II SA/Ol 885/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla pkt I. zaskarżonej decyzji w zakresie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. D. S. (dalej jako: "skarżacy", "strona"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]" r. w części, tj. w pkt. I. w zakresie oddalającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 14 stycznia 2021 r. (data wpływu do organu – 19 stycznia 2021 r.), strona zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym – bratem W. S. Jednocześnie strona, działająca przez pełnomocnika, oświadczyła, że na podstawie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w celu spełnienia przesłanek do świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje z ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Tym samym, na podstawie art. 155 k.p.a., wnosi o uprzednie uchylenie aktualnie obowiązującej decyzji ustalającej prawo wnioskodawcy do specjalnego zasiłku opiekuńczego ze skutkiem na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia niniejszego wniosku, tj. na 31 grudnia 2020 r. Jednocześnie strona wniosła o uchylenie ww. decyzji na końcowym etapie postępowania, po ustaleniu spełnienia przez wnioskodawcę wszelkich pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, niewstrzymywanie wypłacania specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie prowadzenia postępowania i dokonanie potrącenia tego świadczenia w tym zakresie z przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia "[...]" r., działający z upoważnienia Wójta Gminy E. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w E., odmówił skarżącemu przyznania świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem W. S. Organ podniósł, że D. S. ma ustalone decyzją z dnia "[...]" r. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 30 czerwca 2021 r. w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem. Organ potwierdził, że brat strony jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymaga stałej pomocy i opieki osoby drugiej. Organ ustalił, że skarżący sprawuje codziennie opiekę nad bratem, pomaga bratu całodobowo, nie pracuje zawodowo, nie posiada żadnego źródła dochodu. W. S. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Organ odwołał się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 i stwierdził, że Trybunał orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., a poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy do wyłącznie do ustawodawcy, a organ zobowiązany jest do dosłownego realizowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., jako pozostającego nadal obowiązującego i aktualnego prawa. Organ wskazał na negatywną przesłankę przyznania świadczenia, określoną w art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.), dalej jako: "uś.r." – świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego i stwierdził, że dlatego nie może podjąć decyzji pozytywnej przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Strona złożyła odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji. Oświadczyła m.in., że rezygnuje z ustalonego specjalnego zasiłku opiekuńczego i wnosi o uchylenie w całości decyzji ustalającej prawo do tego zasiłku. Po rozpatrzeniu odwołania strony od ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. (dalej również jako: "Kolegium", "organ odwoławczy"), decyzją z dnia "[...]" r., rozstrzygnęło uchylić zaskarżoną decyzję w całości i orzec co do istoty sprawy w ten sposób, że: - odmówić D. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki sprawowanej nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, tj. bratem W. S. za okres od 1 stycznia 2021 r. do 30 kwietnia 2021 r.; - przyznać D. S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki sprawowanej nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, tj. bratem W. S.: - od 1 maja do 31 grudnia 2021 r. w kwocie 1 971 zł miesięcznie, - od 1 stycznia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. w wysokości miesięcznej wynikającej z obwieszczenia ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego ogłoszonej w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Kolegium wskazało, że z orzeczenia o niepełnosprawności nie wynika, kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Okoliczność ta ma jednak drugorzędne znaczenie. Wskazano, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 24 października 2010 r. sygn. akt 38/13 stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie dotyczącym prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18., ewentualnie 25. roku życia. Wobec tego, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Kolegium uznało, że biorąc pod uwagę fakt, że W. S. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, zaś wnioskodawca sprawuje stałą, faktyczną opiekę, która jest powodem niepodejmowania zatrudnienia, a także uznając, iż spełnione zostały pozostałe przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, począwszy od 1 maja 2021 r., należało wydać w sprawie pozytywne rozstrzygnięcie. Co do okresu od 1 stycznia do 30 kwietnia należało odmówić przyznania świadczenia, ponieważ w tym czasie wnioskodawca pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy. W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu, strona zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: a) naruszenie art. 24 ust. 2 u.ś.r., poprzez jego niezastosowanie; b) dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., polegające na pominięciu celów tej ustawy i przyjęciu, że okoliczność pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od pierwszego dnia miesiąca prawidłowego złożenia wniosku i wyklucza możliwość zbiegu uprawnień świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna; c) naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r., poprzez nieuwzględnienie normy prawnej z tego przepisu, co w konsekwencji skutkowało nieprzyjęciem że nastąpił zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego świadczenia pielęgnacyjnego, implikujący prawo wyboru jednego ze świadczeń i doprowadziło do konstatacji, że nie jest możliwe w warunkach sprawy przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo dokonania przez niego wyboru świadczenia już na etapie składania wniosku. Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie decyzji w zaskarżonej części i zasądzenie kosztów postępowania w sprawie. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.); dalej jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Oceniając, w świetle powołanych wyżej kryteriów, zaskarżoną decyzję, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, wniosek taki został złożony przez skarżącego oraz przez organ. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]" r., uchylająca decyzję wydaną w dniu "[...]" r. z upoważnienia Wójta Gminy E., w części odmawiającej D. S. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 stycznia do dnia 30 kwietnia 2021 r. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do Sądu decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sprawie jest bezsporne, że skarżący spełnia przesłanki pozytywne, określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., od których przepisy uzależniają prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednak, zdaniem organu odwoławczego, świadczenie należało przyznać od dnia 1 maja 2021 r. Jak wynika z akt sprawy, do tego dnia skarżący otrzymywał specjalny zasiłek opiekuńczy, przyznany decyzją z dnia "[...]" r., uchyloną "[...]" r. Sąd nie podziela jednak stanowiska organu odwoławczego, że zasiłek pielęgnacyjny należało przyznać od dnia 1 maja 2021 r. W sprawie należy bowiem wskazać, że w dniu 14 stycznia 2021 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i wniosek o uprzednie uchylenie aktualnie obowiązującej decyzji ustalającej prawo wnioskodawcy do specjalnego zasiłku opiekuńczego ze skutkiem na dzień 31 grudnia 2020 r. Jednocześnie wniósł o uchylenie tej decyzji na końcowym etapie postępowania, aby nie być pozbawionym jakiegokolwiek świadczenia. Nie był to wniosek warunkowy, ale złożony wprost o uchylenie dotychczasowej decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Należy stwierdzić, że Sąd nie podziela stanowiska skarżącego, że okoliczność pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego nie stanowi przesłanki odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się do art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, należy wskazać, że sformułowanie: "ustala się", można utożsamiać z: "przyznaje się" tylko w sytuacji, gdy w miesiącu złożenia wniosku spełnione są wszystkie przesłanki pozytywne i nie występują przesłanki negatywne do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do deklaracji na przyszłość, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa, poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (por. wyroki WSA w Olsztynie z 21 stycznia 2020 r. II SA/Ol 995/19 oraz z 23 lipca 2020 r. II SA/Ol 67/20). Należy jednak zwrócić uwagę, że wniosek o uchylenie decyzji w sprawie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego nie został w ogóle rozpatrzony przez organ pierwszej instancji, który w decyzji z dnia "[...]" stwierdził, że uznaje się, że skarżący dokonał wyboru świadczenia, wnosząc o uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Pomimo tego stwierdzenia, organ pierwszej instancji wydał decyzję o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z kolei organ odwoławczy, w piśmie z dnia 7 maja 2021 r., wskazał, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest uprzednie uchylenie innej decyzji przyznającej inne świadczenie opiekuńcze. Pouczono jednocześnie stronę o możliwości zwrócenia się od organu pierwszej instancji z wnioskiem o uchylenie prawa do tego świadczenia. Wskazano też, że ostateczną decyzję w przedmiotowej sprawie należy przedłożyć do Kolegium. Pismem z dnia 17 maja 2021 r., pełnomocnik skarżącego zrezygnował ponownie z ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego ze skutkiem na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku, tj. na 31 grudnia 2020 r., wskazując, że czyni to "w ślad za złożonym w sprawie wnioskiem". Należy zauważyć w przedmiotowej sprawie, że we wniosku z dnia 14 stycznia 2021 r. skarżący zwarł jednoznaczny i wyartykułowany wprost, a nie postulatywny, wniosek o uprzednie uchylenie aktualnie obowiązującej decyzji ustalającej prawo wnioskodawcy do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nie był to więc wniosek warunkowy, a skarżący miał prawo złożyć jednocześnie dwa wnioski - o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i o uchylenie dotychczasowego świadczenia, co też uczynił. Powyższy wniosek skarżącego o uchylenie decyzji ustalającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie został zaś w ogóle rozpatrzony przez organy, pomimo, że organy miały obowiązek załatwienia go w pierwszej kolejności. Organ odwoławczy wezwał zaś skarżącego do przedłożenia takiego wniosku, nie uwzględniając w ogóle, że został on już wcześniej złożony. Powyższe wskazuje w sposób jednoznaczny, że organy nie prowadziły postępowania w sposób prawidłowy i nie podjęły wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Z tych też względów, stwierdzić należy, że organy prowadząc przedmiotowe postępowanie, naruszyły w sposób istotny przepisy art. 6, art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm.). Rozpoznając ponownie sprawę, organ uwzględni ocenę prawną Sądu i wskazania co do dalszego postępowania. Wobec powyższego, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił decyzję organu odwoławczego w zaskarżonej części.