III OZ 602/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 1456/22 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 1456/22 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 10 października 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 1456/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - na podstawie art. 88 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 – określanej dalej jako "p.p.s.a.") - odrzucił wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Powyższe postanowienie wydane zostało w następujących okolicznościach: Wyrokiem z 2 grudnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. 21 grudnia 2022 r. skarżący złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku i wniosek o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. 19 stycznia 2023 r. skarżącemu doręczono odpis wyroku z uzasadnieniem. Postanowieniem z 20 stycznia 2023 r. skarżącemu przyznano prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W piśmie z 21 lutego 2023 r. Okręgowa Rada Adwokacka poinformowała o wyznaczeniu do reprezentowania skarżącego w sprawie adw. M. W. Kolejnym pismem Rada poinformowała, że zawiadomienie o wyznaczeniu pełnomocnikiem adw. M. W. odebrał 1 marca 2023 r. W związku z tym, że do sprawy nie wpłynęła ani skarga kasacyjna, ani opinia o niecelowości jej wniesienia, zarządzeniem z 15 czerwca 2023 r. sędzia sprawozdawca, wskazując na art. 177 § 5 p.p.s.a. zarządził wystąpienie do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] o wyznaczenie nowego pełnomocnika z urzędu. Kolejny ustanowiony w sprawie pełnomocnik - adw. D. J. informację o ustanowieniu go pełnomocnikiem w sprawie uzyskał 12 lipca 2023 r. i 18 lipca 2023 r. wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Jednocześnie złożył ww. opinię wraz z odpisem. Odrzucając wniosek o przywrócenie terminu do złożenia opinii o niecelowości wniesienia skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji, wskazując na art. 177 § 3 i § 4 p.p.s.a. przyjął, że wniosek nie jest dopuszczalny, gdyż kolejny pełnomocnik nie uchybił ustawowemu terminowi do złożenia opinii. Termin ten bowiem rozpoczął bieg dopiero z momentem powiadomienia go o wyznaczeniu pełnomocnikiem tj. w dniu 12 lipca 2023 r., a zatem opinia została złożona w terminie. W zażaleniu na postanowienie odrzucające wniosek o przywrócenie terminu podniesiono, że ustanowienie kolejnego pełnomocnika z urzędu w sytuacji gdy poprzedni nie dopełnił obowiązku wniesienia skargi kasacyjnej lub sporządzenia opinii o niecelowości jej wniesienia nie spowodowało "odnowienia" 30 – dniowego terminu do wykonania powyższej czynności. Odwołano się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego wskazującego, że w przypadku zmiany pełnomocnika z urzędu z jakiejkolwiek przyczyny termin do wniesienia skargi kasacyjnej lub złożenia opinii o niecelowości jej wniesienia, nie podlega "odnowieniu" oraz że w takiej sytuacji konieczne jest złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Organ wniósł o oddalenie zażalenia. Z akt sprawy wynika, że odpis opinii o niecelowości wniesienia skargi kasacyjnej złożonej 18 lipca 2023 r. Sąd pierwszej instancji doręczył skarżącemu 19 października 2023 r. z pouczeniem o treści art. 177 § 4 p.p.s.a. tj. że termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie na nowo od dnia doręczenia odpisu opinii (k. 110 i 133 akt). Skarga kasacyjna w sprawie nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie podlega oddaleniu, pomimo że jego argumentacja prawna jest częściowo zasadna. Postanowienie Sądu pierwszej instancji jest bowiem słuszne w zakresie rozstrzygnięcia natomiast błędne w części jego uzasadnienia. Artykuł 177 w § 1, 3, 4 i 5 stanowi: § 1. Skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. § 3. W razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. § 4. Jeżeli pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Sąd doręcza odpis opinii stronie. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii, o czym sąd poucza stronę, dokonując doręczenia. § 5. Przepisu § 4 zdanie trzecie nie stosuje się, jeżeli sąd stwierdzi, że opinia nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności. W takim przypadku sąd zawiadamia o tym właściwą okręgową radę adwokacką, radę okręgowej izby radców prawnych, Krajową Radę Doradców Podatkowych lub Krajową Radę Rzeczników Patentowych, która wyznacza innego pełnomocnika. Z powyższej regulacji wynika, że po pierwsze trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej ulega przerwaniu w przypadku gdy w trakcie jego biegu strona wystąpi z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu; po drugie od momentu zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu termin ten zaczyna biec na nowo i w jego trakcie powinna być wniesiona albo skarga kasacyjna albo opinia o niecelowości jej wniesienia. Z chwilą wniesienia skargi kasacyjnej dalsza procedura nie znajduje zastosowania. Złożenie natomiast