II SA/Gl 1706/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędziowie, Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 marca 2023 r. sprawy ze skargi W. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 14 października 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2826/2022/14768 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium), decyzją z dnia 14 października 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2826/2022/14768, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania W. L. (dalej – Skarżący, Wnioskodawca), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. (dalej – organ I instancji, Prezydent Miasta) z dnia 6 września 2022 r. nr [...] odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 28 kwietnia 2022 r. Skarżący wniósł o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad żoną H. L. Decyzją z dnia 9 czerwca 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta B. odmówił przyznania żądanego świadczenia, z powodu niespełnienia warunku określonego w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm. - dalej u.ś.r.), ponieważ niepełnosprawność żony Skarżącego powstała po 25 roku życia. Na skutek odwołania od tej decyzji złożonego przez Skarżącego, Kolegium ‒ decyzją z dnia 3 sierpnia 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2052/2022/10594 ‒ uchyliło decyzję Prezydenta Miasta B. i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym przeprowadzeniu postępowania, Prezydent Miasta przywołaną na wstępie decyzją z dnia 6 września 2022 r., ponownie odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, wskazując w uzasadnieniu, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 25 roku życia, a ponadto Skarżący jest uprawniony do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, co pozostaje w kolizji z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Zaznaczono przy tym, że Wnioskodawca pomimo poinformowania go o prawie wyboru korzystniejszego świadczenia, odmówił zawieszenia prawa do pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Odwołanie od tej decyzji złożył jej adresat reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Zarzucił organowi I instancji naruszenie: – art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17; – art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach zaskarżoną obecnie decyzją, utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało w niej, że organ I instancji błędnie przyjął, że podstawą odmowy świadczenia pielęgnacyjnego może być data powstania niepełnosprawności żony Skarżącego. Przywołał przy tym treść orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, zgodnie z którym art. 17 ust. 1b został uznany za niezgodny art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Kolegium wskazało jednak, że Skarżącemu nie przysługuje świadczenie, gdyż nie spełnia przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., bowiem jak wynika z akt sprawy, na podstawie orzeczenia Lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r., został zaliczony do osób trwale częściowo niezdolnych do pracy i pobiera z tego tytułu rentę przyznaną na stałe. Wskazano, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku sygn. akt SK 2/17, uznał art. 17 ust. 5 lit. a u.ś.r. za częściowo niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, jednakże nie odnosi się on do ustalenia wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku zbiegu z prawem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i nie zawiera wskazówek co do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium wskazało, że Skarżący powinien dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Ze względu natomiast na oświadczenie Skarżącego z dnia 29 sierpnia 2022 r., złożone w związku z wezwaniem organu, w którym wskazał, że nie zawiesi prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, Kolegium uznało, że nie spełnia on przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Od powyższej decyzji skargę wniósł Wnioskodawca, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając jej naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17. Wobec tych zarzutów pełnomocnik Wnioskodawcy wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi wskazano, że po wydaniu przywołanego orzeczenia nie wprowadzono rozwiązań regulujących status opiekunów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, posiadających jednocześnie rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Należy zatem przyjąć, że obecnie uprawnienia takich osób wynikają wprost z zestawienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. z sentencją wyroku o sygn. akt SK 2/17. Brak jest podstaw do nakazywania osobom spełniającym pozostałe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do wyboru między rentą a świadczeniem, jak to ma miejsce w przypadku osób uprawnionych do emerytury lub innych rodzajów rent. Dla potwierdzenia prawidłowości prezentowanego stanowiska przywołano orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym m.in. wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 2052/21. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są, w ocenie składu orzekającego, zgodne z prawem. Spór dotyczy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Mianowicie organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygniecie pierwszoinstancyjne z uwagi na to, że Skarżący dysponując prawem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie wyraził woli zawieszenia jej wypłat, przez co nie wyeliminowała negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tym stanowiskiem nie zgadza się pełnomocnik Strony podnosząc, że wykładnia tego przepisu przeprowadzona przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/17 daje jednoznaczne wskazanie, że pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie pozbawia możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym, w opinii pełnomocnika, jego mocodawca bez rezygnacji z wypłat renty winien uzyskać świadczenie pielęgnacyjne. Nie jest natomiast kwestionowana ta część zaskarżonej decyzji, w której Kolegium uznało - za wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 – że czas wystąpienia niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie może warunkować przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto w skardze nie zanegowano stanowiska organu odwoławczego, co do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. przyjmującej, że żona lub mąż opiekujący się swoim współmałżonkiem jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tego, że kwestie te pozostają bezsporne, a także przyjmując ich prawidłowość, Sąd odstąpił od dalszych rozważań w tej materii. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 u.ś.r. Zgodnie z jego ust. 1 pkt 4, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 -dalej k.r.i.