Zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. d) upua, w którym sformułowano definicję nienależnie pobranego świadczenia, świadczeniem tym jest m.in. świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Według art. 28 ust. 1 upua, określającego kolejność zaspokajania należności z kwot uzyskanych od dłużnika alimentacyjnego, w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 kpc. Stosownie do art. 23 ust. 1 upua osoba, która pobrała nienależne świadczenia zobowiązana jest do ich zwrotu. Z przywołanych przepisów wynika jednoznacznie, że w okresie otrzymywania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, osoba uzyskująca te świadczenia ma obowiązek powstrzymania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego lub pobierania ich za pośrednictwem komornika sądowego. Bez znaczenia jest przy tym, czy są to alimenty na poczet zaległości, czy bieżące, jak też jaka jest ich wysokość - np. jak w niniejszej sprawie, gdy stanowią różnicę między zasądzoną sądownie kwotą alimentów a kwotą wypłacaną z funduszu alimentacyjnego. W czasie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona nie ma możliwości zaliczenia na poczet należnych jej świadczeń alimentacyjnych kwoty alimentów dobrowolnie uiszczonej przez dłużnika czy wyegzekwowanej od niego, gdyż kolejność zaspokajania roszczeń z kwot uzyskanych od dłużnika normuje art. 28 ust. 1 upua. Środki te w pierwszej kolejności przekazywane są do gminy, na poczet zwrotu należności dłużnika z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, aż do ich całkowitego zaspokojenia. Dopiero w dalszej (tj. w trzeciej) kolejności z kwoty wyegzekwowanej od dłużnika pokrywane są należności wierzyciela, czyli zaległe alimenty. Należy mieć na uwadze, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego finansowane są z budżetu państwa i w odróżnieniu do świadczeń rodzinnych, mają charakter zwrotny, a określona w art. 28 ust. 1 upua kolejność zaspokajania roszczeń, stanowi wyraz takiego charakteru tego świadczenia. Nie ma znaczenia, że – jak podniesiono w skardze kasacyjnej – skarżący wraz z jego matką byli przekonani, że uprawnionemu przysługuje różnica między zasądzonymi alimentami, a tymi wypłacanymi z funduszu alimentacyjnego. W art. 2 pkt 7 lit. d) upua ustawodawca nie przewidział bowiem dokonywania oceny zachowania osoby pobierającej świadczenia przez pryzmat stanu jej świadomości. Niezależnie od powyższego w sprawie ustalono, że strona została pouczona o treści wyżej wymienionych przepisów, zatem wiedziała o zakazie pobierania alimentów od dłużnika w czasie otrzymywania świadczeń z funduszu alimentacyjnego i o konsekwencjach jego naruszenia. Mając powyższe na uwadze, Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni relewantnych przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i w rezultacie prawidłowo przyjął, że skarga na decyzję SKO nie zasługuje na uwzględnienie. W zaskarżonej decyzji trafnie bowiem uznano, że wypłacone stronie od 1 maja 2017 r. do 30 września 2019 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 14.006,67 zł, zostały pobrane nienależnie. Z tych względów, na podstawie art. 184 ppsa w zw. z art. 193 zdanie drugie ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji wyroku.