III FSK 324/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska, po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Starosty W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 855/22 w sprawie ze skargi Starosty W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 13 czerwca 2022 r., nr 2201-IEE.711.91.121.2022.WK w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Starosty W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z 2 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 855/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: "WSA"), oddalił skargę S.W.(dalej: "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej: "Dyrektor") z 8 czerwca 2022 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). W skardze kasacyjnej wywiedzionej od tego wyroku, Skarżący zrzekając się przeprowadzenia rozprawy zaskarżył go w całości wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.; dalej jako: "p.p.s.a."), naruszenia mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.; zwanej dalej: "u.p.e.a"), poprzez nieuznanie, że postanowienie organu w sprawie kosztów egzekucyjnych zostało wydane z pominięciem norm prawnych wyrażonych przepisami art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 94 Konstytucji, bez uwzględnienia skutków prawnych wynikających z wyroku TK z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 oraz poprzez nieuznanie, że organ wydając postanowienie nie uwzględnił kwestii adekwatności ustalanych kosztów egzekucyjnych, względem poziomu skomplikowania podejmowanych czynności, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, efektywności postępowania, jak również nie uwzględnił zasady racjonalnej zależności pomiędzy ustaloną wysokością opłat, a czynnościami organu, za podjęcie których zostały naliczone, w rezultacie czego opłaty te stały się swoistą sankcją pieniężną; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia organu w wyniku uznania, że organ naruszył art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i niezasadnie obciążył Skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 1.808,95 zł. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 95 z późn. zm.). Strony zostały powiadomione o skierowaniu skargi kasacyjnej do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym z jednoczesnym pouczeniem o możliwości uzupełnienia argumentacji uzasadnienia skargi kasacyjnej albo żądania jej oddalenia. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu, które w niniejszej sprawie nie wystąpiły. Naczelny Sąd Administracyjny za nieusprawiedliwiony uznaje zarzut naruszenia przez WSA przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a, poprzez nieuznanie, że postanowienie organu w sprawie kosztów egzekucyjnych zostało wydane z pominięciem norm prawnych wyrażonych przepisami art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 94 Konstytucji, bez uwzględnienia skutków prawnych wynikających z wyroku TK z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 oraz poprzez nieuznanie, że organ wydając postanowienie nie uwzględnił kwestii adekwatności ustalanych kosztów egzekucyjnych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zauważyć, że przed wydaniem przez organ pierwszej instancji postanowienia o obciążeniu Starosty W. kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku A.B., doszło do zmiany stanu prawnego przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zmiany zostały wprowadzone na mocy przepisów ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553; zwanej dalej: "ustawą zmieniającą") i weszły w życie 20 lutego 2021 roku. Zmiana stanu prawnego nastąpiła w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, w którym Trybunał orzekł, iż art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę manipulacyjną naliczoną w egzekucji należności pieniężnej objętej każdym tytułem wykonawczym w wysokości wyższej niż 100 zł na podstawie art. 64 § 6 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 100 zł. W kolejnym ustępie tego artykułu sprecyzowano zasady określania opłaty manipulacyjnej w przypadku jej częściowego wyegzekwowania lub zapłacenia w wysokości niższej niż 100 zł (ust. 2). Natomiast w jego ust. 3 wskazano, że nie pobiera się opłaty manipulacyjnej, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej opłata ta została wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości nie niższej niż 100 zł. Kolejny przepis przejściowy, tj. art. 8 tej ustawy odnosi się do opłaty za czynności egzekucyjne. Stanowi on w ust. 1, że niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę za czynności egzekucyjne naliczoną w egzekucji należności pieniężnej w wysokości wyższej niż 40.000 zł, oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, na podstawie art. 64 § 1 pkt 1-5, 7 i 11 oraz § 1a i 5 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 40.000 zł. Podobnie, jak w poprzednim przypadku, tak również w tym przepisie w ust. 2 sprecyzowano zasady określania opłaty za czynności egzekucyjne w przypadku jej częściowego wyegzekwowania lub zapłacenia w wysokości niższej niż 40.000 zł. Ponadto w ust. 3 przyjęto, że nie pobiera się opłaty za czynności egzekucyjne, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej opłata ta została wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości nie niższej niż 40.000 zł. W świetle przywołanych regulacji ustawy zmieniającej, WSA zasadnie uznał, że do opłaty manipulacyjnej, jak również opłat za czynności egzekucyjne, które nie zostały w całości wyegzekwowane lub zapłacone dobrowolnie przed jej wejściem w życie, zastosowanie mają przepisy dotychczasowe. Przy czym, wysokość opłaty manipulacyjnej i opłaty za czynność egzekucyjną nie może przekraczać odpowiednio 100 zł i 40.000 zł. Wprowadzono zatem górną granicę wspomnianych opłat, co było główną przyczyną stwierdzenia niekonstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. Tym samym, WSA słusznie stwierdził, że w sprawie organ egzekucyjny określając wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela powinien posługiwać się uregulowaniami dotychczasowymi, z uwzględnieniem pułapu maksymalnego wynikającego z art. 7 ustawy zmieniającej w odniesieniu do opłaty manipulacyjnej, a także z art. 8 ustawy zmieniającej, co do opłat za czynności egzekucyjne. Podjęte w przedmiotowej sprawie czynności egzekucyjne, skutkowały powstaniem kosztów egzekucyjnych, na które złożyły się opłata manipulacyjna, która pierwotnie określona na sumę 343,73 zł, została pomniejszona do kwoty 100 zł, stosownie do wymogów ustanowionych w art. 7 § 1 ustawy zmieniającej. Do kosztów egzekucyjnych, zaliczona została także opłata za zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych w Urzędzie Skarbowym w W. Stosownie do art. 8 ust. 1 przepisów przejściowych u.p.e.a., niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, opłatę za czynności egzekucyjne naliczoną w egzekucji należności pieniężnej w wysokości wyższej niż 40.000 zł, oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, na podstawie art. 64 § 1 pkt 1-5, 7 i 11 oraz § 1a i 5 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 40.000 zł. Tym samym zasadnie przyjęto, że z powyższych przepisów przejściowych wynika, że w postępowaniach egzekucyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji przewidziano, że koszty egzekucyjne będą pobierane na dotychczasowych zasadach z ograniczeniem ich górnej wysokości, tj. w wysokości nie wyższej niż 40.000 zł. Zatem, wbrew zarzutom Skarżącego określona przez organ egzekucyjny zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. opłata za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych wynosząca 5% egzekwowanych należności jest zasadna w przypadku opłaty za czynność egzekucyjną dokonaną zawiadomieniem z dnia 11 czerwca 2021 r. o zajęciu wierzytelności pieniężnej z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych. Podkreślić należy, że Starosta W. został obciążony kosztami stanowiącymi różnicę pomiędzy tak ustaloną kwotą a kwotą w wysokości 134 zł, wyegzekwowaną przez organ egzekucyjny. Odnośnie podniesionego przez Skarżącego twierdzenia, że kwota 134 zł została wyegzekwowana w ramach zajęcia rachunku bankowego, należy podkreślić, że zapis "sposób przekazania przez Bank" w zawiadomieniu wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego z dnia 14 marca 2022 r. odnosi się jedynie do czynności technicznej przekazania środków (przelewem) na rachunek organu egzekucyjnego z innego wydzielonego rachunku bankowego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. Zatem w analizowanych okolicznościach faktycznych i prawnych przedmiotowej sprawy brak jest podstaw do uznania racji Skarżącego w przedmiocie nieprawidłowego określenia wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych, w związku z zajęciem innej wierzytelności pieniężnej z uwagi na brak respektowania standardów przywoływanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Do kosztów egzekucyjnych zaliczono także wydatki egzekucyjne powstałe z tytułu wysyłki korespondencji w łącznej kwocie 6,97 zł. Zatem, WSA słusznie uznał, że przedstawiony przez organ egzekucyjny, jak i odwoławczy sposób wyliczenia kosztów egzekucyjnych mieści się w ustalonych stawkach i nie przekraczając określonych ustawowo maksymalnych granic należności za dokonywane czynności egzekucyjne, nie narusza przepisów prawa. W tym stanie rzeczy, za chybiony należy również uznać zarzut naruszenia przez WSA przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia organu w wyniku uznania, że organ naruszył art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Zasadnie obciążono Skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 1.808,95 zł. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. Anna Juszczyk-Wiśniewska Sławomir Presnarowicz (spr.) Bogusław Dauter