III FZ 634/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Sławomir Presnarowicz po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na punkt II postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 października 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 1101/23 w przedmiocie odrzucenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi W. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 30 stycznia 2023 r. nr 1401-IOM-4104.209.2022.ES w przedmiocie podatku od spadków i darowizn postanawia: uchylić punkt II zaskarżonego postanowienia. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: "WSA") z 4 października 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 1101/23, w sprawie ze skargi W. G. (dalej: "Skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: "Organ") z 30 stycznia 2023 r. w przedmiocie podatku od spadków i darowizn: 1. odrzucono skargę; 2. odrzucono wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi; 3. zwrócono ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz strony skarżącej kwotę 503 zł uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi. Wymienione postanowienie, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Jak wyjaśnił WSA, skarżona decyzja Organu z dnia 30 stycznia 2023r., utrzymująca w mocy zaskarżoną decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego W. - T. z 17 października 2022 r., ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego, nie weszła do obrotu prawnego. Powyższe wynika z faktu, że przedmiotowa decyzja została doręczona z naruszeniem przepisów postępowania. W ocenie WSA, Organ powinien wysłać zawiadomienie o odbiorze pisma w formie dokumentu elektronicznego na adres elektronicznej skrzynki podawczej pełnomocnika Skarżącej utworzonej na e-PUAP. Podany przez pełnomocnika na formularzu PPS-1 adres elektroniczny (...), budzi wątpliwości co do prawidłowości przypisania podanego adresu e-mail do skrytki podawczej adresata na e-PUAP. Tym samym zaskarżona decyzja nie została skutecznie doręczona za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy o doręczeniach elektronicznych i w konsekwencji próba doręczenia zaskarżonej decyzji na adres podany w pełnomocnictwie, była nieprawidłowa. Decyzja nie funkcjonuje w obrocie prawnym. Organ w złożonej skardze kasacyjnej oraz zażaleniu zaskarżył w całości postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 października 2023 r. sygn. akt III SA/Wa 1101/23, zarzucając naruszenie: I. art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 133 § 1 i 141 § 4 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), a także w zw. z art. 138a, art. 138c § 1, art. 144 § 5 - Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2651, z późn. zm., dalej: o.p.) oraz art. 144a § 1 pkt 3 i art. 152a § 3 o.p. poprzez błędne określenie stanu faktycznego w zakresie istotnych okoliczności sprawy oraz nieuprawnione stwierdzenie podstawy do odrzucenia skargi z uwagi na brak przedmiotu zaskarżenia, związany z brakiem doręczenia decyzji podatkowej pełnomocnikowi Strony, w sytuacji, gdy z dokumentów stanowiących akta sprawy wynika, że doszło do skutecznego doręczenia korespondencji wysłanej na adres wskazany przez pełnomocnika Strony; II. art. 88 w związku z art. 133 § 1 i 141 § 4 p.p.s.a., a także w zw. z art. 138a, art. 138c § 1, art. 144 § 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o.p. oraz art. 144a § 1 pkt 3 i art. 152a § 3 o.p. poprzez błędne określenie stanu faktycznego w zakresie istotnych okoliczności sprawy oraz nieuprawnione stwierdzenie podstawy do odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi z uwagi na brak przedmiotu zaskarżenia, związany z brakiem doręczenia decyzji podatkowej pełnomocnikowi Strony, w sytuacji, gdy z dokumentów stanowiących akta sprawy wynika, że doszło do skutecznego doręczenia korespondencji wysłanej na adres wskazany przez pełnomocnika Strony. Odnosząc się do zażalenia na punkt II skarżonego postanowienia, Organ w uzasadnieniu podniósł, że Sąd w niewłaściwy sposób ocenił sytuację faktyczną i prawną w niniejszej sprawie, uznając że decyzja organu podatkowego nie weszła do obrotu prawnego, zatem nie było podstaw do stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o przywrócenie terminu. Wobec powyższego w zażaleniu wywiedzionym od tego postanowienia, Organ wniósł o jego uchylenie oraz o przekazanie sprawy do WSA do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Jednakże w świetle art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Ponadto z art. 86 § 2 p.p.s.a. wynika, iż warunkiem przywrócenia terminu jest spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony w zakresie postępowania sądowego. Artykuł 87 § 1 i 2 p.p.s.a. stanowi natomiast, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Wymaga podkreślenia, że warunkiem dopuszczalności przywrócenia uchybionego terminu jest uprawdopodobnienie przez stronę, że mimo całej staranności nie mogła dokonać czynności w terminie, to znaczy, że zachodziły przeszkody od niej niezależne. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być przy tym oceniany przy uwzględnieniu wszelkich okoliczności konkretnej sprawy. Zasadnicza kwestia w przedstawionym stanie faktycznym dotyczy zbadania, czy utrzymująca w mocy zaskarżoną decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego W. – T. z 17 października 2022 r., ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego, decyzja Dyrektora Administracji Skarbowej w W. z dnia 30 stycznia 2023 r., weszła do obrotu prawnego. W załączonym do akt pełnomocnictwie szczególnym w sprawie, pełnomocnik Skarżącej w osobie radcy prawnego T. Z., wskazał w polu nr (...) swój adres do doręczeń elektronicznych, tj.(...) (k. 92 v. akt administracyjnych). Organ zaskarżoną decyzję przesłał pełnomocnikowi podatniczki na podany adres drogą elektroniczną i korespondencja ta została uznana za doręczona w przepisanym terminie, tj. w dniu 14 lutego 2023r. Organ żadnym innym adresem do doręczeń w zakresie doręczeń elektronicznych, nie dysponował. Tymczasem pełnomocnik skarżącej powoływał się na usterki techniczne, żądając w piśmie które wpłynęło do urzędu dnia 13 marca 2023r., przesłania korespondencji urzędowej na adres pocztowy. Jednocześnie Organ przy piśmie z 27 marca 2023 r. przesłał na adres pocztowy pełnomocnika wydruk decyzji z 30 stycznia 2023 r. wraz z raportem weryfikacji podpisu i UPD. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zasady wymiany informacji, w tym doręczania dokumentów drogą elektroniczną za pośrednictwem platformy e-PUAP, określają przepisy Ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 57, ze zm.) oraz Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z 14 września 2011 r. w sprawie sporządzania i doręczania dokumentów elektronicznych oraz udostępniania formularzy, wzorów i kopii dokumentów elektronicznych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 180 ze zm.; dalej: rozporządzenie), wydanego w wykonaniu delegacji zawartej w art. 16 ust. 3 ww. ustawy. Przepisy wymienionych aktów prawnych regulują szczegółowe kwestie związane m.in. z wymogami urzędowego poświadczenia odbioru, a także wytworzenia urzędowego poświadczenia doręczenia (dalej: "UPD"). Zgodnie natomiast z § 8 ust. 3 (zd. pierwsze) rozporządzenia, doręczenia dokonywane za pomocą e-PUAP uważa się za dokonane przez podmiot publiczny lub do podmiotu publicznego, który utworzył na e-PUAP elektroniczną skrzynkę podawczą. Poświadczenie doręczenia jest zatem niezaprzeczalnym urzędowym poświadczeniem odbioru. Przyjmuje się, że decyzje wydane w istniejącym postępowaniu administracyjnym są nieistniejące wtedy, gdy nie zawierają wymaganych prawem cech zewnętrznych lub nie zostały doręczone. Problem polega więc na ustaleniu, czy Organ w sposób prawidłowy doręczył pełnomocnikowi Skarżącej zaskarżoną decyzję. Podkreślić należy, że doręczenie za pomocą środków komunikacji elektronicznej następuje za urzędowym poświadczeniem odbioru. W niniejszej sprawie Organ doręczał korespondencję na platformę e-PUAP, na wskazany przez pełnomocnika adres elektroniczny. Pełnomocnik taki adres podał (pole nr 47) i co więcej, doręczenie decyzji nastąpiło bez trudności technicznych, o czym świadczy wydruk UPD (k. 107 akt administracyjnych). Inną kwestią jest to, że pełnomocnik jej nie odebrał, a brak jest dowodów świadczących, że pełnomocnik podał Organowi błędny adres albo nastąpiły nieokreślonego rodzaju błędy techniczne, które uniemożliwiły zapoznanie się z korespondencją. W tym miejscu należy przywołać definicję problemu technicznego. "Definiując pojęcie "problemu technicznego" w rozumieniu art. 144 § 3 o.p. trzeba mieć na względzie, że jest to pewien stan faktyczny, który wystąpił nagle, ma swoje podłoże w wadliwym działaniu, mającym charakter awarii, systemów informatycznych wykorzystywanych przez organ do doręczeń (system organu i platforma doręczeniowa np. e-PUAP), bądź też w niemożliwości korzystania z systemów informatycznych z innych technicznych przyczyn (np. awaria zasilania)" [tak: wyrok NSA o sygn. akt II FSK 973/17 z dnia 22 listopada 2017 r.]. W niniejszej sprawie, co w sposób wyraźny wynika z załączonej do sprawy dokumentacji, nie sposób mówić o wystąpieniu nieokreślonych problemów technicznych, uniemożliwiających pełnomocnikowi skarżącej zapoznanie się z treści decyzji. Korespondencji, co należy podkreślić, została wysłana na adres wskazany przez zawodowego pełnomocnika. Biorąc pod uwagę profesjonalny charakter działalności pełnomocnika, należy zauważyć, że istniejący obowiązek posiadania adresu elektronicznego przez profesjonalnego pełnomocnika wpisanego do bazy adresów elektronicznych jest od 2021 r. – od tego czasu organ winien wystąpić do Kancelarii Prezesa o ustalenie adresu w przypadku nie możności doręczenia na wskazany przez pełnomocnika w pełnomocnictwie adres elektroniczny (por. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt III FSK 1924/21). W momencie wysyłania korespondencji z platformy e-PUAP nie wynikały dane dotyczące braku adresata o podanym adresie, bądź innego rodzaju wadliwości albo braki adresu, na który kierowana była korespondencja. W konsekwencji organ odwoławczy był uprawniony do dokonywania doręczeń na wskazany przez pełnomocnika strony adres. Nowy adres (...) pojawił się dopiero w skardze do WSA. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe oznacza, że nie było podstaw by stwierdzić wadliwość doręczenia kwestionowanej przesyłki na wcześniejszym etapie postępowania. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.