III SA/Kr 1425/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 lutego 2023 r. sprawy ze skargi M. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 21 lipca 2022 r., znak: SKO.PS/4110/362/2022 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego skargę oddala. Zaskarżoną decyzją z dnia 21 lipca 2021 r., nr SKO.PS/4110/362/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję z dnia 21 kwietnia 2022 r. wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy W. o odmowie przyznania M. Ł. zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności, biletu miesięcznego kredytowanego linia [...] W. – K., opłatę za usługę stomatologiczną w kwocie 150 zł, opłatę za wodę/ścieki w kwocie 117,63 zł, opłatę za śmieci w kwocie 30 zł, naprawę sprzętu AGD w kwocie 300 zł, zakup drewna opałowego w kwocie 600 zł oraz inne możliwe formy zabezpieczenia społecznego. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 7, art. 8, art. 11, art. 39 i art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej powoływanej jako "u.p.s.") oraz 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 1 marca 2022 r. M. Ł. zwrócił się do organu I instancji o przyznanie przedmiotowego zasiłku. W dniu 3 marca 2022 r. zostało wysłane do wnioskodawcy wezwanie do wskazania miejsca zamieszkania lub pobytu, pod którym możliwe jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, gdyż w treści wniosku wskazano, że pod adresem ul. [...] w W. nie jest możliwe przeprowadzenie takiego wywiadu. W dniu 29 marca 2022 r. skierowano do wnioskodawcy zawiadomienie, obejmujące w szczególności treść art. 79a Kodeksu postępowania administracyjnego. Decyzją z dnia 21 kwietnia 2022 r. Burmistrz Miasta i Gminy W. odmówił przyznania skarżącemu zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności, biletu miesięcznego kredytowanego linia [...] W. – K., opłatę za usługę stomatologiczną w kwocie 150 zł, opłatę za wodę/ścieki w kwocie 117,63 zł, opłatę za śmieci w kwocie 30 zł, naprawę sprzętu AGD w kwocie 300 zł, zakup drewna opałowego w kwocie 600 zł oraz inne możliwe formy zabezpieczenia społecznego. W uzasadnieniu organ podkreślił, że stosownie do art. 107 ust. 4a u.p.s. niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizację stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Organ podniósł, że skarżący od roku 2017 funkcjonuje bez świadczeń z pomocy społecznej, mimo iż regularnie składa wnioski o jej udzielenie. Przeprowadzenie dowodu w postaci rodzinnego wywiadu środowiskowego było w tej sprawie zasadne. Odwołanie od tej decyzji złożył M. Ł. Decyzją z dnia 21 lipca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Burmistrza Miasta i Gminy W. Organ wskazał, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego lub jego aktualizację stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Organ odwoławczy podkreślił w uzasadnieniu, że wywiad środowiskowy jest szczególnym i podstawowym dowodem w sprawie świadczeń pomocy społecznej, który niewątpliwie jest sporządzany we współdziałaniu z osobą zainteresowaną i ma charakter obligatoryjny. Niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego uniemożliwia organowi dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Mając zatem na uwadze okoliczności niniejszej sprawy, jak również obowiązujące przepisy prawne poparte ugruntowaną linią orzeczniczą, SKO stwierdziło istnienie podstaw do wydania decyzji odmownej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił wydanie decyzji pozaprawnych, obarczonych licznymi wadami prawnymi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie. W sprawie bezspornym jest, że skarżący w dniu 2 marca 2022 r. (pismem z 1 marca 2022 r.) wniósł o udzielenie pomocy społecznej. Pismem z dnia 3 marca 2022 r., odebranym w dniu 21 marca 2022 r., skarżący został wezwany o wskazanie miejsca zamieszkania lub pobytu, pod którym możliwe jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, gdyż w treści wniosku wskazano, że pod adresem ul. [...] w W. nie jest możliwe przeprowadzenie takiego wywiadu. W dniu 29 marca 2022 r. skierowano do wnioskodawcy zawiadomienie, obejmujące w szczególności treść art. 79a Kodeksu postępowania administracyjnego. Zawiadomienie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 13 kwietnia 2022 r. W ww. pismach organ administracyjny zawarł informację, że uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Art. 106 ust. 4 u.p.s. stanowi, że decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Zgodnie z art. 107 ust. 1 u.p.s. rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103. Jak stanowi art. 107 ust. 4a u.p.s. niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W świetle powyższej regulacji nie budzi wątpliwości fakt, że uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jakie miało miejsce w niniejszej sprawie, gdyż skarżący nie wskazał adresu, pod którym przeprowadzenie wywiadu byłoby możliwe, stanowi podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia z pomocy społecznej. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, że aby organ miał w ogóle szansę rozpatrzyć pozytywnie wniosek o przyznanie zasiłku celowego, musi w tym celu dokonać stosownych ustaleń faktycznych, a podstawowym dowodem pozwalającym na to, jest obligatoryjny dowód w postaci wywiadu środowiskowego. Uniemożliwienie przeprowadzenia takiego dowodu skutkować musi odmową przyznania świadczenia (por. wyrok z dnia 22 stycznia 2020 r., II SA/Ke 897/19, CBOSA). Podkreślić należy, że pierwszym wysiłkiem, jaki powinien uczynić ubiegający się o pomoc społeczną, jest udzielenie organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej (osobistej, rodzinnej, dochodowej, majątkowej), a jednoznaczna odmowa zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, obliguje organ do odmownego załatwienia wniosku, zgodnie z art. 107 ust. 4a u.p.s. (wyrok NSA z 29.05.2020 r., I OSK 1966/19, CBOSA). W ocenie Sądu nieprzeprowadzenie wywiadu z powodu okoliczności leżących po stronie wnioskodawcy musi być zakwalifikowane jako wyraz braku współdziałania osoby w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Skoro skarżący swoim zachowaniem skutecznie uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu, a żadne okoliczności nie uzasadniają jego zachowania, to stan taki jest wyrazem braku współdziałania w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji, albowiem brak możliwości przeprowadzenia wywiadu ze względu na postawę strony uniemożliwia organowi dokonanie koniecznych ustaleń do załatwienia sprawy (wyrok NSA z 24 kwietnia 2020 r., I OSK 2886/19, CBOSA). Zasadnie zatem organy administracyjne I i II instancji przyjęły, że uniemożliwienie przez skarżącego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego skutkuje odmową przyznania wnioskowanego zasiłku celowego. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.