II GSK 434/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant Klaudia Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 1759/19 w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za używanie niezarejestrowanych odbiorników 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od K. B. na rzecz Ministra Aktywów Państwowych 675 (sześćset siedemdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. I Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 listopada 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 1759/19, działając na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej jako: "p.p.s.a.") oddalił skargę K. B. (dalej jako: "skarżąca") na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2019 r. w przedmiocie ustalenia opłaty za użytkowanie niezarejestrowanych odbiorników telewizyjnych. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 22 sierpnia 2018 r., przeprowadzona została kontrola wykonania obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych w lokalu użytkowym zajmowanym przez skarżącą na potrzeby prowadzonej działalności pod firmą K. B. [...], z głównym miejscem wykonywania działalności pod adresem: K. , ul. W. [...], [...] K.. Kontrola została przeprowadzona w obecności A. O. – ojca strony skarżącej (dalej jako: "ojciec strony skarżącej"). W wyniku kontroli ujawniono w lokalu, zgodnie z oświadczeniem ojca strony skarżącej, osiem odbiorników telewizyjnych. Do odbiorników doprowadzona została antena zewnętrzna. Stwierdzony okres używania odbiorników w tym lokalu wynosił "sześć tygodni" i został ustalony na podstawie ustnego oświadczenia ojca strony skarżącej. Decyzją Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczta Polska S.A. z dnia [...] marca 2019 r. ustalono opłatę za używanie niezarejestrowanych odbiorników telewizyjnych w kwocie 4.767,00 zł. Na skutek odwołania skarżącej, decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2019 r. utrzymano w mocy decyzję organy pierwszej instancji. Organ wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji, iż biorąc pod uwagę dokonane w trakcie kontroli ustalenia odnotowane w protokole tejże kontroli okoliczność używania przez skarżącą w dniu kontroli wskazanych w protokole niezarejestrowanych odbiorników nie budziła wątpliwości. Organ wskazał, że ojciec strony skarżącej miał możliwość złożenia zastrzeżeń co do sposobu przeprowadzenia kontroli, czy też okoliczności w nim wskazanych, tj. w zakresie używania przez skarżącą odbiorników telewizyjnych, a także okresu ich używania. Mógł także oświadczyć, że nie posiada wiedzy w przedmiocie objętym kontrolą. Niemniej jednak, zdaniem organu ojciec skarżącej uczestnicząc w kontroli dysponował wiedzą niezbędną dla ustalenia okoliczności faktycznych, stanowiących podstawę dla organu pierwszej instancji do wydania decyzji administracyjnej. Analiza treści protokołu z kontroli nie wskazywała na okoliczność, jakoby ojciec skarżącej nie rozumiał znaczenia składanych oświadczeń w zakresie zdolności odbiorników do natychmiastowego odbioru programu oraz okresu używania odbiorników w kontrolowanym lokalu. Organ odwoławczy dodał również, że organ pierwszej instancji nie miał obowiązku przeprowadzania oględzin odbiorników co do których ustalono, iż nie są zarejestrowane. Ustalenie bowiem czy odbiorniki znajdują się w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu może dokonać także w drodze oświadczenia osoby uczestniczącej w kontroli. Organ odwoławczy podkreślił również, że żaden przepis stawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1204 ze zm.; dalej jako: "ustawa o opłatach abonamentowych") nie wymaga, aby w kontroli uczestniczył organ uprawniony do reprezentowania podmiotu kontrolowanego, ani też by dla ważności protokołu niezbędne było jego podpisanie przez osoby wchodzące w skład tego organu, zgodnie z zasadami reprezentacji podmiotu kontrolowanego. Skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego złożyła skarżąca. Sąd pierwszej instancji skargę oddalił. