III OZ 725/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Korzeniowski po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 11 października 2022 r., sygn. akt IV SAB/Wr 341/20 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi R. S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prokuratora Okręgowego w Jeleniej Górze w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 11 października 2022 r., sygn. akt IV SAB/Wr 341/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi R. S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prokuratora Okręgowego w Jeleniej Górze w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że pismem z dnia 4 grudnia 2020 r. wezwano stronę do uzupełnienia braków formalnych skargi. Ze znajdującego się w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki zawierającej powyższe wezwanie wynika, że skarżący odebrał je osobiście w dniu 28 grudnia 2020 r. (k. 13 akt sądowych). W dniu 18 stycznia 2021 r. wpłynął do Sądu skan wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, niezawierający oryginalnego podpisu skarżącego. W treści wniosku strona podała swój numer PESEL. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że obecnie nie mieszka w swoim domu - zamieszkuje u rodziny. Skarżący wyjaśnił, że właściciel lokalu, w którym obecnie przebywa "przełożył na inną kupkę" skierowaną do niego przesyłkę zawierającą wezwanie Sądu z dnia 4 grudnia 2020 r. W wykonaniu zarządzenia sędziego sprawozdawcy z dnia 22 stycznia 2021 r. wezwano skarżącego do podpisania wniosku, bądź w przypadku woli jego złożenia w formie dokumentu elektronicznego, podpisanie go kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W dniu 4 lutego 2021 r. (tj. przed upływem terminu wynikającego z treści zarządzenia sędziego sprawozdawcy z dnia 22 stycznia 2021 r.) wpłynęło do Sądu pismo skarżącego z dnia 18 stycznia 2021 r. stanowiące prawidłowo podpisany oryginał wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Następnie Sąd I instancji postanowieniem z dnia 13 maja 2021 r. odrzucił, jako spóźniony, wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W toku postępowania, postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2021 r., sygn. akt IV SPP/Wr 37/21 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W dalszej części uzasadnienia Sąd I instancji wskazał, że na skutek zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 1 grudnia 2021 r., sygn. akt III OZ 1163/21 uchylił postanowienie z dnia 13 maja 2021 r. W motywach rozstrzygnięcia NSA wskazał, że Sąd I instancji przedwcześnie przyjął, że złożony wniosek o przywrócenie terminu został złożony z uchybieniem ustawowego terminu określonego w art. 87 § 1 ppsa. Wedle wskazań NSA, przed dokonaniem oceny czy skarżący w istocie uchybił terminowi, Sąd I instancji powinien w pierwszej kolejności wezwać skarżącego do wyjaśnienia tej kwestii na podstawie art. 49 ppsa. W związku z tym, w wykonaniu zarządzenia sędziego sprawozdawcy z dnia 23 lutego 2022 r. pismem z dnia 1 marca 2022 r wezwano stronę do uzupełnienia braku formalnego wniosku z dnia 18 stycznia 2021 r. o przywrócenie terminu poprzez wskazanie, kiedy ustała przyczyna uchybienia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania na podstawie art. 49 § 2 ppsa. Przesyłkę zawierającą wezwanie do uzupełnienia braków formalnych doręczono skutecznie skarżącemu w dniu 16 marca 2022 r., zaś w odpowiedzi skarżący nadesłał e-mail, który nie został skierowany za pośrednictwem platformy e-PUAP do elektronicznej skrzynki podawczej Sądu, lecz został nadany na adres poczty elektronicznej Wydziału Informacji Sądowej Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W ocenie Sądu I instancji, skarżący nie uzupełnił zatem skutecznie braków wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Zarządzeniem z dnia 5 kwietnia 2022 r. pozostawiono bez rozpoznania wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Na powyższe zarządzenie zażalenie wniósł reprezentujący skarżącego pełnomocnik, zarzucając naruszenie art. 67 § 5 ppsa poprzez niedoręczenie, ustanowionemu w sprawie od dnia 26 sierpnia 2021 r. pełnomocnikowi z urzędu, wezwania do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zażalenie, postanowieniem z dnia 10 czerwca 2022 r., sygn. akt III OZ 376/22 uchylił zarządzenie z dnia 5 kwietnia 2022 r. wskazując, że wobec faktu przyznania stronie pełnomocnika z urzędu, od momentu ustanowienia pełnomocnika, zgodnie z informacją z dnia 26 sierpnia 2021 r., Sąd I instancji, stosownie do treści art. 67 § 5, miał obowiązek dokonywania doręczeń tej sobie. Z powyższego obowiązku nie zwalniało Sądu oświadczenie skarżącego zawarte