I SA/Gd 842/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 4 października 2022 r. sprawy ze skargi Starosty W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 8 czerwca 2022 r. nr 2201-IEE.711.91.119.2022.BT w przedmiocie kosztów egzekucyjnych oddala skargę. Organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego w Wejherowie (dalej w skrócie zwany Naczelnikiem lub organem pierwszej instancji) wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku S.M. na podstawie tytułu wykonawczego z 21 października 2014 roku, obejmującego należności z tytułu opłaty związanej z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem i wyzłomowaniem pojazdu. W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku S.M. organ egzekucyjny sporządził zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w B. S.A. i w P. S.A., innej wierzytelności pieniężnej z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych, innej wierzytelności pieniężnej w R. Sp. Komandytowa oraz z wynagrodzenia za pracę. Naczelnik postanowieniem z 16 marca 2022 roku umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku S.M. Jednocześnie organ egzekucyjny pismem z 17 marca 2022 r. zawiadomił Starostę Wejherowskiego (dalej w skrócie zwany Starostą lub wierzycielem), jako wierzyciela należności objętych tytułem wykonawczym, o wysokości kosztów tegoż postępowania w łącznej kwocie 2.059,54 zł. Pismem z 28 marca 2022 roku Starosta wystąpił z wnioskiem o wydanie postanowienia w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych. Postanowieniem z 22 kwietnia 2022 roku Naczelnik orzekł o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku S.M. w kwocie 1.808,95 zł i obciążył nimi Starostę - jako wierzyciela. Na przedmiotowe postanowienie Starosta pismem z 28 kwietnia 2022 roku złożył zażalenie. Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej w skrócie zwany Dyrektorem lub organem odwoławczym) utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że koszty egzekucyjne zostały w niniejszej sprawie określone w prawidłowej wysokości, albowiem miały do nich zastosowanie przepisy prawa w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 lutego 2021 r. stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.) – dalej u.p.e.a., zaś przepisy przejściowe art. 7 ust. 1-3 i art. 8 ust. 1 u.p.e.a. uprawniały do określenia wysokości kosztów przedmiotowego postępowania egzekucyjnego we wskazany w postanowieniu sposób. Dyrektor wskazał, że Naczelnik naliczając i obciążając Starostwo opłatą manipulacyjną przyjął rozwiązania wprowadzone ustawą nowelizującą, gdyż odstąpił od procentowego sposobu naliczania opłaty manipulacyjnej od wysokości dochodzonego obowiązku objętego tytułem wykonawczym - zamiast kwoty 350,59 zł obciążył wierzyciela opłatą manipulacyjną w kwocie 100 zł. Następnie Dyrektor wskazując na art. 8 ust. 1 przepisów przejściowych u.p.e.a. zauważył, że w postępowaniach egzekucyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji przewidziano, iż koszty egzekucyjne będą pobierane na dotychczasowych zasadach z ograniczeniem ich górnej wysokości, tj. w wysokości nie wyższej niż 40.000 zł. Zatem określona przez organ egzekucyjny zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. opłata za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych wynosząca 5% egzekwowanych należności była zasadna w przypadku opłaty za czynność egzekucyjną dokonaną zawiadomieniem z 1 czerwca 2018 roku o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych. Zdaniem organu poza przedmiotem zaskarżonego postanowienia pozostawała natomiast kwestia zasad ponoszenia opłat egzekucyjnych w przypadku obciążenia za zajęcie rachunku bankowego na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. Organ stwierdził, że przedstawiona w zażaleniu argumentacja nie dotyczyła analizowanej sprawy, jak i nie miała oparcia w obowiązującym stanie prawnym; brak było bowiem podstaw do ustalenia kosztów egzekucyjnych zgodnie ze standardami określonymi w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt 31/14. Jak stwierdził organ, w sprawie znajdują zastosowanie przepisy przejściowe art. 7 ust. 3 i art. 8 ust. 3 u.p.e.a., nakazujące określenie wysokości wyegzekwowanych kosztów przedmiotowego