I OSK 1442/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków – Prądnik Biały w Krakowie skargi kasacyjnej P. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1151/23 w sprawie ze skargi P. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 24 maja 2023 r., nr SKO.NP/4115/104/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z 7 marca 2023 r., nr GOPS.SR.5211.6.2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie na rzecz P. W. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków – Prądnik Biały w Krakowie wyrokiem z 6 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1151/23, oddalił skargę P. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 24 maja 2023 r., nr SKO.NP/4115/104/2023, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. W dniu 15 lutego 2022 r. P. W. (dalej – skarżący, skarżący kasacyjnie) wystąpił do Wójta Gminy [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką W. W. Wójt Gminy [...] decyzją z 14 kwietnia 2022 r. odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z 9 czerwca 2022 r. uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Ponownie rozpatrując sprawę Wójt Gminy [...] decyzją z 2 sierpnia 2022 r. po raz kolejny odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z 21 września 2022 r. uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Ponownie rozpatrując sprawę Wójt Gminy [...] decyzją z 15 grudnia 2022 r. po raz trzeci odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z 1 lutego 2023 r. uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Ponownie rozpatrując sprawę Wójt Gminy [...] decyzją z 7 marca 2023 r. po raz czwarty odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Od powyższej decyzji skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, pismem z 13 marca 2023 r. złożył odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z 24 maja 2023 r., nr SKO.NP/4115/104/2023, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, nie podzieliło stanowiska organu I instancji co do możliwości odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na datę powstania niepełnosprawności. W ocenie Kolegium, w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnych przez skarżącego, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką, gdyż jest zarejestrowany jako producent rolny i pobiera dopłaty w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Zdaniem organu, z akt sprawy wynika, że skarżący nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Kolegium uznało, że skarżący wbrew złożonemu oświadczeniu nie spełnia przesłanki z art. 17 b ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego (zarządzania nim). Nie zmienia tego również deklaracja skarżącego, że w 2022 r. powierzył prowadzenie gospodarstwa rolnego córce i jej mężowi. Ten sposób organizacji pracy przy współudziale członków rodziny pozwolił na prowadzenie (zarządzanie) przez skarżącego gospodarstwa rolnego przy jednoczesnym sprawowaniu opieki nad niepełnosprawną matką. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie skarżący, zastępowany przez radcę prawnego, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który powołanym na wstępie wyrokiem z 6 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1151/23, skargę oddalił. W uzasadnieniu wyroku Sąd, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, stwierdził, że data ustalenia niepełnosprawności matki skarżącego nie mogła być negatywną przesłanką do przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie Sądu, Kolegium słusznie uznało, że skarżący nie spełnił przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, o którym mowa w art. 17b ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej – u.ś.r. Trafnie też Kolegium przyjęło, że płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przysługują osobom, które rzeczywiście wykonują pracę w gospodarstwie rolnym. Sąd zauważył, że dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r. jest stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów, nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej – art. 7 k.p.a.). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. Potencjalne sankcje karne, jakie mogą być zastosowane względem rolnika, który złożył niezgodne z prawdą oświadczenie, pozostają bez związku z obowiązkiem organu ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd, odwołując się do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2012, sygn. akt I OPS 5/12, uchwał i orzeczeń Sądu Najwyższego oraz ustawy z dnia 11 kwietnia 2023 r. o kształtowaniu ustroju rolnego, przyjął, że prowadzenie gospodarstwa rolnego oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, jak i zarządzania gospodarstwem. Prowadzenie gospodarstwa rolnego to nie tylko bezpośrednio wykonywana praca w tym gospodarstwie, ale również zarządzanie nim, czy też czerpanie jakichkolwiek zysków, w tym przypadku pobieranie dopłat jak to ma miejsce w przypadku skarżącego. W ocenie Sądu, osoby prowadzące gospodarstwo rolne nie mogą być w uprzywilejowanej pozycji w stosunku do osób wykonujących pracę, dla których warunkiem koniecznym jest całkowita rezygnacja z pracy i brak uzyskiwania z tego tytułu jakichkolwiek środków finansowych. W ocenie Sądu, informacja uzyskana z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 10 maja 2023 r., iż skarżący jest zarejestrowany w krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz wniosków o przyznanie płatności - jako producent rolny od 19 kwietnia 2004 r., w latach 2007-2021 składał wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich, a w dniu 3 maja 2023 r. złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2023 - świadczy, że skarżący w istocie nie przestał być rolnikiem. Stąd też nie spełnił on przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego (zarządzania nim). Nie zmienia tego jego deklaracja o powierzeniu w roku 2022 prowadzenia gospodarstwa rolnego córce i jej mężowi. Taki sposób organizacji pracy przy współudziale członków rodziny pozwolił na prowadzenie (zarządzanie) przez skarżącego gospodarstwa rolnego przy jednoczesnym sprawowaniu opieki nad niepełnosprawną matką. Sąd zauważył również, że skarżący składał wnioski o płatności bezpośrednie już po dacie uznania jego matki za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, co miało miejsce w 2019 r., co dowodzi, że był w stanie pogodzić pracę na gospodarstwie ze sprawowaniem opieki nad chorą matką. Zdaniem Sądu, ocena, czy istnieje związek pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją z) zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, wymaga również ustalenia, czy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby niepełnosprawnej w tym samym stopniu, co osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Konieczność uwzględnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji przy ocenie spełnienia pozytywnych przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika w pierwszej kolejności z obowiązku ustalenia przez organ faktu "konieczności" rezygnacji z zatrudnienia lub "niemożliwości" jego podjęcia (a nie jedynie faktu rezygnacji z zatrudnienia czy jego niepodejmowania), a po drugie z tego, że są to świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinno uwzględniać ww. zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka (rodzina) nie może poradzić sobie sama. Interpretacja przepisów u.ś.r. wymaga także odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1). W ocenie Sądu, brak uwzględnienia przepisów o obowiązku alimentacyjnym przy ocenie konieczności rezygnacji lub powstrzymania się z zatrudnienia przez skarżącego, prowadziłoby do naruszenia przepisów k.r.o. i niedopuszczalnego modyfikowania przepisów określających obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, a w rezultacie do nieprzewidzianego ustawą zwolnienia pozostałego rodzeństwa skarżącego z obowiązków alimentacyjnych względem matki. Zdaniem Sądu, nie może budzić wątpliwości, że w zakresie nieuregulowanym w ustawie o świadczeniach rodzinnych zastosowanie znajdują inne przepisy prawa, w tym w szczególności przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sąd nie dostrzegł podstaw prawnych, aby organy, oceniając ustawową przesłankę konieczności rezygnacji lub powstrzymania się z zatrudnienia, mogły pominąć sytuację rodziny osoby niepełnosprawnej. Matka skarżącego miała jeszcze troje dzieci, zatem mogły i powinny one wspólnie realizować obciążający ich z mocy prawa obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki czy zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem. Przesłanki obiektywne to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu. Natomiast w aktach brak jakiegokolwiek dowodu, aby skarżący, czy też jego matka, próbowali wyegzekwować spełnienie ww. obowiązku od pozostałego rodzeństwa skarżącego. W konsekwencji, zdaniem Sądu, nie sposób przyjąć, aby w sprawie zostały wykazane jakiekolwiek obiektywne przeszkody w wywiązywaniu się przez rodzeństwo skarżącego z obowiązku alimentacyjnego względem matki. Zdaniem Sądu, w sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, które nie mają obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku - brak jest bezpośredniego i ścisłego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją z) zatrudnienia, a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji. Nie chodzi przy tym o jakąkolwiek ingerencję organów w decyzje rodziny, kto stale będzie opiekować się osobą niepełnosprawną, ale o ocenę, czy zachodzi konieczność rezygnacji z zatrudnienia/niepodejmowania zatrudnienia – w przypadku realizacji obowiązku alimentacyjnego przez wszystkie dzieci wobec rodzica. Sąd wskazał, że organ, wykonując u.