III FSK 2003/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dominik Gajewski (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak, po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. S.A. z siedzibą w J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 1121/19 w sprawie ze skargi J. S.A. z siedzibą w J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 6 czerwca 2019 r. nr 2401-IEE1.711.544.2019.2/JKR/121284 w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J. S.A. z siedzibą w J. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 1121/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę J. S.A. w J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 6 czerwca 2019 r. nr 2401-IEE1.711.544.2019.2/JKR/121284 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie kosztów egzekucyjnych. Od powyższego wyroku skarżący wniósł skargę kasacyjną na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 - dalej p.p.s.a.) zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: 1. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 68 Ustawy o administracji podatkowej poprzez brak uchylenia postanowienia z uwagi na przyjęcie, że wskazany przepis przejściowy ma zastosowanie tylko do spraw, w których w dalszym ciągu toczy się postępowanie główne, podczas gdy przepis ten powinien być rozumiany w ten sposób, że przepisy dotychczasowe tj. obowiązujące przed 1 stycznia 2016 roku powinny być stosowne wobec postępowań (w tym postępowania egzekucyjnego) wszczętych i niezakończonych przed tą datą, wobec czego w wydanym Wyroku Sąd I instancji dokonał interpretacji zawężającej pojęcia "postępowania", ograniczając jego rozumienie do postępowania "głównego" związanego z czynnościami egzekucyjnymi. 2. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. art. 64c § 6a i 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2017 r. Poz. 1201 ze zm., dalej: u.p.e.a.) z uwagi na brak uchylenia postanowienia z powodu niewłaściwego zastosowania wskazanych przepisów postępowania w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2016 r., podczas gdy w przedmiotowej sprawie powinny znaleźć zastosowanie art. 64c § 7 i 8 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r. Mając powyższe na uwadze autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zwrot kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych prawem, powiększonych o opłatę skarbową uiszczoną od dokumentu pełnomocnictwa. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest określenie, które przepisy miały zastosowanie do wniosku skarżącego o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych – obowiązujące w chwili jego złożenia czy też zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 64c § 7 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2016 organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Natomiast w myśl art. 64c § 6a u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym po dniu 1 stycznia 2016r. organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych na wniosek złożony w terminie 6 miesięcy od dnia wyegzekwowania wykonania obowiązku, a w przypadku wyegzekwowania obowiązku w egzekucji z nieruchomości - od dnia, w którym postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości stało się ostateczne, lub w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne. Rozstrzygnięcie sprawy uzależnione jest zatem od określenia, czy w stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2016 r. obowiązywała regulacja opisana w wprowadzonym ww. nowelizacją art. 64c § 6a pkt 1 lit. a) u.p.e.a. Przystępując więc do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że problem prawny, którego one dotyczą, był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyrokach z 20 lutego 2018 r. sygn. akt II FSK 1890/17, z 25 listopada 2020 r. sygn. akt II FSK 2068/18. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela stanowisko prawne sformułowane w tych orzeczeniach, uznając że są one trafne również w okolicznościach tej sprawy. Stąd tezy i twierdzenia w nich wyrażone, przywołuje odpowiednio w niniejszym uzasadnieniu. Administracyjne postępowanie egzekucyjne to zorganizowany ciąg czynności podejmowanych przez organy egzekucyjne oraz inne podmioty w celu doprowadzenia przymusowego wykonania obowiązków objętych egzekucją administracyjną. W ramach tego postępowania organy te oraz podmioty podejmują szereg czynności materialno - technicznych oraz czynności procesowych, w tym także wydają egzekucyjne akty administracyjne. Podmiotom, w stosunku do których podejmowane są te działania, a także wierzycielom przysługuje katalog instrumentów - środków prawych związanych z ochroną ich praw w toku postępowania egzekucyjnego. Cel tego postępowania jest jeden - wykonanie określonego obowiązku, jednakże każdorazowe skorzystanie przez zobowiązanego lub wierzyciela z określonego środka prawnego powoduje konieczność rozpoznania takiego środka, a wszystko to odbywa się w ramach jednego postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z 12 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3223/15). Zasadą jest, że koszty związane z postępowaniem egzekucyjnym obciążają zobowiązanego i podlegają przymusowemu ściągnięciu w drodze egzekucji. Zobowiązany już w czasie postępowania egzekucyjnego odpowiada z mocy prawa z tytułu powstających w jego trakcie obowiązków uiszczenia określonych kosztów egzekucyjnych, natomiast wierzyciel, na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a., na zasadzie ustawowego wyjątku ponosi odpowiedzialność za całość kosztów postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Zobowiązany odpowiada zatem za koszty egzekucyjne już w trakcie toczącego się, niezakończonego postępowania egzekucyjnego, od daty, w której, na podstawie danego przepisu prawa, powstaje obowiązek ich uiszczenia. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie wprowadza reguły, że koszty egzekucyjne są ustalane w formie aktu administracyjnego. Tym samym ponoszenie kosztów egzekucyjnych podporządkowane jest zasadzie rządzącej należnościami wynikającymi z przepisu prawa. Przechodząc do kluczowego dla tej sprawy zagadnienia (tj. przepisy której ustawy winny być zastosowane) należy stwierdzić, że brak jest przepisów przejściowych, co powoduje, że w rozpoznawanej sprawie zastosowanie powinien znaleźć art. 64c § 6a u.p.e.a obowiązujący od 1 stycznia 2016 r. Stosowanie retroaktywne prawa nie może być wprowadzone w drodze interpretacji, a musi być jasno wypowiedziane w samej ustawie. Oznacza to, że zastosowanie wykładni, w której interpretator odchodzi od sensu językowego przepisu, może być uzasadnione tylko w wyjątkowych okolicznościach, ponieważ adresaci norm prawnych mają prawo polegać na tym, co ustawodawca rzeczywiście wyraził, a nie na tym, co chciał uczynić lub uczyniłby, gdyby znał nowe lub inne okoliczności (por. wyroki SN z 11 listopada 2011 r. sygn. akt IV CSK 70/11 oraz z 18 stycznia 2008r., sygn. akt V CSK 351/07). Zgodnie bowiem z treścią § 3a ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie Zasad Techniki Prawodawczej jeżeli ustawodawca zamierza czasowo zachować w mocy przepisy dotychczasowej ustawy, zaznacza się to w nowej ustawie. Niewłaściwe jest traktowanie dyspozycji art. 68 Ustawy Zmieniającej jako przepisu przejściowego znajdującego zastosowanie w niniejszej sprawie. Zgodnie z treścią tego przepisu, do postępowań wszczętych skargami lub wnioskami złożonymi przed dniem wejścia w życie ustawy na podstawie przepisów zmienianej w art. 39, w brzmieniu dotychczasowym, i niezakończonych do dnia wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Norma ta dotyczy bowiem zainicjowanych procesów "wpadkowych" w toku postępowania egzekucyjnego rozpoczętych przed dniem wejścia w życie nowelizującej ustawy. Zatem ma ona zastosowanie wyłącznie do spraw, w których toczy się w dalszym ciągu postępowanie "główne", które do dnia wejścia w życie nowelizacji nie zostało ukończone. Z tego powodu w rozpoznawanej sprawie nie było możliwe zastosowanie przepisu art. 64c § 7 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do końca 2015 roku, gdyż na dzień złożenia wniosku o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych brak było toczącego się postępowania wszczętego skargą lub innym wnioskiem strony Skarżącej. W konsekwencji organ egzekucyjny nie był też zobowiązany do wszczęcia postępowania w sprawie wydania zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, a następnie postanowienia o wysokości kosztów egzekucyjnych. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a. SNSA Dominik Gajewski SNSA Jacek Pruszyński SWSA (del.) Bogusław Woźniak