postępowania egzekucyjnego w sposób przedstawiony w wydanym rozstrzygnięciu. Na postanowienie Dyrektora Starosta wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się jego uchylenia w części dotyczącej naliczonej opłaty związanej z zajęciem innych wierzytelności w kwocie 2.048,75 zł pomniejszonej o kwotę rozliczonych przez organ egzekucyjny kosztów w kwocie 401 zł. W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że Dyrektor w treści postanowienia będącego przedmiotem skargi nie odniósł się do przywołanych orzeczeń sądów administracyjnych, z których wynika, iż między ustaloną wysokością opłaty, a czynnościami organu egzekucyjnego musi być zachowana racjonalna zależność, tak aby opłata nie stała się swoistą sankcją pieniężną dla wierzyciela oraz fakt, że wysokość naliczania opłaty egzekucyjnej nie może pozostać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji. Zdaniem strony ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, które mają obciążyć wierzyciela, organy egzekucyjne powinny wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, mając na względzie, aby ustalone koszty nie pozostawały w oderwaniu od nakładów pracy organu. Skarżący stwierdził, że Dyrektor winien zbadać, czy zachodzą okoliczności uzasadniające obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w pełnej wysokości, czy też koszty te powinny być miarkowane, ewentualnie rozważyć możliwość umorzenia części powstałych kosztów egzekucyjnych. Dyrektor w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W przedmiotowej sprawie spór sprowadza się do rozstrzygnięcia tego, czy koszty egzekucyjne, które powstały w następstwie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec S.M., a obciążające wierzyciela, zostały ustalone w prawidłowej wysokości. Strona skarżąca we wniesionym środku zaskarżenia podnosiła bowiem, że ich wysokość nie uwzględniała nakładów pracy organu egzekucyjnego, czasochłonności i stopnia skomplikowania sprawy; skarżący zwracał także uwagę, że organ wydając swoje rozstrzygnięcie winien rozważyć możliwość miarkowania ustalonych opłat egzekucyjnych. Należy w tym miejscu wskazać, że w trakcie toczącej się egzekucji administracyjnej do majątku S.M., a przed wydaniem przez Naczelnika postanowienia o obciążaniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, doszło do zmiany stanu prawnego przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zmiany zostały wprowadzone na mocy przepisów ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553) – dalej w skrócie zwana ustawą zmieniającą, i weszły w życie w dniu 20 lutego 2021 r. Zmiana stanu prawnego nastąpiła w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, w którym Trybunał orzekł, iż art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę manipulacyjną naliczoną w egzekucji należności pieniężnej objętej każdym tytułem wykonawczym w wysokości wyższej niż 100 zł na podstawie art. 64 § 6 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 100 zł. W kolejnym ustępie tego artykułu sprecyzowano zasady określania opłaty manipulacyjnej w przypadku jej częściowego wyegzekwowania lub zapłacenia w wysokości niższej niż 100 zł (ust. 2). Natomiast w jego ust. 3 wskazano, że nie pobiera się opłaty manipulacyjnej, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej opłata ta została wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości nie niższej niż 100 zł. Kolejny przepis przejściowy, tj. art. 8 odnosi się do opłaty za czynności egzekucyjne. Stanowi on w ust. 1, że niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę za czynności egzekucyjne naliczoną w egzekucji należności pieniężnej w wysokości wyższej niż 40.000 zł, oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, na podstawie art. 64 § 1 pkt 1-5, 7 i 11 oraz § 1a i 5 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 40.000 zł. Podobnie, jak w poprzednim przypadku, tak również w tym przepisie w ust. 2 sprecyzowano zasady określania opłaty za czynności egzekucyjne w przypadku jej częściowego wyegzekwowania lub zapłacenia w wysokości niższej niż 40.000 zł. Ponadto w ust. 3 przyjęto, że nie pobiera się opłaty za czynności egzekucyjne, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej opłata ta została wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości nie niższej niż 40.000 zł. Analiza powyższych przepisów ustawy zmieniającej uzasadnia twierdzenie, że do opłaty manipulacyjnej, jak również opłat za czynności egzekucyjne, które nie zostały w całości wyegzekwowane lub zapłacone dobrowolnie przed jej wejściem w życie, zastosowanie mają przepisy dotychczasowe. Poczynić przy tym należy istotne zastrzeżenie, że tak ustalona wysokość opłaty manipulacyjnej i opłaty za czynność egzekucyjną nie może przekraczać odpowiednio 100 zł i 40.000 zł. Wprowadzono zatem górną granicę wspomnianych opłat, co było główną przyczyną stwierdzenia niekonstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. Wobec powyższego stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie organ egzekucyjny określając wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela winien posługiwać się uregulowaniami dotychczasowymi z uwzględnieniem pułapu maksymalnego wynikającego z art. 7 ustawy zmieniającej w odniesieniu do opłaty manipulacyjnego, a także z art. 8 ustawy zmieniającej co do opłat za czynności egzekucyjne. W ocenie Sądu zarówno rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jak i utrzymujące je w mocy postanowienie Dyrektora, nie pozostają w sprzeczności z omawianymi regulacjami prawnymi. Wskazać bowiem należy, że w przedmiotowej sprawie Naczelnik ustalił, iż podjęte w sprawie czynności egzekucyjne skutkowały powstaniem kosztów egzekucyjnych, na które składa się opłata manipulacyjna, która pierwotnie określona na sumę 350,59 zł, została pomniejszona do kwoty 100 zł stosownie do wymogów ustanowionych w art. 7 § 1 ustawy zmieniającej. Do kosztów egzekucyjnych zaliczano także opłatę za zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych w Urzędzie Skarbowym w Wejherowie. Jej wysokość została prawidłowo ustalona w oparciu o przepis art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym przed dokonaną nowelizacją), z którego wynika, że organ egzekucyjny, w egzekucji należności pieniężnych, za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych pobiera 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. W związku z tym, że na dzień skierowania zawiadomienia o zajęciu egzekwowana należność wynosiła 40.975,04 zł (należność główna wraz z odsetkami), kwotę kosztów egzekucyjnych ustalono na sumę 2.048,75 zł. Należy przy tym dodać, że wierzyciel został obciążony kosztami stanowiącymi różnicę pomiędzy wskazaną kwotą ustaloną w oparciu o art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. a sumą w wysokości 401 zł, wyegzekwowaną przez organ egzekucyjny. Do kosztów egzekucyjnych zaliczono także wydatek egzekucyjny z tytułu wysyłki korespondencji w kwocie 61,20 zł. Zatem, w ocenie Sądu, przedstawiony przez organ odwoławczy sposób naliczenia tak opłaty manipulacyjnej, jak i opłaty za zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych, mieszcząc się w ustalonych stawkach i nie przekraczając określonych ustawowo maksymalnych granic należności za dokonywane czynności egzekucyjne, nie narusza przepisów prawa. Odnosząc się natomiast do stawianego przez stronę zarzutu braku powiazania przez organ wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych z nakładami pracy poniesionymi przez organ w postępowaniu egzekucyjnym Sąd rozpoznający skargę stoi na stanowisku, że miarkowanie opłat w oparciu o kryterium pracochłonności, skuteczności i ekwiwalentności czynności egzekucyjnych także w sytuacji, gdy nie przekraczają kwot maksymalnych, nie ma uzasadnienia prawnego (zob. wyroki NSA z dnia 9 czerwca 2020 r., sygn. akt II FSK 3154/19, z dnia 13 maja 2020 r., sygn. akt II FSK 2950/19). I choć oczywiście pożądane jest powiązanie wysokości kosztów egzekucyjnych z nakładem pracy podmiotu prowadzącego egzekucję (a także z efektywnością egzekucji), to jednak nie oznacza to, iż opłaty egzekucyjne muszą być ustalane w sposób ściśle powiązany z rzeczywistymi kosztami konkretnego postępowania egzekucyjnego, którą to refleksję podzielił Trybunał Konstytucyjny m.in. w wyr. z dnia 28 czerwca 2017 r. sygn. akt P 63/14 (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 383/21). Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) oddalił skargę, uznając ją za niezasadną.