opinii o niecelowości jest warunkowane oceną sądu co do staranności jej sporządzenia. Jeżeli sąd uzna, że jest ona sporządzona z zachowaniem należytej staranności to doręcza ją stronie, a ta czynność uruchamia na nowo dla strony bieg trzydziestodniowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej sporządzonej już przez pełnomocnika z wyboru. Z kolei uznanie sądu, że opinia nie jest sporządzona z zachowaniem należytej staranności obliguje sąd do zwrócenia się do właściwego organu samorządu zawodowego o wyznaczenie innego pełnomocnika. Tylko w tym ostatnim przypadku – wobec niestaranności opinii o niecelowości – istnieje podstawa do żądania przez sąd wyznaczenia kolejnego pełnomocnika. Sytuacja gdy pełnomocnik z urzędu nie dochowuje terminu, o którym mowa w art. 177 § 1 w zw. z § 3 p.p.s.a sama w sobie nie uprawnia do wyznaczenia kolejnego pełnomocnika i uruchomienia całej procedury przewidzianej w powołanej regulacji. Przypadek niezłożenia opinii lub niewniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika wyznaczonego w ramach prawa pomocy nie jest równoznaczny z przypadkiem sporządzenia opinii z naruszeniem zasad należytej staranności. Dlatego też w okolicznościach rozpatrywanej sprawy Sąd pierwszej instancji nie był uprawniony do występowania do organu samorządu zawodowego o wyznaczenie kolejnego pełnomocnika tylko z tej przyczyny, że poprzedni ani nie wniósł skargi kasacyjnej, ani nie podjął czynności, o której mowa w art. 177 § 4 P.p.s.a. Oczywiście trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej czy opinii o niecelowości jej wniesienia jest terminem procesowym i może podlegać przywróceniu na ogólnych zasadach w sytuacji gdy strona uprawdopodobni, że do jego uchybienia doszło bez jej winy (art. 86 § 1 p.p.s.a.), tym niemniej wniosek o przywrócenie terminu nigdy nie może opierać się na samym twierdzeniu, że poprzedni pełnomocnik (obojętnie czy z urzędu, czy z wyboru) nie dopełnił czynności w ustawowym terminie. A tak jest w istocie w rozpatrywanej sprawie, przy czym w tę nietypową sytuację nowego pełnomocnika wprowadził Sąd pierwszej instancji niezasadnie zwracając się do Rady o jego wyznaczenie. Oddalając z kolei wniosek o przywrócenie terminu Sąd ten błędnie przyjął, że nowo ustanowiony pełnomocnik złożył opinię z dochowaniem terminu. Żaden termin bowiem nie biegł na nowo od daty jego wyznaczenia. Mógł on co najwyżej podlegać przywróceniu, ale poprzez wykazanie braku winy strony (przykładowo okoliczności, które poprzedniemu pełnomocnikowi obiektywnie uniemożliwiły wniesienie skargi kasacyjnej czy sporządzenie opinii). Żadne takie okoliczności nie zostały wskazane. Dodatkowo Sąd pierwszej instancji błędnie traktował złożony wniosek o przywrócenie terminu jako wniosek "adwokata (...) pełnomocnika z urzędu" i błędnie rozpatrywał go pod kątem nieuchybienia terminowi przez nowego pełnomocnika, podczas gdy wniosek ten powinien być traktowany jako wniosek samej strony odnoszący się do uchybienia terminu, o którym mowa w art. 177 § 3 p.p.s.a., a który rozpoczął bieg z momentem powiadomienia o wyznaczeniu pierwszego pełnomocnika . Bez względu jednak na powyższe wywody, istotne znaczenie ma fakt, że w sprawie została sporządzona opinia o niecelowości wniesienia skargi kasacyjnej, a nie skarga kasacyjna. Niedochowanie terminu do złożenia opinii powoduje negatywne skutki dla strony tylko wówczas gdy w następstwie jej doręczenia strona podejmuje decyzję o wniesieniu skargi kasacyjnej sporządzonej przez pełnomocnika z wyboru. W przeciwnym razie, gdy strona nie korzysta z tej możliwości taki negatywny skutek nie występuje. Skoro w okolicznościach sprawy Sąd pierwszej instancji, pozostając w błędnym przekonaniu, że opinia została złożona w terminie, doręczył ją jako sporządzoną co do meritum z zachowaniem zasad należytej staranności i pouczył stronę o możliwości wniesienia skargi kasacyjnej w określonym terminie, a strona z tej możliwości nie skorzystała, to należało uznać, że procesowany wniosek o przywrócenie terminu, w chwili rozpatrywania zażalenia utracił rację bytu. Uchybienie terminu, który rozpoczął bieg z momentem powiadomienia pierwszego pełnomocnika ustanowionego w sprawie ostatecznie nie spowodowało dla strony ujemnych skutków procesowych. Dlatego też jego przywrócenie w tych okolicznościach faktycznych i prawnych w jakich orzeka Naczelny Sąd Administracyjny nie byłoby możliwe z uwagi na treść art. 86 § 2 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że "[p]przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego". Przesądziło to o konieczności oddalenia zażalenia na podstawie art. 197 § 1 i § 2 w zw. z art. 184 p.p.s.a. Odnosząc się do wniosku pełnomocnika z urzędu skarżącego o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do rozpoznania przedmiotowego wniosku, bowiem zgodnie z art. 254 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie kosztów pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.