II SA/Gl 1809/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 marca 2023 r. sprawy ze skargi Z. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 26 października 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2808/2022/14723/ w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 26 października 2022 r. znak: SKO.PSŚ/41.5/2808/2022/14723 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy B. (dalej: "organ pierwszej instancji") z dnia 25 lipca 2022 r. znak: [...] odmawiającą przyznania Z. H. (dalej: "skarżący") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższa decyzja Kolegium zapadła w następującym stanie sprawy. Decyzją z dnia 25 lipca 2022 r. organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. Podstawę prawną decyzji stanowiły w szczególności przepisy art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualny tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 390; dalej "u.ś.r.") oraz art. 104 i art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (aktualny tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.; dalej "k.p.a."). W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zachodzi negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., bowiem skarżący posiada prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy przyznane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w S. Renta przysługuje od dnia 17 maja 2020 r. do dnia 31 maja 2023 r. Ponadto organ wskazał, że skarżący jako mąż osoby niepełnosprawnej nie jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną alimentacyjne wobec swojej żony, a zatem również osobą w pierwszej kolejności uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 17 ust.1a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy ta osoba nie jest w stanie sprawować opieki. Obowiązek zapewnienia opieki nad żoną skarżącego ciąży w pierwszej kolejności na jej synu. Z uzasadnienia decyzji wynika, że skarżący w toku postępowania administracyjnego został poinformowany, że osoba, która ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a posiada prawo do świadczenia wymienionego w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. powinna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania drugiego. Skarżącego poinformowano ponadto o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie wypłaty świadczenia rentowego. Skarżący oświadczył jednak, że pozostaje przy pobieraniu świadczenia rentowego. W odwołaniu skarżący zarzucił decyzji naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/17. Wskazał, iż od dnia 9 stycznia 2020 r. nie istnieje przepis prawa, który stwierdzałby, że niemożliwe jest jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i renty z tytułu niezdolności do pracy. Skarżący podniósł, że biorąc pod uwagę art. 130 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 z późn. zm.), organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. uznając, że współmałżonek nie jest osobą na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Kolegium decyzją z dnia 26 października 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być negatywną przesłanką dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba ta legitymuje się orzeczeniem o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności, a małżonek sprawujący nad nią opiekę i ubiegający się o to świadczenie spełnia pozostałe wymagania ustawowe uprawniające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium - odwołując się do stanowiska prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych - uznało jednak, że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń. Wybór ten może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty. Zawieszenie zaś prawa do renty eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego. Końcowo Kolegium stwierdziło, że działania organu pierwszej instancji były wystarczające, przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi przepisami i są prawidłowo udokumentowane w zgromadzonym materiale dowodowym. W skardze wniesionej od decyzji Kolegium skarżący, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 (OTK-A 2019, nr 36). Uzasadniając ten zarzut podniósł argumenty analogiczne, jak w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej. Dodatkowo podkreślił, że we wskazanym orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny odniósł się do zagadnienia dotyczącego możliwości łączenia renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy z uzyskiwaniem dochodów z innych źródeł do określonych ustawą kwot. Zdaniem pełnomocnika skarżącego brak jest podstaw do nakazywania osobom spełniającym pozostałe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyboru między rentą a tym świadczeniem, jak to ma miejsce w przypadku osób uprawnionych do emerytury bądź innych rodzajów rent. Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie). Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, Sąd doszedł do przekonania, że nie są dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie, a tym samym skarga, zdaniem Sądu, nie zasługuje na uwzględnienie. Spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy przesłanki negatywnej wyłączającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Odmawiając przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organy obu instancji powołały się na okoliczność pobierania przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i brak rezygnacji przez niego z pobierania tego świadczenia. Natomiast zdaniem skarżącego w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi przeszkody do uzyskania przez niego świadczenia pielęgnacyjnego. Należy zatem mieć na uwadze, że zgodnie z 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. W przywołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78 poz. 483 z późn. zm.; dalej "Konstytucja"). W konsekwencji przepis art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, utracił moc obowiązującą z dniem 9 stycznia 2020 r. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny dostrzegł, że sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Interpretacja przepisu art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. a u.ś.r., w świetle powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jest przedmiotem licznych wyroków wydawanych przez sądy administracyjne. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że Trybunał Konstytucyjny za sprzeczną z zasadą równości uznał sytuację, gdy samo przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy skutkuje całkowitym pozbawieniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji nie oznacza to, że opiekunowi osoby niepełnosprawnej przysługuje jednocześnie i świadczenie pielęgnacyjne i renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wobec tego prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nie powinna ograniczać się do jego literalnego brzmienia, lecz wymaga oparcia się na efektach zastosowania prokonstytucyjnej wykładni celowościowej i systemowej, pozwalającej na realizację m.in. zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji) i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji). Z wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 1 lit. a i art. 27 ust. 5 u.ś.r. wynika natomiast, że świadczenie pielęgnacyjne nie może pozostawać w zbiegu z dochodami za pracę lub świadczeniami socjalnymi zapewniającymi źródło utrzymania, bowiem świadczenie pielęgnacyjne ma zapewnić właśnie źródło utrzymania tym, którzy z powodu sprawowania opieki są go w ogóle pozbawieni. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być interpretowana jako związana nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty tego świadczenia (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 31 marca 2021 r., II SA/Lu 226/21; opublikowany w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). W konsekwencji warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji otrzymywania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest dokonanie wyboru przez uprawnionego świadczenia pielęgnacyjnego i zawieszenie przez niego prawa do renty (por. wyroki NSA z dnia 22 listopada 2022 r., I OSK 247/22 oraz z dnia 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 stycznia 2023 r., II SA/Gd 615/22; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 grudnia 2022 r., II SA/Gl 1434/22, opubl. w CBOSA). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę zgadza się ze stanowiskiem sądów wyrażonym w powyższych orzeczeniach. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że skarżący błędnie odczytuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego oraz jego skutki uznając, że pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt sprawy natomiast wynika, że skarżący, w odpowiedzi na zawiadomienie organu pierwszej instancji z dnia 14 lipca 2022 r., oświadczył w piśmie z dnia 19 lipca 2022 r., że pozostaje przy pobieraniu świadczenia rentowego z ZUS. Skoro skarżący pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy i oświadczył, że nie zawiesi prawa do tego świadczenia, to taka sytuacja wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec powyższego stanowisko zaprezentowane w wydanych w sprawie decyzjach nie narusza prawa materialnego, tj. zarzucanego w skardze art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę w ramach zakresu kontroli wynikającej z art. 134 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.