I OSK 678/24
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2025-03-06
Skład orzekający: Jolanta Rudnicka, Monika Nowicka, Dariusz Chaciński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy w przypadku zmiany decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, organ administracji ma obowiązek prowadzenia jednego postępowania z udziałem wszystkich osób zobowiązanych do ponoszenia tej opłaty, czy też może prowadzić odrębne postępowania?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w przypadku zmiany decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, organ administracji powinien prowadzić jedno wspólne postępowanie z udziałem wszystkich osób zobowiązanych do ponoszenia tej opłaty. Jest to konieczne dla zapewnienia prawidłowej kontroli nad działaniem organu i możliwości weryfikacji sytuacji majątkowej innych zobowiązanych, co wpływa na wysokość opłaty przypadającej na każdego z nich. Sąd podkreślił, że zasada proporcjonalności podziału opłaty dotyczy specyficznych sytuacji, a nie ogólnej normy postępowania.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi zmieniającą decyzję ustalającą opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło skargę kasacyjną, zarzucając WSA naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym błędną wykładnię przepisów dotyczących ustalania opłat za pobyt w DPS oraz możliwość orzekania o zwolnieniu z opłat.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi. Zasądzono od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz M. D. kwotę 240 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Łd 731/23 w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 25 kwietnia 2023 r. nr SKO.4115.83.2023 w przedmiocie zmiany decyzji ustalającej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz M. D. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 7 grudnia 2023 r. II SA/Łd 731/23, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 25 kwietnia 2023 r. nr SKO.4115.83.2023 w przedmiocie zmiany decyzji ustalającej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej:
1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 7 marca 2023 r. nr WPS.4137.1442.2.2022;
2. zasądził koszty postępowania.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciło mu naruszenie:
1. prawa materialnego:
a) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) przez niewłaściwe zastosowanie, gdyż dokonano oceny dowolnej, która to nie przystaje do stanu prawnego i zebranego materiału dowodowego i wykroczono poza granice określone tą normą, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej wykładni art. 61 ust. 1 pkt 2 oraz art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.; dalej: u.p.s.), polegającej na uznaniu, iż powyższe przepisy w przypadku zmiany decyzji ustalającej wysokość opłaty za pobyt w domu opieki społecznej nakazują ustalanie wysokości opłat dla wszystkich osób zobowiązanych do ich ponoszenia w jednym postępowaniu i w jednej decyzji w sytuacji, gdy przepis ten nie formułuje współuczestnictwa materialnego;
b) art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż przepis ten nakazuje, w przypadku zmiany decyzji ustalającej wysokość opłaty za pobyt w domu opieki społecznej, ustalenie wysokości opłat dla wszystkich osób zobowiązanych do ich ponoszenia w jednym postępowaniu i w jednej decyzji w sytuacji, gdy powyższy przepis nie formułuje współuczestnictwa materialnego;
c) art. 106 ust. 5 u.p.s., przez błędną wykładnię polegającą na:
- uznaniu, iż przepis ten nakazuje, w przypadku zmiany decyzji ustalającej wysokość opłaty za pobyt w domu opieki społecznej, ustalenie wysokości opłat dla wszystkich osób zobowiązanych do ich ponoszenia w jednym postępowaniu i w jednej decyzji w sytuacji, gdy powyższy przepis nie formułuje współuczestnictwa materialnego;
- uznaniu, iż organy administracji pominęły ten przepis, bowiem nie został on wskazany w petitum decyzji, w sytuacji gdy treść rozstrzygnięć organów administracji jednoznacznie wskazuje na zmianę decyzji ustalającej wysokość opłaty w domu opieki społecznej co mogło zostać dokonane tylko w oparciu o tą normę prawną;
d) art. 64 pkt 7 u.p.s., przez błędną wykładnię polegającą na:
- uznaniu, iż ewentualne rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zapaść w toku postępowania w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty za ten pobyt, w sytuacji gdy kwestia ewentualne zwolnienia w części lub w całości z opłaty powinna stanowić przedmiot odrębnego postępowania administracyjnego, bowiem nie można zwolnić z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, jeżeli odpłatność ta nie została jeszcze ustalona w ostatecznej decyzji;
- uznaniu, iż wykazanie rażącego naruszenia przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty powoduje konieczność zwolnienia z opłat w sytuacji, gdy decyzja wydawana na podstawie w/w przepisu ma charakter uznaniowy;