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ pierwszej instancji nie miał obowiązku informowania skarżącej o planowanej kontroli, a dokonując ustaleń co do posiadanych przez skarżącą odbiorników telewizyjnych, używania ich w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, ich sprawności oraz okresu ich używania, mógł oprzeć się na oświadczeniu osoby, co do której nie miał wątpliwości, iż posiada na ten temat wiarygodne informacje. Taką osobą niewątpliwie był ojciec skarżącej, który przed skarżącą prowadził przedmiotową działalność gospodarczą w okresie od 1 czerwca 1988 r. do 24 czerwca 2015 r., a następnie przekazał ją skarżącej. W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała w toku postępowania administracyjnego, że problemy zdrowotne ojca skarżącej były tego rodzaju, iż nie można było przyjąć za wiarygodne złożonego przez niego oświadczenia w trakcie kontroli. W tym stanie rzeczy organy obu instancji, podejmując rozstrzygniecie mogły oprzeć się na ustaleniach utrwalonych w protokole kontroli podpisanym bez zastrzeżeń przez ojca skarżącej stanowiącym dowód w niniejszej sprawie, a niezakwestionowanym skutecznie przez skarżącą. II Od przedmiotowego wyroku skarżąca złożyła skargę kasacyjną, zaskarżając orzeczenie w całości. Na podstawie art 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., w zw. z art 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną oparła na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 2 i 4 oraz art. 5 ust. 3 ustawy o opłatach abonamentowych poprzez bezpodstawne uznanie prawidłowości zastosowania domniemania istnienia odbiorników telewizyjnych oraz ich stanu technicznego w sytuacji, gdy w niniejszej sprawie nie zostały spełnione łącznie przesłanki umożliwiające zastosowanie tegoż domniemania, 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 151 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 2, 75 § 1 i art. 79 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. dalej jako: "k.p.a.") poprzez oddalenie skargi oraz dokonanie wadliwej kontroli działalności organu administracji oraz przyjęcie, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego i procesowego oraz bezpodstawne uznanie, iż skarżąca nie zakwestionowała skutecznie w toku postępowania administracyjnego stanu faktycznego przedstawionego w protokole kontroli, w sytuacji wadliwie przeprowadzonego postępowania dowodowego, niedostatecznego niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i przyjęcie domniemania okoliczności faktycznej co do liczby i stanu technicznego odbiorników telewizyjnych oraz naruszenie zasady prawdy obiektywnej i bezpośredniości postępowania, a także uchybienie prawa strony do aktywnego udziału w toku postępowania, 3) naruszenie prawa materialnego tj. art. 45 ust. 2, art. 48 ust. 1 oraz art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 2029) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie podczas kontroli zaskarżonej decyzji w odniesieniu do kontroli wykonania obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych przeprowadzonej na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych oraz naruszeniem art. 151 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie tj. oddalenie skargi w przypadku, gdy w stanie faktycznym i prawnym sprawy nie istniały podstawy do jego zastosowania. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; III Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył organ, wnosząc o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od skarżącej na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. IV Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw. W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd drugiej instancji. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., które w sprawie nie występują. Istota sporu prawnego sprowadza się do oceny zasadności stanowiska Sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Ministra Infrastruktury w przedmiocie ustalenia opłaty za użytkowanie niezarejestrowanych odbiorników telewizyjnych uznał, że decyzja ta jest zgodna z prawem. Przechodząc do oceny zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej wskazać należy, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne podlegają rejestracji dla celów pobierania opłaty. W przypadku stwierdzenia używania niezarejestrowanego odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego pobiera się opłatę w wysokości stanowiącej trzydziestokrotność miesięcznej opłaty abonamentowej obowiązującej w dniu stwierdzenia używania niezarejestrowanego odbiornika (art. 5 ust. 3 ustawy o opłatach abonamentowych). Zgodnie z art. 2 ust. 1 ww. ustawy za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Ustawa o opłatach wprowadza także - w art. 2 ust. 2 - domniemanie prawne wskazujące, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika. Celem instytucji prawnoprocesowej domniemania są ułatwienia w zakresie postępowania dowodowego i przeniesienie ciężaru dowodowego na podmiot, który zamierza obalić powyższe domniemanie prawne. Zdaniem NSA w okolicznościach faktycznych sprawy zasadnie uznano, że skarżąca posiadała odbiorniki telewizyjne gotowe do odbioru. Zgodnie z art. 2 ust. 2 o opłatach abonamentowych domniemywa się, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika (por. wyrok NSA z dnia 12 marca 2015 r., sygn. akt II GSK 208/14, LEX nr 1666185). Argumentem uzasadniającym przyjęcie takiego stanowiska jest potwierdzenie takiego stanu faktycznego przez osobę, która uczestniczyła w kontroli tj. ojca strony skarżącej. Ojciec skarżącej przed skarżącą prowadził przedmiotową działalność gospodarczą w okresie od 1 czerwca 1988 r. do 24 czerwca 2015 r., a następnie przekazał ją skarżącej. Zgodnie z oświadczeniem ojca strony skarżącej, w toku kontroli ujawniono osiem odbiorników telewizyjnych. Do odbiorników doprowadzona została antena zewnętrzna. Stwierdzony okres używania odbiorników w tym lokalu wynosił "sześć tygodni" i został ustalony na podstawie ustnego oświadczenia ojca strony skarżącej. W toku postępowania administracyjnego organ pierwszej instancji ustalił, że jeden odbiornik telewizyjny był zarejestrowany. Z oświadczenia ojca skarżącej wynikało również, że przyczyną braku możliwości uruchomienia odbiorników telewizyjnych jest "wynajem kwater". Nie powinno budzić wątpliwości, że ojciec skarżącej był kompetentny do udzielenia informacji związanych z prowadzeniem tej działalności. Informacje na temat ilości i sprawności odbiorników są informacjami o charakterze podstawowym. Skarżąca nie wykazała w toku postępowania administracyjnego, że jakiekolwiek problemy zdrowotne ojca skarżącej są tego rodzaju, iż nie można było przyjąć za wiarygodne złożonego przez niego oświadczenia w trakcie kontroli. Nie podano też powodów, dla których mógł on przedstawić nierzeczywiste dane. Ojciec skarżącej w omawianym zakresie złożył oświadczenie wiedzy. Doświadczenie życiowe wskazuje także, że w ramach działalności hotelarskiej, co do zasady, wynajmuje się pokoje ze sprawnymi telewizorami. W toku postępowania administracyjnego nie przedstawiono żadnych konkretnych dowodów niesprawności telewizorów, choćby w postaci faktur świadczących o ich naprawie. Należy podkreślić, że strona znała ustalenia faktyczne organów, jak i dowody na podstawie których oparły one swoje stanowisko. Miała zatem możliwości procesowe aby przedstawić stosowne konkretne dowody - nie poprzestając na ogólnikowych twierdzeniach - które podważałyby ustalenia faktyczne organów. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił w tej sprawie, iż organy nie naruszyły wskazanych przepisów procedury administracyjnej zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego. W stanie faktycznym ustalonym w sprawie, organ miał w pełni uzasadnione podstawy do tego, aby nałożyć na skarżącą opłatę za używanie niezarejestrowanych odbiorników telewizyjnych. W ocenie NSA, organy obu instancji zebrały i rozpatrzyły w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy oraz wyjaśniły dokładnie stan faktyczny sprawy. Dodać także należy, że protokół kontroli, zaliczyć należy do kategorii dowodów wymienionych w art. 75 § 1 k.p.a. traktujących jako dowód wszystko, co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W tej sprawie protokół kontroli został sporządzony i podpisany przez kontrolerów legitymujących się upoważnieniami do wykonywania czynności kontrolnych. Nie ma przeszkód prawnych by w kontroli uczestniczyła inna niż kontrolowany przedsiębiorca osoba, która jak w tej sprawie jest pracownikiem znającym podstawowe informacje niezbędne do przeprowadzenia kontroli. Żaden przepis ustawy o opłatach abonamentowych nie wymaga, by w tego typu kontroli uczestniczył podmiot kontrolowany, ani też by ważność protokołu z takiej kontroli zależała od podpisu przedsiębiorcy lub osoby przez niego upoważnionej. Przedmiotowa kontrola nie jest kontrolą przedsiębiorstwa prowadzoną w trybie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, tylko kontrolą posiadania niezarejestrowanych odbiorników prowadzoną w trybie ustawy o opłatach abonamentowych, zatem nie było obowiązku ani potrzeby informowania o zamiarze jej przeprowadzenia. W tym stanie rzeczy organy obu instancji, podejmując rozstrzygniecie mogły oprzeć się na ustaleniach utrwalonych w protokole kontroli podpisanym bez zastrzeżeń przez ojca skarżącej. Wobec powyższego skoro zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego przez Sąd pierwszej instancji okazały się niezasadne, niezasadne są również zarzuty naruszenia przepisów postępowania, wskazujące, iż sądowa kontrola działania organów administracji była wadliwa, stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji nie naruszył w tej sprawie wskazywanego w skardze kasacyjnej art. 151 p.p.s.a. Słusznie bowiem Sąd pierwszej instancji w tej sprawie oddalił skargę. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 p.p.s.a., o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach orzeczono w oparciu o art. 204 pkt 1 p.p.s.a.