II OZ 352/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. [...] spółki komandytowej z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 1643/23 odmawiające przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od sprzeciwu w sprawie ze sprzeciwu P. [...] spółki komandytowej z siedzibą w W. od decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 27 kwietnia 2023 r., znak: DOZ-OAiK.650.131.2023.ML w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 22 lutego 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 1643/23, odmówił P. [...] spółce komandytowej z siedzibą w W. (Spółka) przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od sprzeciwu od decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 27 kwietnia 2023 r., znak: DOZ-OAiK.650.131.2023.ML. Sąd podał, że w dniu 27 września 2023 r. strona skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od sprzeciwu. Uzasadniając wniosek wskazano, że zarządzenie dotyczące uiszczenia wpisu sądowego od sprzeciwu zostało doręczone do siedziby Spółki w dniu 10 sierpnia 2023 r. (odebrane przez pełnomocnika pocztowego Spółki). W tym zaś okresie od 25 lipca 2023 r. do 25 września 2023 r. prezes zarządu P. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W., uprawniona do samodzielnej reprezentacji, chorowała. Choroba dotyczyła stanu psychicznego (zaburzenia nerwicowo-lękowe, stan depresyjny), wobec czego prezes zarządu miała problemy ze zwykłym funkcjonowaniem oraz racjonalną oceną sytuacji, w której się znalazła. Pojawiające się napady lękowe powodowały trudności w oddychaniu, kołatanie serca oraz zawroty głowy, które często kończyły się omdleniem. Z tych względów prezes zarządu nie mogła zapoznać się z otrzymanym zarządzeniem, a tym samym dokonać stosownej płatności w zakreślonym terminie. Jednocześnie wyjaśniono we wniosku, że prezes zarządu P. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. jest obecnie jedynym reprezentantem Spółki jako jedyny członek zarządu komplementariusza, ponadto Spółka nie posiada żadnych pracowników, ani innych osób mogących działać w jej imieniu. Sąd uznał, że przedmiotowy wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślił, że nie każda choroba stanowi przesłankę przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej. Przede wszystkim choroba musi mieć charakter niespodziewany, nagły, czyli musi wystąpić takie pogorszenie stanu zdrowia, którego nie dało się przewidzieć. Sam fakt choroby, a nawet dysponowanie zwolnieniem lekarskim, nie świadczy jeszcze o braku winy w uchybieniu wiążącego stronę terminu. Ponadto strona musi uwiarygodnić, że stan zdrowia w danym okresie uniemożliwiał jej prowadzenie spraw i dokonywanie czynności osobiście, jak również wykluczał możliwość posłużenia się inną osobą. Sąd wskazał, że z załączonych do wniosku zwolnień lekarskich wynika, iż choroba prezes zarządu komplementariusza upoważnionej do działania w imieniu skarżącej Spółki trwała od 25 lipca 2023 r. do 25 września 2023 r., zatem nie była to choroba nagła, bowiem od początku choroby do dnia odebrania odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu (10 sierpnia 2023 r.) upłynęły ponad dwa tygodnie. Zdaniem Sądu, przywołana we wniosku o przywrócenie terminu choroba prezes zarządu komplementariusza jako jedynego reprezentanta skarżącej Spółki w czasie przypadającym na termin do uiszczenia wpisu sądowego od sprzeciwu nie stanowi przeszkody o charakterze obiektywnych, nadzwyczajnych trudności, którym nie można było zapobiec. Rzeczą strony skarżącej było takie ułożenie stosunków personalno-decyzyjnych w Spółce na czas choroby prezesa komplementariusza, by możliwe było jej normalne funkcjonowanie (w tym bieżące odbieranie i reagowanie na pisma sądowe w toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym, które Spółka wszczęła wniesionym sprzeciwem). Niewątpliwie dołożenie należytej staranności w tym względzie uchroniłoby stronę od negatywnych konsekwencji wynikających z choroby osoby upoważnionej do reprezentowania Spółki. Sąd zaznaczył, że struktura każdej osoby prawnej powinna być zorganizowana w taki sposób, aby umożliwić normalne i niezakłócone funkcjonowanie takiego podmiotu w całym okresie jej istnienia. W ocenie Sądu, sytuacja, gdy przyjęta w danej osobie prawnej struktura organizacji w pewnych okolicznościach (np. choroby jedynego reprezentanta - członka zarządu, czy jego wyjazdu, urlopu) uniemożliwia normalne funkcjonowanie podmiotu, zwłaszcza w warunkach, gdy taki podmiot ma wiedzę o toczącym się postępowaniu sądowym, wskazuje na niedochowanie przez nią staranności we właściwej organizacji pracy. Taka organizacja osoby prawnej, która w czasie choroby osoby uprawnionej do jej reprezentowania uniemożliwia prowadzenie bieżących spraw spółki, nie jest okolicznością usprawiedliwiającą uchybienie terminowi. Sąd stwierdził, że okoliczności powołane przez Spółkę nie świadczą o braku winy skarżącej w uchybieniu terminu, lecz wręcz przeciwnie - o braku staranności w prowadzeniu własnych spraw. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a., odmówił Spółce przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od sprzeciwu. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła Spółka podnosząc, że choroba to stan obiektywny - zwłaszcza potwierdzona odpowiednimi dokumentami - w związku z powyższym trudno jest mówić o braku zachowania staranności przy prowadzeniu własnych spraw. Strona skarżąca podkreśliła, że zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 25 października 2023 r., sygn. akt III OZ 522/23, przesłanką zasadności wniosku o przywrócenie terminu jest kryterium braku winy. Kryterium to wymaga uprawdopodobnienia, że pomimo dołożenia szczególnej staranności przy prowadzeniu własnej sprawy, wystąpiły okoliczności od strony niezależne, które uniemożliwiły dochowania tej staranności. Zatem strona wnioskująca o przywrócenie terminu powinna przedstawić okoliczności, poparte argumentacją lub dokumentami źródłowymi, na podstawie których możliwe będzie uznanie, że powołane we wniosku okoliczności faktycznie wystąpiły. W przypadku choroby należy zatem wykazać, że choroba była takiego rodzaju, że uniemożliwiała wyręczenie się inną osobą, a tym bardziej, że jej rodzaj, czy objawy uniemożliwiały osobiste działanie. W przedmiotowym wypadku choroba, na którą cierpiała jedyna osoba mogąca podjąć działania mające na celu zadośćuczynić wykonaniu obowiązku nałożonego przez Sąd, w ocenie Spółki, miała właśnie taki charakter o jakim wspomina NSA w swoim orzeczeniu. W imieniu skarżącej może działać tylko jedna osoba, a i sama skarżąca nie zatrudnia żadnych pracowników, którym można by było powierzyć wykonanie tej czynności. Czynność ta wszak wiązała się z dysponowaniem środkami finansowymi skarżącej, co przy formie prawnej jaką jest "sp. z o.o. sp.k", nie jest takie bezproblemowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Ponadto, stosownie do art. 87 § 4 p.p.s.a., równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie ugruntowany jest pogląd, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, Sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2013, s. 444-446). Oznacza to, że strona składająca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodziewanie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in. stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, co odpowiednio należy odnosić także do osoby działającej w charakterze organu osoby prawnej, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji właściwie ocenił, że okoliczności podniesione we wniosku nie uzasadniają braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej jaką było uiszczenie wpisu sądowego od sprzeciwu. W kontekście powołania się przez skarżącą Spółkę na chorobę prezes zarządu P. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. (spółki będącej komplementariuszem strony skarżącej) zaznaczenia wymaga, że sama choroba, nawet poświadczona zaświadczeniem lekarskim, nie jest wystarczająca dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. W przypadku choroby trzeba wskazać, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w dokonaniu tej czynności. Ocena, czy uprawdopodobniony został brak winy w uchybieniu terminu nie ogranicza się zatem do ustalenia, czy twierdzenie wnioskodawcy o chorobie jest wiarygodne (np. potwierdzone zaświadczeniem lekarskim), ale musi również uwzględniać to, czy wskazana przyczyna uchybienia terminowi stanowi przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia i czy zainteresowany wykazał należytą staranność w podjęciu działań mogących zapobiec uchybieniu terminu. W przypadku powoływania się we wniosku o przywrócenie terminu na problemy zdrowotne istotne jest uprawdopodobnienie nie tylko samego faktu choroby, ale także wpływu stanu zdrowia na niemożność działania. Naczelny Sąd Administracyjny nie neguje okoliczności związanej z chorobą osoby uprawnionej do reprezentowania P. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. oraz wskazanych objawów, jednakże na gruncie sprawy nie wykazano, aby w terminie otwartym do uiszczenia wpisu sądowego od sprzeciwu, nastąpiło takie pogorszenie stanu zdrowia prezes zarządu spółki, który całkowicie uniemożliwiał podjęcie jakichkolwiek działań (zapoznanie się z treścią wezwania, wykonanie przelewu bankowego, ustanowienie pełnomocnika do dokonania czynności, zlecenie dokonania wpłaty osobie trzeciej). Ze zwolnień lekarskich wynika, iż choroba prezes zarządu komplementariusza upoważnionej do działania w imieniu skarżącej Spółki trwała od 25 lipca 2023 r. do 25 września 2023 r., natomiast doręczenie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu nastąpiło w dniu 10 sierpnia 2023 r. Niewadliwie także przyjął Sąd Wojewódzki, że przywołana we wniosku o przywrócenie terminu choroba prezes zarządu komplementariusza nie stanowi przeszkody o charakterze obiektywnych, nadzwyczajnych trudności, którym nie można było zapobiec. Rzeczą strony skarżącej było takie ułożenie stosunków personalno-decyzyjnych w Spółce na czas choroby prezesa komplementariusza, by możliwe było jej normalne funkcjonowanie (w tym bieżące odbieranie i reagowanie na pisma sądowe w toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym, które Spółka wszczęła wniesionym sprzeciwem). Niewątpliwie dołożenie należytej staranności w tym względzie uchroniłoby stronę od negatywnych konsekwencji wynikających z choroby osoby upoważnionej do reprezentowania Spółki. Profesjonalny uczestnik obrotu gospodarczego, jakim jest spółka prawa handlowego, powinien w taki sposób organizować swoją działalność, aby sytuacje takie jak choroba i spowodowana nią nieobecność prezesa zarządu nie uniemożliwiały prawidłowego prowadzenia spraw. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.