II FZ 78/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Tomasz Zborzyński, po rozpoznaniu w dniu 4 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 1406/22 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 14 września 2022 r., nr 1201-IOP1-1.4102.15.2022.16 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2018 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił A. S. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 14.09.2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. z dnia 30.03.2022 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2018 r. Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję dnia 28.11.2022 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia, podnosząc, że wiadomość o wydaniu decyzji i umieszczeniu jej na platformie ePUAP powzięła w dniu 21.11.2022 r., to jest w dniu zajęcia jej rachunków bankowych. Podała, że na adres skrzynki elektronicznej jej pełnomocnika nie zostały wysłane żadne powiadomienia dotyczące umieszczenia przedmiotowej decyzji na platformie ePUAP. Oświadczyła, że dotychczas pełnomocnik dostawał powiadomienia zarówno o samym umieszczeniu dokumentu na platformie, jak i o dacie, w której upływa termin jego odbioru. Z załączonego jako dowód wydruku z platformy ePUAP wynika, że pełnomocnik zapoznał się z treścią decyzji w dniu 23.11.2022 r. Uzasadniając odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że nie uprawdopodobniła ona braku winy w jego uchybieniu. Stwierdził, że zaskarżona decyzja została doręczona pełnomocnikowi skarżącej w trybie zastępczym, za pomocą środków komunikacji elektronicznej na podany adres ePUAP, w dniu jej wydania (co potwierdza zapis dotyczący daty utworzenia poświadczenia: 2022-09-14T15:54:04.87, k. 240 akt administracyjnych). Pierwsze Urzędowe Poświadczenie Doręczenia (UPD) zostało utworzone w dniu 14.09.2022 r. - co odpowiada pierwszej awizacji korespondencji. Powtórne UPD (druga awizacja) utworzono w dniu 22.09.2022 r. Tym samym ostatnim dniem na odebranie korespondencji był 28.09.2022 r. W związku z niedokonaniem odbioru, organ uznał decyzję za doręczoną z dniem 29.09.2022 r., to jest w dniu następującym po upływie 14 dni od dnia wpływu korespondencji na adres do doręczeń elektronicznych pełnomocnika. W konsekwencji, trzydziestodniowy termin na wniesienie skargi, liczony zgodnie z art. 53 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: P.p.s.a.). upłynął w dniu 29.10.2022 r. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Zarzuciła naruszenie: 1. art. 86 § 1 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 14.09.2022 r., 2. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284) i przyjęcie, że ewentualny błąd pełnomocnika polegający na uchybieniu terminu obciąża również stronę reprezentowaną przez tego pełnomocnika, a tym samym obciążając stronę w sposób nieproporcjonalny skutkami zaniedbań pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Z kolei z treści art. 87 § 1 i § 2 P.p.s.a., wynika, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Powołane przepisy wskazują, że warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i 87 P.p.s.a., to jest uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do zgłoszenia wniosku (art. 87 § 1) oraz dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4). Brak spełnienia jednej z tych przesłanek uniemożliwia przywrócenie terminu. Ponadto, skoro art. 87 § 2 P.p.s.a. stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia okoliczności obiektywnych, występujących bez woli strony, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie. Instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i jest stosowana w sytuacjach, gdy strona, z przyczyn niezależnych od niej, którym w żaden sposób nie mogła zaradzić, nie dopełniła czynności procesowej w stosownym terminie. Podkreślić należy, że pojęcie winy strony w uchybieniu terminu obejmuje swym zakresem także winę osób trzecich, upoważnionych przez stronę do dokonania określonej czynności, w tym również pełnomocnika (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30.10.2018 r., II FZ 631/18). Pełnomocnictwo jest stosunkiem opartym na zaufaniu. Ustanawiając pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym, strona ponosi skutki wynikające z ewentualnego błędu swojego pełnomocnika i to niezależnie od tego, czy jest to pełnomocnik profesjonalny, czy