ś.r., ma obowiązek zbadać, zgodnie z wymogami k.p.a., spełnienie zarówno pozytywnych, jak i negatywnych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Uwzględnienie innych osób zobowiązanych alimentacyjnie w równym stopniu co skarżący w stosunku do niepełnosprawnej matką nie jest nową przesłanką niewymaganą ww. ustawą, ale okolicznością istotną dla oceny podstawowej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. przesłanki konieczności rezygnacji z zatrudnienia (na równi z jego niepodejmowaniem) z powodu konieczności opieki. Skoro bowiem opieka może być sprawowana bądź zapewniona przez dwie (bądź więcej osób) nie ma konieczności całkowitej rezygnacji z zatrudnienia przez kogokolwiek. Sąd, odnosząc się do wniosku skarżącego o przeprowadzenie dowodu z dokumentu, tj. oświadczenia jego córki i zięcia z 12 czerwca 2023 r., wskazał, że wobec argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu, dokument ten nie miał znaczenia w okolicznościach sprawy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku, sprostowaną pismem z 13 maja 2024 r., wywiódł skarżący, zastępowany przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej - p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi: 1. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że skarżący – syn niepełnosprawnej, zmarłej W. W. nie był uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez błędne przyjęcie, że skarżący jako syn niepełnosprawnej podopiecznej, mimo że zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będąc opiekunem osoby niepełnosprawnej, nie był uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż mógł podzielić opiekę nad matką z pozostałymi członkami rodziny i w związku z tym nie musiał rezygnować z zatrudnienia, podczas gdy funkcjonalna wykładnia ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia; 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i oddalenie skargi, pomimo naruszenia przez organ przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi na skutek dowolnego uznania, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, ażeby opieka nad niepełnosprawną matką sprawowana przez skarżącego wykluczała podjęcie przez niego zatrudnienia, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że W. W. była osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji i wymagała stałej opieki, zaś faktyczną opiekę nad nią sprawował do jej śmierci skarżący. Wskazując na przytoczone wyżej podstawy – każdą z osobna, jak też wszystkie łącznie – skarżący kasacyjnie, zrzekając się rozprawy, wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa, według norm prawem przepisanych. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono. .Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej - p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem skarżący kasacyjnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy, a organ w ustawowym terminie nie zażądał jej przeprowadzenia. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy. Skarga kasacyjna została oparta na obu określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. podstawach kasacyjnych. W tej sytuacji zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Jednak w analizowanej sprawie w sposób bezpośredni wiążą się one z zarzutem naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd też ocena zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do zasadniczego problemu w niniejszej sprawie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.ś.r., regulujące warunki i zasady przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych. Poza sporem w sprawie pozostaje kwestia stanu zdrowia matki skarżącego, jak i zakresu, rodzaju i charakteru opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką. Natomiast istota sporu sprowadza się do zagadnienia, czy skarżący, będący rolnikiem, spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Przypomnieć zatem należy, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, to – wedle art. 17b ust. 1 i 2 u.ś.r. – świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 1). Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (ust. 2). Podkreślić należy, że przepis art. 17b u.ś.r., który został dodany do u.ś.r. ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567), która weszła w życie 15 maja 2014 r., otworzył rolnikom drogę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego. W tym celu mają oni złożyć stosowne oświadczenie w warunkach rygoru odpowiedzialności karnej. Nie można pominąć tego, że dodanie powołanego wyżej przepisu art. 17b u.