I OSK 160/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Łd 757/23 w sprawie ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 27 czerwca 2023 r. nr SKO.4114.381.2023 w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 8 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Łd 757/23 w punkcie 1. uchylił zaskarżoną przez K. R. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 27 czerwca 2023 r. nr SKO.4114.381.2023 w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z 19 maja 2023 r. nr SOCVI.554.744KK.2023.123867.ŚR; w punkcie 2. umorzył postępowanie administracyjne. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji: 1) naruszenie prawa materialnego, to jest art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.", przez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że dla oceny, czy mamy do czynienia ze świadczeniem nienależnie pobranym i podlegającym zwrotowi: i. nie jest konieczne występowanie przez cały okres pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia, a śmierć osoby, nad którą sprawowana jest opieka, w oczywisty sposób skutkuje uznaniem, że świadczenie za okres po dacie śmierci jest świadczeniem nienależnie pobranym, bowiem jest istotną okolicznością wpływającą na istnienie prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i wymaga zrealizowania względem organów obowiązku informacyjnego, o którym mowa w art. 25 ust. 1 u.ś.r.; ii. nie jest wystarczające pouczenie zawarte we wniosku o przyznanie świadczenia rodzinnego, który został określony aktem wykonawczym, wydanym na podstawie delegacji zawartej w art. 23 ust. 5 u.ś.r., oraz pouczenie zawarte w decyzji przyznającej świadczenie, które to pouczenia obligują skarżącego do powiadomienia organu o "innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń", podczas gdy są one wystarczające by w świadomości przeciętnego świadczeniobiorcy wywołać przeświadczenie, że warunki istniejące w chwili przyznania świadczeń muszą być spełniane przez cały czas ich wypłacania, co zresztą skarżący w przedmiotowej sprawie zrealizował i co przekłada się na świadomość skarżącego, że w sprawie wystąpiła istotna okoliczność mająca wpływ na prawo do świadczeń, to jest zgon osoby, nad którą sprawowana jest opieka, co świadczy o prawidłowym pouczeniu; 2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", przez ich niewłaściwe zastosowanie i uwzględnienie skargi, choć nie miało miejsca naruszenie norm prawa materialnego, a więc nie było podstaw do uchylenia decyzji wydanych przez organy obu instancji; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 i art. 153 P.p.s.a. przez: i. niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji przedstawienie oceny prawnej niespójnej, a wręcz wewnętrznie sprzecznej, w zakresie własnych rozważań; ii. brak uznania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. za podstawę uchylenia orzeczenia, mimo że wywody Sądu I instancji wskazują na odmienne od Samorządowego Kolegium Odwoławczego ustalenie stanu faktycznego w zakresie tego, czy skarżący rozumiał, że zgon matki stanowi inną zmianę mającą wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, co stanowi ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a więc dotyczy przepisów postępowania. Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi. Ewentualnie, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto, złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy oraz wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu, organ wnoszący skargę kasacyjną organ podkreślił, że jak wynika z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. na pojęcie "nienależnie pobranego świadczenia" składa się element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania ze świadczenia, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania oraz element subiektywny, czyli niezastosowanie się do udzielonych wnioskodawcy pouczeń w zakresie przesłanek warunkujących prawo do świadczenia. W opinii wnoszącego skargę kasacyjną organu, zakres pojęciowy "prawidłowego pouczenia" w odniesieniu do osób pobierających świadczenia rodzinne wynika już z samego druku wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych, który został określony aktem wykonawczym przez ministra właściwego do spraw rodziny. Druk ten jest rozbudowanym