w piśmie z dnia 15 grudnia 2021 r. W konsekwencji wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu winno być doręczone pełnomocnikowi skarżącego. Sąd I instancji, będąc związanym wytycznymi zawartymi w powołanym wyżej postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, w wykonaniu zarządzenia z dnia 27 czerwca 2022 r. wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przywrócenie terminu poprzez wskazanie, kiedy ustała przyczyna uchybienia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania na podstawie art. 49 § 2 ppsa. W odpowiedzi udzielonej w zakreślonym terminie pełnomocnik wskazał, że przyczyna uchybienia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi ustała w dniu 17 stycznia 2021 r. na co skarżący zareagował pismem z dnia 18 stycznia 2021 r., wnosząc o przywrócenie terminu do uzupełnienia tych braków. Odmawiając przywrócenia terminu, Sąd I instancji stwierdził, że okoliczności przedstawione przez skarżącego nie uprawdopodabniają braku jego winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W szczególności nie stanowi takiej okoliczności fakt zamieszkiwania strony w owym czasie pod innym adresem niż adres domowy strony. Jak bowiem wynika z akt sprawy przesyłka zawierająca wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi została skierowana na adres skarżącego wskazany przez niego w skardze, a treść zwrotnego potwierdzenia odbioru (k.17) obrazuje, że doręczenie zostało dokonane prawidłowo w dniu 28 grudnia 2021 r. i przesyłka została odebrana przez skarżącego osobiście. Zatem co najmniej w tej dacie skarżący osobiście dysponował tą przesyłką. Wobec powyższego nie ma, w ocenie Sądu I instancji, znaczenia przywołany przez stronę fakt przełożenia przez właściciela lokalu skierowanej do skarżącego korespondencji "na inną kupkę". To na skarżącym bowiem ciążył obowiązek dochowania należytej staranności w terminowym prowadzeniu swojej sprawy. Zdaniem Sądu I instancji, okoliczności podane we wniosku nie są tego rodzaju, że ich pojawienie się było dla strony zaskakujące i stawiało stronę w takiej sytuacji, że nie była ona w stanie ich przezwyciężyć, nawet w przypadku podjęcia największego wysiłku. Sąd podkreślił, że to na stronie ubiegającej się o przywrócenie terminu spoczywa ciężar uprawdopodobnienia, że zachodzą podstawy do przywrócenia terminu. Powoływanie się w sposób ogólny na fakt przełożenia korespondencji przez gospodarza domu w konfrontacji z faktem wcześniejszego osobistego odbioru tej korespondencji przez stronę Sąd I instancji uznał za brak uprawdopodobnienia podstaw do przywrócenia terminu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając naruszenie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie wykazał, że nie dokonał w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy oraz nie złożył wniosku o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i orzeczenie o przywróceniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), przywrócenie terminu następuje jedynie wtedy, gdy strona uprawdopodobni, że nie dokonała czynności procesowej bez własnej winy. O braku winy można z kolei mówić wyłącznie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a więc jeżeli dochowała należytej staranności. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Skoro bowiem art. 87 § 2 tej ustawy stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu może więc mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw, udaremniły dokonanie czynności w terminie. Mając na względzie wymienione uwarunkowania, Naczelny Sąd Administracyjny nie dał wiary wyjaśnieniom skarżącego i w pełni aprobuje stanowisko Sądu I instancji, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła wymagana prawem przesłanka przywrócenia terminu w postaci uprawdopodobnienia braku winy w jego uchybieniu. W szczególności słusznie uznał Sąd I instancji, że nie ma znaczenia przywołana przez stronę okoliczność przełożenia przez właściciela lokalu skierowanej do skarżącego korespondencji "na inną kupkę", albowiem skierowaną do skarżącego przesyłkę sądową, zawierającą wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi, skarżący odebrał osobiście w dniu 28 grudnia 2021 r. (dowód: k. 17 akt sądowych), a więc już w tym dniu dysponował tą przesyłką, z której treścią już tegoż dnia mógł się zapoznać. Rację ma zatem Sąd I instancji, że powoływanie się w sposób ogólny na okoliczność przełożenia korespondencji przez gospodarza domu, w konfrontacji z faktem wcześniejszego osobistego odbioru tej korespondencji przez stronę, uznać należy za brak uprawdopodobnienia podstaw do przywrócenia terminu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.