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nadto, na mocy art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 1); nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 2); nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 3). Natomiast w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. W niniejszej sprawie organy odmówiły Skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż dysponuje on prawem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i nie wyraził woli rezygnacji z jej wypłat dla wyeliminowania przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Natomiast organ odwoławczy nie widzi podstaw do tego, aby Strona otrzymywała obok renty również świadczenie pielęgnacyjne. Problem ten był przedmiotem wielu orzeczeń sądów administracyjnych, w tym m.in. wyroku NSA z dnia 2 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1020/21 (Lex nr 3327423). Skład orzekający w pełni podzielając stanowisko w nim wyrażone posłuży się m.in. jego argumentacją dla uzasadnienia niniejszego rozstrzygnięcia. Dokonując wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. podkreślić należy, iż istotną cechą osób będących adresatami zawartej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. normy prawnej, określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Poprzestanie na wynikach językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., prowadzącej do wyeliminowania z kręgu osób tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Zatem sprzeczna z zasadą równości byłaby sytuacja, w której samo przyznanie prawa do świadczenia wymienionego w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. skutkowałoby odebraniem świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17). Tym samym wypada uznać, iż brak jest przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tym opiekunom, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne (zob. wyroki NSA: z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, Lex nr 3021475; z dnia 19 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2800/20, Lex nr 3195259). Dlatego też osoba pobierająca świadczenie emerytalno-rentowe i sprawująca opiekę w warunkach art. 17 ust. 1 u.ś.r., powinna dysponować prawem wyboru świadczenia, które uważa za korzystniejsze. Z treści art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 27 ust. 5 u.ś.r. wynika zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną w razie zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. Taka regulacja, w ujęciu systemowym przemawia za przyznaniem opiekunowi osoby niepełnosprawnej prawa do wyboru świadczenia, także w razie zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami spoza systemu świadczeń rodzinnych. Regulacja kolizyjna, w razie zbiegu uprawnień do świadczeń, znajduje się również w art. 95 i nast. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 504 z późn. zm - dalej u.f.u.s.). Przepis art. 95 ust. 1 u.f.u.s. stanowi, że w razie zbiegu prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się osobie uprawnionej jedno z tych świadczeń, wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy u.ś.r. i u.f.u.s. generalnie regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ale także na podstawie wyraźnie wskazanych przepisów (art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. i art. 96 u.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i świadczeń wypłacanych na podstawie u.f.u.s. jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W sytuacji, gdy przepisy powyższych ustaw nie regulują kwestii możliwości wyboru przez osobę uprawnioną jednego z tych świadczeń, to biorąc pod uwagę przedstawione powyżej rozważania na gruncie konstytucyjnej zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), ale także uwzględniając konstytucyjną zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), obowiązek Państwa w zakresie udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP), uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (zob. wyroki NSA: z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, Lex nr 3021475; z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20, Lex nr 3157729; z dnia 17 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2010/20, Lex nr 3280347; z dnia 19 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2800/20, Lex nr 3195259). Osoba uprawniona jednocześnie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i niższego świadczenia z u.f.u.s. swój wybór może zrealizować przez złożenie organowi rentowemu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury lub renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.f.u.s. Świadczenie rentowe jest co prawda prawem niezbywalnym, ale uznając prawnie dopuszczalną możliwość jej zawieszenia, zlikwidowana zostaje negatywna przesłanka prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta lub rencisty wynikająca z powyższego przepisu winna być bowiem rozumiana jako wiążąca się nie z samym prawem do świadczeń z u.f.u.s., lecz z ich realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., także przy uwzględnieniu poglądów wyrażonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/17 nie pozwala na równoczesne pobieranie świadczenia emerytalno-rentowego i świadczenia pielęgnacyjnego. Otóż stwierdzenie częściowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt lit. a u.ś.r. wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego wykreowało z dniem 9 stycznia 2020 r. (wejście w życie wyroku Trybunału) nowy stan prawny, w którym zaistniała konieczność odnalezienia istniejących w systemie prawa instrumentów prawnych pozwalających w praktyce stosowania prawa urzeczywistnić ten wyrok Trybunału. Jakkolwiek kształtujące się w powyższym zakresie orzecznictwo sądowe nie było początkowo jednolite, to aktualnie nie budzi już wątpliwości, że w sytuacji zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami wskazanymi w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. zachodzi konieczność podjęcia przez osobę uprawnioną do świadczeń emerytalno-rentowych działań prowadzących do zawieszenia prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.f.u.s. W ten sposób, w następstwie realizacji prawa wyboru świadczenia, usunięta zostaje przeszkoda w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 2 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1623/21, CBOIS). Ponadto wskazać należy na art. 27 ust. 5 u.ś.r., który wyklucza możliwość pobierania więcej niż jednego świadczenia. Dlatego osoba chcąc otrzymać świadczenie pielęgnacyjne musi zawiesić prawo o świadczenia emerytalno-rentowego. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy przyjąć należy trafność decyzji Kolegium uznającej wystąpienie przesłanki negatywnej dla przyznania Stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika z akt sprawy, Skarżący pismem z dnia 19 sierpnia 2022 r. został poinformowany przez Prezydenta Miasta o swojej sytuacji prawnej. Wyjaśniono jej, że chcąc uzyskać świadczenie pielęgnacyjne z racji na sprawowaną opiekę nad niepełnosprawną żoną, musi zawiesić wypłaty renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Pełnomocnik Skarżącego w piśmie z dnia 29 sierpnia 2022 r. wyraził pogląd, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, okoliczność pobierania renty nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W tej sytuacji zasadnie organ przyjął, że w sprawie zaistniała przeszkoda z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. dla przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można zatem zgodzić się z zarzutem naruszenia przez Kolegium art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Mają powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.). Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na zgodny wniosek pełnomocnika Skarżącego i Kolegium w tym zakresie.