ś.r. wywołała uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12, która przyczyniła się również do wprowadzenia zmiany w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. W związku z wprowadzonymi zmianami do tych ustaw istotnym jest przytoczenie części uzasadnienia projektu ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114) - druk sejmowy nr 3588 kadencja VII z dnia 15 maja 2015 r. Zmiana ta była konsekwencją wprowadzenia w życie art. 17b u.ś.r. przyznającego rolnikom prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu projektu stwierdzono, że "podstawowym warunkiem [przyznania świadczenia] jest brak aktywności zawodowej spowodowany koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W związku z tym, rolnicy, ich małżonkowie i domownicy ubiegający się o powyższe świadczenia, zobowiązani są do złożenia oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Jest to konsekwencją uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. (sygn. akt I OPS 5/12), w której NSA stwierdził, że świadczenia pielęgnacyjnego nie może otrzymywać rolnik prowadzący gospodarstwo rolne, gdyż jest w takim przypadku osobą aktywną zawodowo. Rolnicy i domownicy ubezpieczeni w KRUS po złożeniu takiego oświadczenia tracą status do ubezpieczenia społecznego rolników, ponieważ zgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r., poz. 1403 ze zm.) za rolnika uznaje się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium RP, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym (...). Tak więc rolników, ich małżonków i domowników, zaprzestających prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym w związku z koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i nabyciem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, KRUS wyłącza z ubezpieczenia społecznego rolników. Organ wypłacający to świadczenie (wójt, burmistrz lub prezydent miasta), zgłasza takie osoby do ubezpieczenia społecznego i ubezpieczenia zdrowotnego w ZUS i opłaca za nich składki ubezpieczeniowe. Świadczenia i składki finansowane są z dotacji celowej z budżetu państwa". Z powyższego wynika, że jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o to świadczenie, spowodowany koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wymogu tego nie spełnia rolnik prowadzący gospodarstwo rolne, gdyż jest on osobą aktywną zawodowo. Z tego względu, rolnicy, ich małżonkowie i domownicy, ubiegając się oświadczenie pielęgnacyjne, są zobligowani do złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w tym gospodarstwie. Oświadczenie to składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Oświadczenie rolnika o zaprzestaniu prowadzenia działalności rolniczej powoduje tego rodzaju skutek, że traci przymiot rolnika w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, tym samym z dniem jego złożenia przestaje być objęty ubezpieczeniem KRUS. Z art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2023 r., poz. 208 ze zm.) wynika, że rolnik jest obowiązany, nie czekając na wezwanie, w ciągu 14 dni informować KRUS o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o zmianach tych okoliczności. Podkreślenia wymaga, że termin ten ma charakter instrukcyjny, bowiem ustawodawca nie unormował konsekwencji niedopełnienia tego obowiązku przez rolnika. Niewywiązanie się rolnika z tego obowiązku nie ma zatem znaczenia dla oceny podlegania ubezpieczeniu społecznemu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, mając na względzie powyższe rozważania, należy stwierdzić, że skarżący spełnia wszystkie przesłanki do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Przede wszystkim, jak wynika z akt sprawy, że skarżący w formularzu wniosku na stronie 5 złożył oświadczenie, że jest rolnikiem lub małżonkiem rolnika albo domownikiem rolnika i, że zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania prowadzenia pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 14 lutego 2022 r. Oświadczył też, że jest świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Potwierdził to wszystko własnoręcznym podpisem złożonym 14 lutego 2022 r. Oznacza to, że skarżący z dniem 14 lutego 2022 r. przestał być rolnikiem w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a zatem z tą datą stał się uprawniony do ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W tej sytuacji skarżącemu może być przyznane świadczenie o ile spełni pozostałe przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Analiza akt wskazuje na to, że skarżący również spełnia pozostałe przesłanki, aby otrzymać wnioskowane świadczenie. Przede wszystkim