nieprofesjonalny. Każdy pełnomocnik ma obowiązek dbania o interesy swego mocodawcy poprzez zapewnienie sprawnej obsługi postępowania. Decydując się zatem na udzielenie pełnomocnictwa mocodawca zarazem przyjmuje na siebie wszelkie konsekwencje działania pełnomocnika, zarówno te pozytywne, jak i negatywne (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6.10.2014 r., I FZ 328/14). Dodatkowo, gdy jest to pełnomocnik profesjonalny, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu (również przy ocenie formalnych aspektów wniosku) należy uwzględniać wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21.02.2002 r., I PKN 903/00, publ. Prok. i Pr. 2003, Nr 15, poz. 39 - dodatek). Odnosząc te rozważania do rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że profesjonalny pełnomocnik skarżącej nie wykazał braku zawinienia w uchybieniu terminu – bezsprzecznie nie dochował bowiem standardu staranności opisywanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, uzasadniającego przywrócenie terminu. Za niezasadny należy uznać zatem zarzut naruszenia przez sąd art. 86 § 1 P.p.s.a. Jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny, z załącznika do wniosku i wydruku UPO znajdującego się w aktach administracyjnych wynika, że pełnomocnikowi skarżącej wystawiono informację (UPD) o korespondencji z systemu w dniach 14 i 22.09.2022 r. W sprawie nie doszło do skutecznego zakwestionowania prawidłowości tych doręczeń i poza sporem pozostaje kwestia, że już od dnia 14.09.2022 r. pełnomocnik skarżącej miał możliwość uzyskania dostępu do przedmiotowej decyzji na platformie ePUAP. Okoliczność, że przez ponad dwumiesięczny okres pełnomocnik skarżącej, mając świadomość toczących się postępowań, nie zweryfikował zawartości swojej skrzynki do doręczeń elektronicznych (a przynajmniej nie "odczytał" pisma zgodnie z załączonym wydrukiem), nie może zostać poczytana w kategoriach zachowania należytej staranności, a tym bardziej "najwyższej w danych okolicznościach staranności", która mogłaby uzasadniać przywrócenie terminu. Nieuzasadniona jest przy tym wyrażona w uzasadnieniu zażalenia analogia do doręczeń "tradycyjnych", uznająca, że skoro pełnomocnik stwierdził, że nie dostał akcesoryjnego względem ePUAP powiadomienia na skrzynkę mailową, to jest to sytuacja "nieprawidłowej awizacji pisma". Ustawa z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (obecnie: Dz. U. z 2022 r., poz. 2651, dalej: O.p.) nie uzależnia prawidłowości doręczenia pisma drogą elektroniczną od wystawiania dodatkowych zawiadomień (jak w przypadku doręczeń przez operatora pocztowego w trybie art. 150 § 2 O.p.) – niezależnie już od tego, że brak powiadomień o dostępności pisma na platformie ePUAP nie został uprawdopodobniony, a wynika jedynie z oświadczenia pełnomocnika. Nie jest również trafny zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Istnieją bowiem trzy zasadnicze elementy składające się na wyrażone w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawo do sądu: 1) prawo dostępu do sądu, tj. prawo uruchomienia procedury przed sądem - organem o określonej charakterystyce (niezależnym, bezstronnym i niezawisłym); 2) prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności; 3) prawo do wyroku sądowego, tj. prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia danej sprawy przez sąd. Prawo do sądu może podlegać ograniczeniom, między innymi przez ustanowienie terminów, po których upływie uruchomienie procedury sądowej nie będzie możliwe. Dlatego odmowa przyjęcia sprawy do rozpoznania w sądzie wskutek uchybienia przez stronę ustanowionego w ustawie terminu, w którym spór sądowy może być zainicjowany, nie uchybia zasadzie wyrażonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji – zwłaszcza, że uchybienie tego terminu było pochodną sposobu realizacji stosunku wewnętrznego pełnomocnictwa, tj. relacji między mocodawcą a pełnomocnikiem. Z tożsamych przyczyn niezasadny jest zarzut naruszenia art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Przewidziane w tym przepisie prawo do rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą nie uchyla obowiązku stosowania się przez stronę postępowania sądowego do reguł, w tym terminów, przewidzianych w ustawie określającej procedurę postępowania przed sądem. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. zażalenie skarżącej oddalił.