wielostronicowym dokumentem, który odnosi się do wielu stanów prawnych i faktycznych. Zdaniem organu, oczywiste jest, że na formularzu wniosku, czy w samej decyzji, nie da się pouczyć stron postępowania o wszystkich możliwych stanach prawnych i faktycznych, które mogą wpłynąć na prawo do pobierania świadczeń. Jednakże, konstrukcja wniosku, dane, które należy podać, czy oświadczenia, pod którymi podpisuje się wnioskodawca, wskazują, że odbiorca świadczeń powinien zachować czujność. To, co wydarzy się po przyznaniu świadczenia może bowiem doprowadzić do nienależnego pobrania świadczeń, o ile strona nie zachowa się "w odpowiednim czasie w sposób właściwy". Jak wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze, we wniosku skarżący został pouczony o obowiązku powiadamiania organów o wszelkich zmianach, które wpływają na prawo do świadczeń, zgodnie z art. 25 ust. 1 u.ś.r. Przy czym, jak wynika z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., kluczową przesłanką przyznania świadczenia jest osoba wymagająca opieki. Sąd I instancji wskazał, że podziela stanowisko skarżącego w kwestii braku właściwego pouczenia o jego obowiązkach płynących z art. 25 ust. 1 u.ś.r. i braku wyraźnego wskazania śmierci podopiecznego jako okoliczności objętej obowiązkiem informacyjnym wnioskodawcy. Zdaniem SKO, przyjęcie takiego poglądu oznacza, że należy pouczać odbiorców świadczeń w sposób precyzyjny o konkretnych sytuacjach odpowiadających dokładnie tym, które następnie są przedmiotem sprawy sądowoadministracyjnej. Tymczasem, w opinii SKO, nie można skonstruować takiego pouczenia, ponieważ niejednokrotnie to dopiero z "niestabilnego" orzecznictwa wynikają przesłanki uznania świadczenia za nienależne. Ponadto, takie szczegółowe pouczenie mogłoby zostać uznane następnie za zbyt rozbudowane. Z tego względu, wnoszący skargę kasacyjną organ zaznaczył, że wystarczające jest takie pouczenie, które wywoła w świadomości przeciętnego odbiorcy świadczeń przeświadczenie, że musi on zachować czujność co do zmian danych, które podał we wniosku i co do treści przepisów w nim przytoczonych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że skarżący nie jest "osobą z zaburzeniami percepcji czy zdolności rozumienia". Nie można więc zakładać, że nie zrozumiał udzielonych mu pouczeń, które były sformułowane w sposób zrozumiały dla przeciętnego odbiorcy świadczeń rodzinnych. Co więcej, żaden przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych nie nakłada na organ obowiązku ustalania, czy strona wnosząca o przyznanie świadczenia rodzinnego zrozumiała treść pouczenia, które podpisała. Organy nie mają też możliwości zweryfikowania ewentualnych twierdzeń osoby już zobowiązanej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, że nie zrozumiała ona pouczenia i nie miała świadomości, że świadczenie się jej nie należy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaznaczyło, że jak wynika z zasad logiki i doświadczenia życiowego, skarżący poinformował organ o śmierci matki niezwłocznie, to jest 2 dni po dacie zgonu, ponieważ miał pełną świadomość, że ta okoliczność wpływa na prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Jego zachowanie świadczy o tym, że doskonale odczytał intencje ustawodawcy co do brzmienia art. 25 ust. 1 u.ś.r. i co do przepisów regulujących przesłanki świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro skarżący miał świadomość, że przyznane świadczenie już mu się nie należy, to nie można wywodzić, że nie został należycie pouczony. Oświadczenia skarżącego co do braku świadomości są, w opinii SKO, wynikiem zapoznania się skarżącego z linią orzeczniczą na tle wykładni art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. już po powiadomieniu organu o śmierci matki. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, nie jest trafna zaprezentowana przez Sąd I instancji wykładnia celowościowa, dająca skarżącemu uprawnienie do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego po zgonie osoby, nad którą sprawowana jest opieka. Taki pogląd nie znajduje uzasadnienia w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jest sprzeczny choćby z art. 17 ust. 4 u.