wskazuje na to, po pierwsze - dowód w postaci oświadczenia pracownika socjalnego zawartego w formularzu wywiadu środowiskowego z 10 marca 2022 r., w którym wyraźnie stwierdził, że "P. P. W. zrezygnował z pracy w gosp. rolnym ze względu na sprawowanie całodobowej opieki nad matką, której nie da się zostawić samodzielnie nawet na chwilę. Nie może liczyć na pomoc innych osób.". Po drugie - w następnym wywiadzie środowiskowym sporządzonym w dniu 14 grudnia 2022 r. pracownik socjalny ponownie wskazał, że "Pan P. W. zaprzestał całkowicie prowadzenia pracy w gospodarstwie rolnym czego dowodem jest niepobieranie dopłat. – zaprzestał w związku ze sprawowaniem całodobowej opieki na matką, która jest zadbana, nie może liczyć na pomoc żadnego z rodzeństwa. (...). Należy przyznać pomoc w formie świadczenia pielęgnacyjnego za należycie sprawowaną opiekę nad matką, oraz całkowitą rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym, ani innej.". Po trzecie – dowód w postaci pisma Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Małopolskiego Oddziału Regionalnego z 11 lipca 2022 r., w którym stwierdzono, że skarżący nie złożył wniosku o płatności bezpośrednie do 27 czerwca 2022 r., w którym upływał termin do składania tego rodzaju wniosków. Znajduje to potwierdzenie w oświadczeniu córki i zięcia skarżącego z 12 czerwca 2023 r., stanowiącym załącznik do skargi, w którym oboje oświadczyli, że od lutego 2022 r. do lutego 2023 r. prowadzili gospodarstwo rolne w miejsce skarżącego, za rok 2022 r. córka B. M., jako producent rolny, pobierała dotację bezpośrednią w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego przekazanym na ww. okres przez jej ojca – skarżącego. Po czwarte – z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych 10 marca 2022 r. i 14 grudnia 2022 r. wynika, że stan zdrowia matki skarżącego był krytyczny ( osobą leżąca, wymagająca całodobowej opieki syna z powodu braku samokontroli nad czynnościami fizjologicznymi spowodowanymi nowotworem jelita grubego, odleżyny, po wylewie, cierpiała na niedowład rąk i nóg). Wymagała częstego mycia i przebierania, wymiany pieluch, wymiany opatrunków na odleżyny oraz karmienia. Zły stan zdrowia matki skarżącego potwierdza karta oceny stanu pacjenta według zmodyfikowanej skali pacjenta Barthel z 13 lipca 2022 r., z której wynika, że stan jej zdrowia oceniono zaledwie na 5 punktów z możliwych 100 punktów. W tych warunkach nie sposób uznać, że skarżący mógłby podzielić czas na opiekę nad matką i jednocześnie wykonywać pracochłonne i czasochłonne czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Opisany wyżej stan zdrowia matki skarżącego wyraźnie bowiem wskazywał na to, że musiał on cały swój czas, energię i siły poświęcić na opiekę nad matką. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego fakt, że w latach 2004 – 2021 składał wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich i otrzymywał z tego tytułu płatności bezpośrednie w związku z prowadzonym gospodarstwem rolnym nie ma żadnego znaczenie w tej sprawie, albowiem skarżący po złożeniu oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego nie wystąpił z wnioskiem o przyznanie płatności bezpośrednich za rok 2022, w związku z ubieganiem się o świadczenie pielęgnacyjne. Jak wcześniej wspomniano za ten rok 2022 o płatności bezpośrednie wystąpiła córka skarżącego z mężem w związku z przekazaniem im prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącego. Nie ma również żadnego znaczenia w sprawie fakt złożenia w dniu 3 maja 2023 r. przez skarżącego wniosku o przyznanie płatności bezpośredniej w roku 2023 r., skoro wystąpił z nim już po śmierci matki. Podkreślenia ponadto wymaga, że analiza decyzji organów obu instancji, jak również akt administracyjnych sprawy, nie wykazała, aby organy skutecznie podważyły oświadczenie skarżącego o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, a tym samym wykazały brak podstaw do przyznania mu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wadliwe jest również stanowisko Sądu I instancji, jak i organu odwoławczego, co do tego, że skarżącemu nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne ze względu na okoliczność posiadania rodzeństwa zobowiązanego do alimentacji względem matki. Kwestia ta była już wielokrotnie podnoszona w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ukształtowane już orzecznictwo stanęło na stanowisku, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego, która z osób, tj. czy skarżący, czy może ktoś z rodzeństwa, winna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, iż rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W sytuacji zatem, gdy jeden z uprawnionych w pierwszej kolejności członków rodziny zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inni członkowie rodziny w takim samym stopniu zobowiązani do alimentacji. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji, gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad krewnym i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inni członkowie rodzeństwa, którzy również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (zob. np. wyroki NSA z: 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1397/23; 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21). Stwierdzić zatem trzeba, że z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wynika, aby przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność istnienia, oprócz skarżącej, rodzeństwa należącego do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie i uprawnionego do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 u.ś.r., wśród wyraźnie określonych negatywnych i pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie przewiduje takiej negatywnej przesłanki. Należy zwrócić uwagę, iż – wbrew stanowisku Sądu I instancji – brak jest podstaw, aby na wykładnię przepisów u.ś.r. miały oddziaływać przesłanki dotyczące uprawnień do świadczeń z pomocy społecznej określone w ustawie o pomocy społecznej, a zwłaszcza określona w art. 2 ust. 1 tej ustawy jedna z fundamentalnych zasad pomocy społecznej - zasada pomocniczości (subsydiarności). Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zawiera bowiem żadnych odesłań w tym zakresie. Z kolei w zakresie warunków, zasad i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego u.ś.r. ma charakter autonomiczny i nie ma podstaw przyjmowanie - jak to uczynił Sąd Wojewódzki - że przepisy u.ś.r. powinny być wykładane z uwzględnieniem przepisów ustawy o pomocy społecznej i określonych w niej przesłanek odnoszących się do celów i zasad pomocy społecznej. Świadczenia rodzinne stanowią, obok świadczeń z pomocy społecznej, element systemu zabezpieczenia społecznego, ale w żadnym wypadku nie stanowią elementu systemu pomocy społecznej. Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych "celem projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych jest budowa nowego, wyraźnie odrębnego od systemu pomocy społecznej, systemu pozaubezpieczeniowych świadczeń rodzinnych (...)". Tym samym zasady określone w ustawie o pomocy społecznej w odniesieniu do świadczenia pielęgnacyjnego nie znajdują żadnego zastosowania. Podkreślenia wymaga, iż warunkiem koniecznym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest wyłącznie spełnienie przesłanek pozytywnych określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Podkreślenia wymaga – wbrew stanowisku Sądu I instancji – że odesłanie zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów k.r.o. ma ograniczony charakter i nie daje podstaw w procesie wykładni do odwoływania się do przepisów k.r.o. w zakresie szerszym, niż to wynika z odesłania. Dlatego też nie można do postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stosować powołanego przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przepisu art. 129 § 2 k.r.o. Art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. odsyła do przepisów k.r.o. wyłącznie w zakresie dotyczącym kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym i w oparciu o przepisy k.r.o. dokonano podziału osób na spokrewnione w pierwszym stopniu i dalszym stopniu zobowiązanych do alimentacji, jak też uwzględnił pierwszeństwo alimentacyjne małżonków względem siebie (por. wyrok NSA z 28 czerwca 2024 r., sygn. akt I OSK 1594/23). Zasadnie podnosi skarga kasacyjna zarzut naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem Sąd I instancji oddalając skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. wadliwie uznał, że organy administracji obu instancji przeprowadziły prawidłowo postępowanie dowodowe zgodnie z regułami określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Tymczasem materiał dowodowy sprawy wskazuje, że organy uchybiły zasadom wynikającym z tych przepisów k.p.a., a zatem Sąd I instancji winien zastosować art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., tak jak słusznie podniesiono w skardze kasacyjnej. Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji weźmie pod uwagę ocenę prawną przedstawioną w niniejszym wyroku oraz okoliczność, że skarżący spełnia wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, po czym wyda stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) w zw. z art. 135 oraz art. 182 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów obu instancji. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji oraz art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.