2. przepisów postępowania:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że miało miejsce naruszenie norm prawa materialnego w postaci art. 61 ust. 1 pkt 2 oraz art. 106 ust. 5 u.p.s., w sytuacji, gdy powyższe przepisy w przypadku zmiany decyzji ustalającej wysokość opłaty za pobyt w domu opieki społecznej nie nakazują ustalania wysokości opłat dla wszystkich osób zobowiązanych do ich ponoszenia w jednym postępowaniu i w jednej decyzji, bowiem przepisy te nie formułują współuczestnictwa materialnego;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 62 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że miało miejsce naruszenie norm procesowych w stopniu uzasadniającym uchylenie ostatecznej decyzji w sytuacji, gdy przepisy art. 61 ust. 1 pkt 2 oraz art. 106 ust. 5 u.p.s. nie formułują współuczestnictwa materialnego;
c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 i art. 163 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że organy administracji wydały decyzje z pominięciem art. 106 ust. 5 u.p.s., w sytuacji gdy organy administracji wskazały podstawę prawną decyzji w postaci art. 163 k.p.a. wraz z odwołaniem się do przepisów szczególnych, którymi w tym przypadku były przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej;
d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że miało miejsce naruszenie norm procesowych w stopniu uzasadniającym uchylenie ostatecznej decyzji, bowiem materiał dowodowy jest pełny i zebrany w sposób prawidłowy, jak i dokonano jego prawidłowej oceny, co znalazło swój wyraz w uzasadnieniach podjętych rozstrzygnięć, a istota sprawy sprowadza się do błędnej wykładni przepisów prawa materialnego;
e) art. 54 § 2 p.p.s.a. polegające na braku wykazania, aby akta administracyjne były niekompletne oraz braku wykazania, aby niewłaściwe uporządkowanie akt administracyjnych miało wpływ na wynik sprawy, w sytuacji gdy Sąd badał zgodność wydanych decyzji z dokumentami znajdującymi się w aktach postępowań administracyjnych, czemu dał wyraz z uzasadnieniu wyroku;
f) art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a. przez przedstawienie oceny prawnej niespójnej i lakonicznej w zakresie własnych rozważań, brak oceny zebranego materiału dowodowego oraz brak wykazania że uchybienia miały wpływ na wynik rozstrzygnięcia, brak konkretnych wskazań co do dalszego prowadzenia postępowania, a w szczególności w odniesieniu do stanu prawnego.
Skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania, orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego oraz zrzekł się rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący M. D. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego wedle norm prawem przepisanych. Zrzekł się także rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły.
Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji.
Jeśli skarga kasacyjna oparta jest na obydwu podstawach kasacyjnych, co do zasady rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegać powinny zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, albowiem zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy i motywy rozstrzygnięcia nie budzą wątpliwości. W tej sprawie natomiast ocena zarzucanych organowi i Sądowi I instancji błędów proceduralnych ma swoje źródło w przepisach materialnych, na co wskazuje sam skarżący kasacyjnie organ twierdząc, że "istota sprawy sprowadza się do błędnej wykładni przepisów prawa materialnego" (zarzut 2.d. skargi kasacyjnej). Ponadto zarzuty postawione w oparciu o obydwie podstawy kasacyjne pozostają ze sobą w ścisłym związku, częściowo się powielają lub nie mają przypisywanego im charakteru procesowego (zob. zarzuty 2.a., b. skargi kasacyjnej) i wobec tego muszą być rozpoznane łącznie.
Sąd I instancji poprawnie przyjął, że zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Zasada kolejności przyjęta w tym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 u.p.s. Obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w art. 61 ust. 1 u.p.s.
W konkluzji Sąd I instancji stwierdził, że jeżeli organ nie wydał jednego wspólnego rozstrzygnięcia w sprawie ustalenia opłaty za pobyt w DPS dla wszystkich osób, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., to w razie zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej tych osób, zmiana wysokości opłaty osób dotychczas wnoszących opłatę będzie możliwa tylko po ustaleniu we właściwym trybie wysokości opłaty dla wszystkich osób, o których mowa w powyższym przepisie. Natomiast bez zachowania odpowiedniego trybu ustalenia i zmiany wysokości opłaty za DPS kontrola nad działaniem organu w tym zakresie byłaby w zasadzie niemożliwa. Zatem, w sprawie powinno być prowadzone jedno postępowanie z udziałem wszystkich zobowiązanych do ponoszenia opłaty.