ś.r., który stanowi, że kwotę świadczenia pielęgnacyjnego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które świadczenie przysługuje. Z kolei, kwotę świadczenia przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę. Zdaniem organu, ten przepis wskazuje, że intencją ustawodawcy jest przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego za każdy dzień sprawowania opieki, a nie ryczałtowo za dany miesiąc. Istotne są tu zasady regulujące przyznawanie uprawnień, a nie to, jak dana osoba uprawniona dysponuje swoim budżetem domowym i jakie ma plany co do jego wykorzystania. Następnie, wnoszący skargę kasacyjną organ zaznaczył, że dopiero od 1 stycznia 2024 r. zacznie obowiązywać przepis art. 17 ust. 4a u.ś.r., dodany ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 ze zm.), zgodnie z którym w przypadku śmierci osoby wymagającej opieki, osoba sprawująca opiekę zachowuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpił zgon osoby wymagającej opieki. Oznacza to, że przed wejściem w życie tego przepisu, organ jest związany "literalnym brzmieniem norm materialnych", a Sąd I instancji "nie powinien zmieniać treści klarownej językowo normy" z powołaniem się na "wykładnię systemową czy celowościową". Stan prawny, obowiązujący w dacie orzekania przez organ, wyraźnie wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest za każdy dzień sprawowania opieki i nie zmienia tego nawet zasada wypłacania go świadczeniobiorcom z góry. W opinii Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest niespójne i zawiera błędy logiczne. Sąd I instancji pominął w przeprowadzonej analizie sprawy istotny element stanu prawnego, pomijając literalną wykładnię art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. w związku z art. 25 ust. 1 u.ś.r., oraz brzmienie art. 17 ust. 4 u.ś.r. Świadczy to o naruszeniu art. 141 § 4 w związku z art. 153 P.p.s.a. Uzasadnienie jest wewnętrznie sprzeczne w zakresie oceny stanu prawnego, jakiej dokonał Sąd I instancji. Ponadto, wywody poczynione na gruncie błędnej wykładni prawa materialnego wskazują, że Sąd ten odmiennie od SKO ustala stan faktyczny sprawy. Dotyczy to zwłaszcza ustaleń w zakresie tego, czy skarżący rozumiał, że śmierć matki stanowi inną zmianę mającą wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Stanowi to ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a więc dotyczy przepisów postępowania. W konsekwencji, brak uznania przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. jako podstawy uchylenia orzeczenia również świadczy o wadliwości sporządzonego uzasadnienia. K. R. w odpowiedzi wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, jako nieposiadającej uzasadnionych podstaw, oraz o rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Podkreślił, że w dniu pobrania kwoty świadczenia pielęgnacyjnego, to jest 9 lutego 2022 r., jego matka żyła. Oznacza to, że miał wówczas prawo do pełnej kwoty tego świadczenia. W ocenie skarżącego, nie ma podstaw, aby porównywać pouczenia zawarte we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z pouczeniami zawartymi w decyzjach, ponieważ są one różne pod względem treści, widnieją w różnych dokumentach i zaistniały w innym stanie faktyczno-prawnym. Były skierowane do skarżącego, ale dysponującego innymi uprawnieniami kiedy ubiegał się o prawo do świadczenia, a innymi kiedy był beneficjentem tego świadczenia. Skarżący zaznaczył, że pouczenia oraz treść oświadczenia znajdujące się we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia i podpisane przez niego, nie mogą być uznane za prawidłowe i wystarczające, jak twierdzi Kolegium. Bezsprzecznie, w treści całego wniosku (w tym w podpisanym oświadczeniu i pouczeniu) nie ma wymienionej okoliczności zgonu, rozumianej jako inna zmiana mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Z kolei, pouczenia zawarte w decyzjach Prezydenta Miasta [...] są pozbawione ważnych informacji, które zdaniem skarżącego powinny być zawarte. W ocenie skarżącego, zgon podopiecznej powinien być wymieniony w treści pouczenia, jako jedna z podstawowych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Ponadto, zdaniem skarżącego, w pouczeniach zawartych w decyzjach powinna się znaleźć informacja, jaki skutek może wywołać niepoinformowanie organu m.in. o zgonie podopiecznej (to jest, że otrzymane świadczenie zostanie uznane za nienależnie pobrane). Skarżący powołał również istotne jego zdaniem