II SA/Gl 382/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Protokolant specjalista Ewa Bojarska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2021 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Działając z upoważnienia Prezydenta Miasta G., decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną m. in. na podstawie art. 27 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (j.t. Dz.U. 2019 poz. 2407 ze zm. – dalej u.p.p.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie j.t. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 – dalej k.p.a.) i in., uchylono K. O. (dalej: skarżąca, strona) prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko A. O. W uzasadnieniu podano m. in., że w dniu 8 stycznia 2020 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w G. wpłynął wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r., mocą którego rozwiązano przez rozwód małżeństwo K. O. i M. O., a wykonywanie władzy rodzicielskiej nad córką A. O. powierzono ojcu. Zgodnie z ww. orzeczeniem ograniczono skarżącej władzę rodzicielską do prawa współdecydowania o istotnych sprawach córki. Tym samym, w przypadku powierzenia opieki nad dzieckiem ojcu, skarżącej nie przysługuje świadczenie wychowawcze, nawet jeżeli dziecko faktycznie z nią mieszkało, gdyż organ związany jest prawomocnym orzeczeniem sądu i nie jest uprawniony do prowadzenia ustaleń podważających treść takiego orzeczenia. W odwołaniu od ww. decyzji K. O. wskazała, że organ I instancji orzekł o uchyleniu jej prawa do świadczenia wychowawczego, pomimo że w okresie objętym postępowaniem córka zamieszkiwała u niej i pozostawała na jej utrzymaniu. Organ pominął więc okoliczność faktycznego sprawowania przez nią opieki nad dzieckiem, która to okoliczność stanowi decydujące kryterium ustalenia uprawnienia do świadczenia. Ponadto organ I instancji pominął wnioski dowodowe strony w zakresie faktycznego miejsca zamieszkania dziecka w okresie objętym postępowaniem oraz pominął dokonanie jakichkolwiek ustaleń fatycznych w tej kwestii. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO) decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podano m. in., że niewątpliwie istniał konflikt pomiędzy rodzicami dziecka, który został rozwiązany, a obecnie dziecko zamieszkuje u matki za zgodą ojca. Skoro jednak sytuację prawną córki kształtuje orzeczenie sądowe, w którym ograniczono stronie władzę rodzicielską, a miejsce zamieszkania ustalono u ojca dziecka, to organy administracji są zobowiązane do stosowania jego zakresu, który kształtuje stan prawny dziecka. Nadto SKO podzieliło słuszność ustaleń faktycznych dokonanych przez organ pierwszej instancji, który zastosował właściwe przepisy prawa i odpowiednio uzasadnił swoje stanowisko. Skargę na powyższą decyzję złożyła K. O., zaskarżając ją w całości. Zarzuciła naruszenie: a) art. 27 ust. 1 u.p.p., polegające na utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia [...] r., uchylającej jej prawo do świadczenia; b) art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p., polegające na uchyleniu jej prawa do świadczenia wychowawczego pomimo, że córka stale z nią zamieszkiwała i pozostawała na jej wyłącznym utrzymaniu; c) art. 22 u.p.p., polegające na pominięciu przy ocenie prawa do świadczenia okoliczności faktycznego sprawowania przez nią opieki nad dzieckiem, która to okoliczność w świetle powołanego przepisu stanowi decydujące kryterium ustalenia uprawnienia do świadczenia. W uzasadnieniu strona podniosła m. in., że córka z nią przebywa od listopada 2019 r. i pozostaje na jej wyłącznym utrzymaniu. Co prawda orzeczeniem Sądu Okręgowego w G. ograniczono jej władzę rodzicielską nad córką, to jednak faktycznie od początku sprawowała nad córką opiekę w ten sposób, iż przez pewne okresy czasu mieszkała ona u niej, a później u byłego męża. W dniu 12 listopada 2019 roku zabrała córkę do siebie, a w chwili obecnej prowadzone jest postępowanie w sprawie przywrócenia jej pełni władzy rodzicielskiej i alimentów. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego na córkę lub uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy Prezydentowi Miasta G. do ponownego rozpoznania. Złożyła również wnioski dowodowe o uwzględnienie dokumentacji dotyczącej starań o zmianę wyroku rozwodowego w adekwatnym zakresie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powielając w uzasadnieniu swą poprzednią argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Postępowanie w sprawach o świadczenie wychowawcze regulują przepisy Rozdziału 4 u.p.p. (art. 13-28). Ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują na wniosek osób uprawnionych (art. 13 ust. 1 ustawy). Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.p.p. świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko. Z kolei z art. 4 ust. 2 tej ustawy wynika, że świadczenie wychowawcze przysługuje m. in. matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, opiekunowi prawnemu i in. Zgodnie z art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 1805 ze zm. – dalej k.p.c.) orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Zatem, w przypadku, gdy opieka nad dzieckiem, czy miejsce jego pobytu (zamieszkania) zostały uregulowane na mocy orzeczenia sądu, to jego treść ma znaczenie dla prawa do świadczenia wychowawczego. Skarżącej ograniczono władzę rodzicielską i uregulowano miejsce zamieszkania dziecka. Nie może budzić wątpliwości, że rozstrzygnięcie któregokolwiek sądu może być i powinno być kwestionowane tylko poprzez działania zgodne z prawem (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 17 października 2018 r., sygn. IV SA/Gl 275/18). Ani ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, ani art. 26 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm. – dalej k.c.), ani też inne przepisy nie wyłączają związania organów administracji publicznej i tut. Sądu prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego. Sąd w niniejszym postępowaniu nie jest też uprawniony do weryfikacji prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego. Kwestię opieki nad dzieckiem co do zasady mogą regulować sami rodzice. W przypadku spornym decyduje o tym Sąd. Po wydaniu orzeczenia sądowego możliwy jest przypadek, że rodzice dojdą do porozumienia i na nowo ustalą zasady opieki nad dzieckiem. Czym innym jest jednak sytuacja, kiedy oboje mają pełnię władzy rodzicielskiej, a czym innym, kiedy władza rodzicielska jednego z nich jest ograniczona i w świetle orzeczenia sądowego nie może on podejmować się stałej opieki nad dzieckiem. Takie orzeczenie, dopóki nie zostaną na nowo ustalone zasady opieki przez sąd powszechny, musi być w państwie prawa respektowane. Skarżąca może więc dochodzić i dochodzi swoich praw, jako rodzic, przed sądem powszechnym. Jednocześnie, wedle twierdzenia zawartego w skardze, postępowanie o przywrócenie jej pełni władzy rodzicielskiej toczy się. W przypadku uzyskania satysfakcjonującego rozstrzygnięcia będzie miała możliwość przedłożenia takiego orzeczenia przed organami administracyjnymi, celem uzyskania ww. świadczenia. Prawidłowo zatem zastosowano art. 27 ust. 1 u.p.p. zgodnie z którym: "Organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego." Decyzja uchylająca lub zmieniająca prawo do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 13a ust. 1 u.p.p., ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc (z mocą na przyszłość, od daty wydania decyzji – zob. np. R. Prokop, Komentarz do art. 27 u.p.p., LEX-el.). Tym samym w trybie art. 27 u.p.p. nie podlega uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane. W przypadku pobrania świadczenia, które stronie się nie należało zamiast procedury uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego, organ zobowiązany jest na podstawie art. 25 ust. 1 u.p.p. wdrożyć postępowanie administracyjne polegające na uznaniu świadczenia pobranego za nienależnie pobrane i doprowadzić do jego zwrotu, wydając w tym przedmiocie decyzję administracyjną. Nie jest to jednak przedmiot niniejszego postępowania. Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 § 1, 80, 107 §1 i 3, 138 §1 pkt 1 k.p.a., art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 22, art. 27 ust. 1 u.p.p., ani też innych przepisów w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.