III FZ 165/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Dalkowska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. [...] S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 3 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 12/23 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi P. [...] S.A. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 31 października 2022 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2021 r. postanawia oddalić zażalenie. 1.1. Postanowieniem z dnia 3 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 12/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę w sprawie ze skargi P. [...] S.A. z siedzibą w W. (dalej: "Spółka", "Skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 31 października 2022 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za okres od 1 stycznia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. oraz odmowie zwrotu nadpłaty w tym podatku za okres od 1 stycznia 2021 r. do 31 marca 2021 r. 1.2. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału I z dnia 10 stycznia 2023 r. skarżącą wezwano - pismem z dnia 13 stycznia 2023 r. - do usunięcia braku formalnego skargi w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi poprzez złożenie pełnomocnictwa udzielonego D. O. lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu strony skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi. Wezwanie zostało wysłane na adres do doręczeń wskazany przez skarżącą w treści skargi i skutecznie doręczone 17 stycznia 2023 r. Brak nie został uzupełniony. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę. 1.3. Na powyższe postanowienie spółka wniosła zażalenie. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz zarzucono: 1. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że strona nie złożyła pełnomocnictwa do reprezentowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, podczas gdy w aktach postępowania prowadzonego przez SKO w Szczecinie znajduje się pełnomocnictwo udzielone D. O. m.in. do reprezentowania spółki w sądach; 2. naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. przez uznanie, że pełnomocnictwo złożone do akt sprawy przekazanej przez SKO stanowi przesłankę do odrzucenia skargi, a w rezultacie powyższego - niezasadne zastosowanie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. 3. naruszenie art. 39 i art. 46 § 3 p.p.s.a. poprzez uznanie, że pełnomocnictwo przedłożone do akt postępowania podatkowego nie wypełnia przesłanki złożenia pełnomocnictwa obejmującego swym zakresem również działanie przed sądem administracyjnym i tym samym skarżąca miała obowiązek ponownego złożenia go przy pierwszej czynności przed sądem administracyjnym; 4. naruszenie art. 36 pkt 2 w zw. z art. 37 § 1 p.p.s.a. polegające na uznaniu, że załączone do akt sprawy podatkowej pełnomocnictwo nie dotyczy umocowania do reprezentowania przed sądem administracyjnym, pomimo że z treści samego pełnomocnictwa jednoznacznie wynika, że dotyczy ono umocowania do reprezentowania skarżącej przez pełnomocnika przed wszystkimi sądami, w tym wojewódzkim sadem administracyjnym; 5. naruszenie art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji, które to przepisy gwarantują każdemu prawo do rozpoznania jego sprawy przez niezawisły Sąd i zakazują zamykania drogi sądowej. 2. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 2.1. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. 2.2. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd odrzuca skargę gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Brakiem formalnym uzasadniającym odrzucenie skargi jest niezłożenie dokumentu określającego umocowanie osoby podpisującej skargę do reprezentowania spółki. 2.3. Należy wskazać, że zgodnie z art. 28 § 1 p.p.s.a. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Z kolei art. 29 p.p.s.a. stanowi, że przedstawiciel ustawowy lub organ albo osoby, o których mowa w art. 28, mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Treść ostatniego z przepisów nie pozostawia wątpliwości, że czynność procesowa dokonana w imieniu osoby prawnej przez osobę, która nie wykazała istniejącego umocowania dotknięta jest brakiem uniemożliwiającym nadanie sprawie dalszego biegu. W powołanym przepisie obowiązek osoby występującej w imieniu osoby prawnej (jednostki organizacyjnej mającej zdolność sądową) określony jest precyzyjnie jako wykazanie umocowania przy pomocy dokumentu, co w sytuacji wniesienia skargi należy rozumieć jako złożenie do akt sprawy sądowoadministracyjnej dokumentu, z którego wynika umocowanie. Realizacja tego obowiązku stanowi zatem wymóg, od którego uzależniona jest aktywność procesowa strony. Wobec możliwych zmian w zakresie reprezentacji osób prawnych dokument wykazujący umocowanie powinien obrazować stan aktualny. Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z kolei jak wskazano na wstępie, zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków formalnych. 2.4. Na pełnomocniku strony spoczywa obowiązek przedłożenia pełnomocnictwa w postępowaniu sądowym niezależnie od tego czy pełnomocnictwo zostało już przedłożone w postępowaniu administracyjnym (art. 46 § 3 p.p.s.a.). Niezłożenie pełnomocnictwa stanowi brak formalny w sytuacji, kiedy pismo strony wnosi pełnomocnik. Art. 37 § 1 p.p.s.a. stanowi, że pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa [...]. Przepis ten nakłada obowiązek dołączenia pełnomocnictwa do akt sprawy, jest to rygor dołączenia pełnomocnictwa do akt sprawy sądowoadministracyjnej, prowadzonej przez sąd administracyjny, a nie do akt administracyjnych, prowadzonych przez organ administracji. Od obowiązku tego nie zwalnia wcześniejsze złożenie pełnomocnictwa w postępowaniu administracyjnym, jak również nie zwalnia złożenie pełnomocnictwa lub jego odpisu do reprezentowania skarżącej w postępowaniu egzekucyjnym, ponieważ postępowanie przed sądem administracyjnym nie jest postępowaniem egzekucyjnym. Postępowanie sądowoadministracyjne jest postępowaniem odrębnym względem postępowania administracyjnego i egzekucyjnego. Stąd też strona, która zamierza w postępowaniu sądowoadministracyjnym działać przez pełnomocnika musi udzielić pełnomocnikowi stosowanego upoważnienia do działania w takim postępowaniu i złożyć stosowne upoważnienie do akt sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z poglądami wyrażonymi w orzecznictwie, że nawet ujawnienie stosownego pełnomocnictwa w aktach administracyjnych nie zwalnia pełnomocnika występującego w sprawie sądowoadministracyjnej od obowiązku dołączania do akt sprawy pełnomocnictwa do działania przed sądem administracyjnym. 2.5. W tym stanie rzeczy, orzekający w tej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, że brak formalny skargi nie został uzupełniony. Skoro pomimo prawidłowo wystosowanego wezwania, strona skarżąca nie uzupełniła braku formalnego i nie nadesłała wskazanego pełnomocnictwa. Realizacja tego obowiązku stanowi wymóg, od którego uzależniona jest aktywność procesowa strony. Z tego względu, Sąd pierwszej instancji zasadnie zastosował art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. i skargę spółki odrzucił. Należy zauważyć, że spółka świadoma była istniejącego obowiązku złożenia pełnomocnictwa wraz z wniesieniem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, ponieważ do skargi zostało dołączone pełnomocnictwo udzielone A. S., jednej z osób, które podpisały skargę. Niezrozumiałe jest zatem niedołączenie przez stronę skarżącą pełnomocnictwa udzielonego D. O., ani nieuzupełnienie braków formalnych skargi zgodnie z wezwaniem z dnia 13 stycznia 2023 r. Spółka została pouczona o konsekwencjach nieuzupełnienia braków formalnych. 2.6. Argumentacja zażalenia dotycząca naruszenia art. 45 Konstytucji RP jest na gruncie tej sprawy chybiona, gdyż skarżąca miała zagwarantowany udział w postępowaniu sądowym pod warunkiem dopełnienia warunków skutecznego złożenia skargi, tj. prawidłowego uzupełnienia braków formalnych, przewidzianego w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podkreślić należy, że prawo do sądu nie jest nieograniczone. W wyroku z 10.05.2000 r., sygn. K 21/99 (OTK 2000/4/109), Trybunał Konstytucyjny wskazał pewne ograniczenia prawa do sądu, które nie jest prawem absolutnym i bezwzględnym. Już sam kształt postępowania przed sądem stwarza pewne ograniczenia. Do ograniczeń tych można zaliczyć m.in.: terminy procesowe i materialne, opłaty, zasady inicjowania postępowania, rygory postępowania dowodowego. Są one niezbędne ze względu na pozostałe wartości państwa prawnego, jak np. zaufanie do prawa czy bezpieczeństwo prawne. Te ograniczenia formalne postępowania zakreślają wyraźne granice realizacji prawa do sądu. Ogół zasad postępowania stanowi pewien model. Jest on istotny przy badaniu, czy w danej sprawie prawo do sądu nie jest nadmiernie ograniczane. Uzasadnieniem wprowadzania ograniczeń wspomnianego prawa są nie tylko wymogi formalne procedury, lecz także zbiór przesłanek zawartych w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Nie można wiązać ograniczenia prawa do sądu z obowiązkiem wypełnienia przez stronę czy też jej pełnomocnika obowiązków nałożonych przez sąd zgodnie z obowiązującą procedurą. Nie stanowi to o pozbawieniu strony prawa do sądu. 2.7. Mając na uwadze powyższą argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.