Stanowisko Sądu I instancji w okolicznościach tej sprawy należy uznać za poprawne. Skarżący kasacyjnie organ stara się je zakwestionować za pomocą zarzutu błędnej wykładni art. 61 ust. 1 pkt 2 oraz art. 106 ust. 5 u.p.s. Przepisy te nie odnoszą się natomiast do powyższego problemu.
Wysokość opłaty przypadającej na skarżącego byłaby niezależna od wysokości obciążeń pozostałych zobowiązanych, a tym samym możliwe byłoby prowadzenie postępowania z jego wyłącznym udziałem, tylko w jednym przypadku, o którym mowa w art. 61 ust. 2f u.p.s. Przepis ten stanowi, że wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. Reguła proporcjonalności przewidziana jest dla osób (zstępnych, wstępnych), które odmawiając zawarcia umowy jednocześnie nie wyrażają zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, który służy m.in. ustaleniu ich możliwości ponoszenia takiej odpłatności. Ustawodawca w takiej sytuacji zezwala na obciążenie ich odpłatnością "w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2" i "proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia". Powyższy przepis w swej treści zawiera wyraźne odesłanie do art. 61 ust. 2e u.p.s. Ustalenie wysokości opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej proporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych do jej ponoszenia może mieć zatem miejsce wyłącznie w przypadku opłaty, o jakiej mowa w art. 61 ust. 2e u.p.s. Opłata, o jakiej mowa w tym przepisie, to opłata ustalana w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Do ustalenia w drodze decyzji opłaty w tej wysokości dochodzi wyłącznie w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przez taką odmowę, skutkującą brakiem ustalenia sytuacji dochodowej osoby lub osób zobowiązanych, osoby te pozbawione są ochrony przewidzianej zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Ponoszona przez te osoby opłata jest niezależna od osiąganego przez nie dochodu (dochodu na osobę w rodzinie), a jeżeli takich osób jest więcej, ponoszą ją w częściach proporcjonalnych. Natomiast osoby, które wyraziły zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, objęte są ochroną, ponieważ w ich przypadku, w zależności od wysokości dochodu, albo nie mają obowiązku ponoszenia opłaty, albo ponoszą ją w limitowanej wysokości, albo też przy zawarciu umowy lub w wydanej decyzji możliwe jest uwzględnienie przy zawarciu umowy wysokości dochodów i możliwości ponoszenia opłaty (art. 103 ust. 2 u.p.s). Sąd I instancji ustalił przy tym, że wywiad środowiskowy z udziałem pełnomocnika skarżącego został przeprowadzony 7 marca 2022 r. (str. 17 uzasadnienia), czego skarga kasacyjna nie kwestionuje.
Analogiczne stanowisko w analizowanej kwestii prezentowane jest w piśmiennictwie. Zwraca się uwagę, że opłat nie dzieli się po równo na wszystkich zobowiązanych. Na wysokość opłaty nie ma zasadniczego wpływu liczba osób obowiązanych do jej ponoszenia, gdyż głównym czynnikiem kształtującym jej wysokość w odniesieniu do osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. jest ich sytuacja dochodowa. Jeżeli osoby zobowiązane do wnoszenia odpłatności za pobyt małżonka lub krewnego odmówią zawarcia umowy, organ właściwy dla mieszkańca DPS ustali wysokość ich obciążenia w drodze decyzji, uwzględniając ograniczenia wynikające z dochodu tych osób oraz zwolnienia ustawowe i zastosowane przez organ wobec innych zobowiązanych. Znacznie bardziej restrykcyjnie ustawodawca potraktował postawę osób bliskich mieszkańca, którzy odmówią zawarcia umowy i nie wyrażą zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej zostanie wówczas ustalona w drodze decyzji w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. W takiej sytuacji organ nie bierze pod uwagę ograniczeń wynikających z sytuacji dochodowej, osobistej ani rodzinnej tych osób. Ratio legis tych unormowań sprowadza się do założenia, że skoro osoby te nie chcą ujawnić swojej sytuacji, to organ ma prawo założyć, że są w stanie ponosić opłatę w pełnym wymiarze. Taka okoliczność powinna być uznana za wystarczającą do ustalenia opłaty w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. Z dodanych do ustawy przepisów wynika, że wysokość opłaty, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. W przypadku, gdy więcej niż jedna osoba zobowiązana do ponoszenia odpłatności odmawia podpisania umowy oraz przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, pozostała opłata stanowiąca dopełnienie średniego kosztu utrzymania w domu pomocy społecznej obciąża te osoby proporcjonalnie, a więc w równych częściach. Wymaga podkreślenia, że proporcjonalny podział opłaty, o którym mowa w ust. 2f, dotyczy tylko sytuacji, w której nastąpiła odmowa zawarcia umowy i przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, nie można z niego wywodzić ogólnej normy postępowania, a więc dzielenia opłaty po równo na wszystkich zobowiązanych (I. Sierpowska (w:) Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2021, art. 61).