orzeczenia sądów administracyjnych: wyrok NSA z 6 czerwca 2023 r. sygn. akt I OSK 1365/22 oraz WSA w Lublinie z 10 sierpnia 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 364/23. Podsumowując, skarżący zaznaczył, że niezwłocznie poinformował organ o śmierci matki, pomimo że nie był właściwie pouczony w decyzji o tym, że zgon podopiecznej jest rozumiany jako inna zmiana mająca istotny wpływ na prawo do świadczenia jak też, że niedopełnienie nałożonego obowiązku wobec organu pomocowego może skutkować uznaniem wypłaconego świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane. Poza tym, podkreślił, że nie można przypisać mu zarzutu działania w złej wierze przy pobraniu świadczenia w dniu 9 lutego 2022 r. W związku z tym, nie jest on zobowiązany do zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 24 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Jak wynikało z bezspornych ustaleń zawartych w zaskarżonym wyroku, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z 27 czerwca 2023 r. nr SKO.4114.381.2023 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z 19 maja 2023 r. nr SOCVI.554.744KK.2023.123867.ŚR orzekającą o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad Z. R. za okres od 24 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r. oraz o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania przez organ I instancji decyzji. Organy uznały, że skoro osoba, nad którą sprawowana była opieka zmarła [...] lutego 2022 r., to w okresie od 24 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r. K. R. nie przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne i jest on zobowiązany do zwrotu tego świadczenia. Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 27 czerwca 2023 r wniósł K. R.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że skarga jest zasadna. Sąd I instancji nie podzielił stanowiska organów, że przedmiotowe świadczenie pielęgnacyjne było świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 30 u.ś.r. W ocenie Sądu I instancji nie ziściła się przesłanka określona w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., co stanowiło podstawę do uznania wypłaconego świadczenia pielęgnacyjnego za okres przypadający po śmierci matki skarżącego (od 24-28 lutego 2022 r.) za nienależnie pobrane. Sąd wskazał, że wypłacenie świadczenia za miesiąc luty 2022 r. nastąpiło "z góry", w czasie kiedy w obrocie prawnym pozostawała decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego i w czasie, kiedy matka skarżącego żyła. Zatem, brak było jakichkolwiek powodów, aby tego świadczenia nie wypłacić. W opinii Sądu I instancji, okoliczność, że w ciągu tego miesiąca matka zmarła, w żaden sposób nie przesądza o tym, że świadczenie stało się nienależnie pobrane. Jego cel został zrealizowany już w momencie wypłaty, kiedy podopieczna R. R. żyła. Tym samym Sad uznał, że brak było podstaw prawnych do uznania, że wypłacone skarżącemu za powyższy okres świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem nienależnie pobranym. Skarga kasacyjna wniesiona w przedmiotowej sprawie została oparta na obydwu podstawach określonych w art. 174 P.p.s.a. Objęte zarzutami kasacyjnymi przepisy art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 u.ś.r. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 P.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., a także art. 141 § 4 i art. 153 P.p.s.a. zostaną rozpoznane łącznie ze względu na ich powiązania treściowe oraz wnioski, które wyprowadził z tych przepisów Sąd I instancji, a które z kolei przesądziły o treści rozstrzygnięcia. Przepis art. 30 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Zgodnie z art. 30 ust. 2 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 1a) świadczenia rodzinne wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 5 ust. 4c; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę w sprawie w pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego; 5) świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. W świetle art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. warunkiem uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane jest, oprócz zaistnienia okoliczności powodujących zmiany w zakresie ustalonego prawa do świadczeń, dodatkowo istnienie świadomości osoby pobierającej świadczenie o braku prawa do pobierania świadczenia, która to świadomość musi wynikać z uprzedniego pouczenia. Ustawodawca w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. świadomie dopuścił wystąpienie sytuacji, gdy świadczeniobiorca nie musi zwracać świadczenia rodzinnego, które zostało pobrane pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do takiego świadczenia. Ze wskazanego przepisu wynika jednoznacznie, że niepouczenie świadczeniobiorcy o ustaniu czy zawieszeniu prawa do pobierania określonego świadczenia rodzinnego prowadzi do tego skutku, że świadczenie takie nie jest uznawane za "nienależnie pobrane", a więc nie ma obowiązku jego zwrotu. Innymi słowy, "nienależnie pobranym", w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest każde świadczenie, które zostało wypłacone mimo wystąpienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia, lecz tylko takie, co do którego osoba pobierająca była pouczona o braku prawa do jego pobierania. W ten sposób świadczeniobiorca, działający w dobrej wierze, w zaufaniu do organów administracji publicznej, jest chroniony przed zaniedbaniami po stronie tych organów, polegającymi na braku odpowiedniego pouczenia. W zakresie wykładni normy prawnej wynikającej z art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r. w powyżej wskazanym zakresie nie ma sporu pomiędzy Sądem I instancji a skarżącym kasacyjnie organem. Wobec tego należy zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji podzielił stanowisko skarżącego, że nie został on właściwie pouczony przez organ o obowiązkach wynikających z treści art. 25 ust. 1 u.ś.r. Okoliczność ta nie została skutecznie podważona przez skarżący kasacyjnie organ. Stan faktyczny sprawy administracyjnej ustalany jest bowiem stosownie do wymogów zawartych w art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., przy zastosowaniu art. 80 K.p.a. i w ramach prawidłowości ich zastosowania przez organy administracyjne, sąd administracyjny weryfikuje stan faktyczny sprawy administracyjnej. Takich zarzutów skarga kasacyjna nie zawiera. Skarżący kasacyjnie organ podniósł wprawdzie, że skarżący w przedmiotowej sprawie zrealizował obowiązek powiadomienia organu o "innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń", co – zdaniem kasatora - przekłada się na świadomość skarżącego, że w sprawie wystąpiła istotna okoliczność mająca wpływ na prawo do świadczeń, to jest zgon osoby, nad którą sprawowana jest opieka, z czego z kolei organ wywiódł, że świadczy to o prawidłowym pouczeniu, to jednak okoliczność tę organ podniósł jedynie w kontekście kwestionowania stanowiska Sądu I instancji o niewystarczającym zawarciu pouczenia we wniosku o przyznanie świadczenia rodzinnego, pomimo tego, że wzór wniosku został określony aktem wykonawczym, wydanym na podstawie delegacji zawartej w art. 23 ust. 5 u.ś.r., oraz w decyzji przyznającej świadczenie, by u przeciętnego świadczeniobiorcy wywołać przeświadczenie, że warunki istniejące w chwili przyznania świadczeń muszą być spełniane przez cały czas ich wypłacania. I - co najistotniejsze - okoliczność tę organ podniósł w ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego, to jest art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 u.ś.r. W związku z tym należy podkreślić, że zarzutem naruszenia prawa materialnego nie można zwalczać ustaleń faktycznych przyjętych w sprawie. Niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który strona skarżąca uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z 13 sierpnia 2013 r. sygn. akt II GSK 717/12, wyrok NSA z 4 lipca 2013 r. sygn. akt I GSK 934/12, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niepodważony stan faktyczny jest w sprawie wiążący i rzutuje na zastosowanie prawa materialnego (por. wyrok NSA z 25 marca 2009 r. sygn. akt II GSK 825/08, wyrok NSA z 23 września 2009 r. sygn. akt II GSK 1036/08, oraz wyrok NSA z 23 września 2009 r. sygn. akt II GSK 1036/08). Sąd kasacyjny związany jest zatem niepodważoną zarzutami oceną zaprezentowaną w sprawie przez Sąd I instancji w zakresie braku właściwego pouczenia strony o obowiązkach wynikających z treści art. 25 ust. 1 u.ś.r. Przy czym zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego ocenia się w oparciu o ustalony wcześniej w sprawie stan faktyczny (por. wyrok NSA z 27 października 2010 r. sygn. akt II OSK 1692/09). Należało więc zgodzić się z Sądem I instancji, że wypłacone w tych okolicznościach świadczenie pielęgnacyjne nie spełnia żadnego z wymienionych w art. 30 ust. 2 u.ś.r. kryteriów pozwalających na uznanie go za nienależnie pobrane. W tej sytuacji, na prawidłowość przyjęcia tego stanowiska nie może mieć wpływu ocena co do prawidłowości wykładni dokonanej przez Sąd I instancji w zakresie art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 u.ś.r. Niezależnie bowiem od wyniku tej wykładni za zgodną z prawem trzeba będzie uznać ocenę Sądu I instancji, że skoro skarżący nie został właściwie pouczony o obowiązkach wynikających z treści art. 25 ust. 1 u.ś.r., to organy orzekające w sprawie niewłaściwie zastosowały przepisy prawa materialnego. Trafnie też Sąd I instancji stwierdził, że późniejsze wyeliminowanie z obrotu prawnego tej decyzji mogłoby skutkować uznaniem wypłaconego na jej podstawie świadczenia za nienależnie pobrane jedynie wówczas, gdyby stwierdzona została nieważność decyzji z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie zostało przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia (art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r.). Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała jednak miejsca. Nie została zatem skutecznie podważona prawidłowość uchylenia przez Sąd I instancji zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 P.p.s.a., a także prawidłowość umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie uznania wypłaconego skarżącemu świadczenia za nienależnie pobrane w związku z jego bezprzedmiotowością, na podstawie art. 145 § 3 P.p.s.a. Niezasadny okazał się również, a częściowo nieskuteczny, zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 141 § 4 i art. 153 P.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji przedstawienie oceny prawnej niespójnej, a wręcz wewnętrznie sprzecznej, w zakresie własnych rozważań. Przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie wymagane prawem elementy. W szczególności Sąd przedstawił stan faktyczny sprawy, zarzuty skargi, stanowiska stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Z uzasadnienia wyroku wynika, czym kierował się Sąd uchylając decyzje organów obu instancji. W tej sytuacji niepodzielenie stanowiska Sądu I instancji odnośnie do nieuznania świadczenia za nienależnie pobrane, a w konsekwencji uznania za niewłaściwe zastosowanie w sprawie art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 u.ś.r., nie może skutkować stwierdzeniem naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Rację należy natomiast przyznać skarżącemu kasacyjnie, że skoro Sąd I instancji uznał, że wadliwa jest ocena organów administracyjnych w zakresie przesłanki pouczenia strony o braku prawa do pobierania świadczenia, to obok wskazanej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podstawy uchylenia obu decyzji administracyjnych określonej w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., Sąd I instancji powinien był wskazać również przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Zasadnie podnosi skarżący kasacyjnie, że ocena co do ustaleń stanu faktycznego w zakresie tego, czy skarżący rozumiał, że zgon matki stanowi inną zmianę mającą wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, stanowi ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a więc dotyczy przepisów postępowania. Zarzut ten jednak nie mógł odnieść zamierzonego skutku, gdyż o jego skuteczności nie decyduje każde uchybienie przepisów postępowania, lecz tylko i wyłącznie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa na gruncie przywołanego przepisu, rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego pierwszej instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Takiego wpływu w niniejszej sprawie nie można było stwierdzić. Ponadto, pomimo wykazanej przez kasatora niespójności w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie można przypisać Sądowi I instancji naruszenia art. 153 P.p.s.a. przez przedstawienie oceny prawnej i wskazań, które wiązałyby organ w sprawie, skoro Sąd I instancji umorzył postępowanie administracyjne. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 in fine P.p.s.a.