Rację ma zatem Sąd I instancji, że bez zachowania odpowiedniego trybu ustalenia i zmiany wysokości opłaty za DPS kontrola nad poprawnością działania organu w tym zakresie byłaby w zasadzie niemożliwa, jeżeli nie brałyby w nim udziału wszystkie zainteresowane strony. Obciążenie każdego zobowiązanego zależy bowiem od możliwości weryfikacji sytuacji majątkowej innych. "Zgodnie z art. 28 k.p.a. w związku z art. 61 ust. 1 u.p.s. osoba zobowiązana do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej ma prawo żądać weryfikacji innej decyzji ustalającej opłaty z tego samego tytułu ze względu na swój obowiązek. Odpowiada to ustawowej definicji strony zgodnie z art. 28 k.p.a., wedle której stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Jeżeli organ prowadzi oddzielnie postępowania co do indywidualizacji i wysokości partycypacji w opłatach, to potencjalnie zobowiązani mają interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a., aby być uczestnikami takich postępowań. Wysokość opłat, jakie powinna ponosić każda z tych osób, zależy od ustalenia i oceny sytuacji dochodowej innego zobowiązanego" (wyrok NSA z 5.12.2023 r. I OSK 2233/22, LEX nr 3695403). W konsekwencji "W sytuacji, gdy mieszkaniec domu pomocy społecznej nie ponosi pełnej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, rolą organu prowadzącego postępowanie jest poszukiwanie osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., które zyskują status stron w postępowaniu kończącym się decyzją ustalającą odpłatność za pobyt" (wyrok NSA z 25.11.2021 r. I OSK 417/20, LEX nr 3286614).
Zarzuty oparte na pierwszej podstawie kasacyjnej, wymienione w pkt 1.a-c skargi kasacyjnej nie mają zatem usprawiedliwionych podstaw.
Jeżeli natomiast chodzi o zarzut naruszenia art. 64 pkt 7 u.p.s., w obecnym stanie prawnym jest on nieusprawiedliwiony. "Art. 64 w brzmieniu ustalonym przez ustawę nowelizującą z dnia 19 lipca 2019 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 1690), która weszła w życie w dniu 4 października 2019 r., stanowi, że: "osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (...)". W aktualnym stanie prawnym istnieje zatem możliwość orzekania o zwolnieniu od opłat łącznie z ustaleniem tej odpłatności, o ile oczywiście strona złoży w tym zakresie stosowny wniosek na tym etapie postępowania" (wyrok NSA z 18.10.2024 r. I OSK 2569/23, LEX nr 3789063). Zgodzić należy się więc w zupełności z Sądem I instancji, że organy mogły podjąć już na tym etapie decyzję co do ewentualnego zwolnienia skarżącego z opłaty. Naturalnie wymagałoby to przeprowadzenia właściwego postępowania i ustalenia, czy spełnione zostały ku temu przesłanki. Tymczasem organy w ogóle nie zajęły się tą kwestia, błędnie powołując się na orzecznictwo sprzed nowelizacji, że takowe rozstrzygniecie (zwolnienie z opłaty) jest możliwe dopiero po ostatecznym ustaleniu odpłatności za pobyt babki w stosunku do skarżącego.
Jak już wskazano na wstępie rozważań, zarzuty oparte na drugiej podstawie kasacyjnej stanowią jedynie pochodną zarzutów materialnych, częściowo stanowią ich powielenie, lub nie mają żadnego wpływu na wynik sprawy (jak zarzut odnoszący się do art. 54 § 2 p.p.s.a.). Uwagi Sądu I instancji w tej ostatniej kwestii, odnoszące się do braku uporządkowania dokumentów w aktach sprawy, są w istocie konsekwencją prowadzenia kilku osobnych postępowań.
Nie ma też usprawiedliwionych podstaw zarzut odnoszący się do art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a., bowiem uzasadnienie zaskarżonego wyroku poddaje się kontroli sądu kasacyjnego i zawiera jasną ocenę prawną, co wprost wynika z powyższych rozważań.
Mając to na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, w trybie art. 182 § 2 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło