II SAB/Gl 188/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 marca 2024 r. sprawy ze skargi K. S. (S.) na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego 1. stwierdza, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sposób przewlekły prowadził postępowanie administracyjne, 2. stwierdza, że przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 3. umarza postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania decyzji kończącej postępowanie w sprawie odwołania skarżącego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 czerwca 2023 r. nr [...], dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz M. S. (S.), 4. przyznaje od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego sumę pieniężną w wysokości 500 (pięćset) złotych, 5. w pozostałym zakresie oddala skargę. Skarżący K.S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie rozpoznania jego odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 czerwca 2023 r., odmawiającej mu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko – M.S. Skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 12, art. 35 § 1 i 3, art. 36 oraz art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., polegający na rażącym przekroczeniu terminów do załatwienia sprawy oraz zażądał stwierdzenia, że wspomniany organ dopuścił się przewlekłości w prowadzeniu postępowania, a także ukarania organu grzywną w wysokości 1.000,00 zł lub przyznanie od organu na jego rzecz sumy pieniężnej w kwocie 1.000,00 zł - na podstawie art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), zwanej dalej p.p.s.a. W motywach skargi skarżący podkreślił, że odwołanie od powyższej decyzji z dnia 2 czerwca 2023 r. wniósł do Prezesa ZUS w formie elektronicznej - za pośrednictwem platformy ZUS PUE w dniu 18 czerwca 2023 r. i od tego czasu nikt się z nim nie kontaktował, nie wzywał o uzupełnienie dokumentów ani też nie poinformował go, co jest przyczyną zwłoki i kiedy sprawa będzie rozpatrzona. Następnie pismem datowanym na dzień 10 października 2023 r. złożył ponaglenie, jednak także ono nie zmieniło opisanej sytuacji. W tym stanie rzeczy skarżący podniósł, że organ nie dopełnił ustawowego wymogu nakazującego rozpatrzenie odwołania w terminie 1 miesiąca oraz naruszył zasadę szybkości i prostoty postępowania administracyjnego, gdyż złożone odwołanie nie zostało rozpatrzone przez okres prawie 5 miesięcy. Jednocześnie zaznaczył, że przed tut. Sądem toczyło się już postępowanie w sprawie o analogicznym stanie faktycznym (sygn. akt II SAB/Gl 37/23). W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o umorzenie postępowania sądowego. W uzasadnieniu powołał się na złożony przez skarżącego wniosek z dnia 1 lutego 2023 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego wraz z załączonymi dokumentami. Wskazał przy tym, że matka dziecka również złożyła wniosek o przyznanie jej prawa do świadczenia wychowawczego na syna M. i decyzją z dnia 2 czerwca 2023 r. zostało jej to prawo przyznane. Z kolei wobec skarżącego, w tym samym dniu, została wydana decyzja odmowa. Organ podał, że skarżący w dniu 18 czerwca 2023 r. złożył odwołanie, przedkładając liczne załączniki świadczące o sprawowaniu przez niego opieki nad synem, które to zostało rozpoznane poprzez wydanie decyzji w dniu 1 grudnia 2023 r., utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji. Prezes ZUS stwierdził przy tym, że dopuścił się bezczynności, przy czym nie miała ona charakteru rażącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga co do istoty zasługiwała na uwzględnienie, albowiem nie do odparcia okazał się zarzut prowadzenia przez organ postępowania w sposób przewlekły w zakresie rozpoznania odwołania skarżącego w sprawie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego. Zauważyć przyjdzie, co zostało już podniesione przez skarżącego, że tut. Sąd w sprawie o sygn. akt II SAB/Gl 37/23, w analogicznym stanie faktycznym, stwierdził przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania w sprawie odwołania skarżącego od decyzji uchylającej jego prawo do świadczenia wychowawczego. Tak samo jak w powyżej przywołanym orzeczeniu, stan faktyczny sprawy nie jest sporny. Obie strony niniejszego postępowania są zgodne co do okoliczności, jakie miały miejsce od daty wydania decyzji przez organ I instancji. Sam organ stwierdził, że dopuścił się zarzucanej mu przewlekłości. Nadto, wobec wydania przez niego decyzji rozpoznającej odwołanie w dniu 1 grudnia 2023 r., wniósł o umorzenie postępowania sądowego zainicjowanego przedmiotową skargą. Wniosek taki nie mógł jednak zostać uwzględniony, gdyż skarga została wniesiona po złożeniu do organu ponaglenia (art. 37 § 1 k.p.a.), a przed wydaniem wspomnianej powyżej decyzji z dnia 1 grudnia 2023 r. Tym samym skarga jest dopuszczalna i podlega merytorycznemu rozpoznaniu (zob. uchwała NSA z dnia 7 marca 2022 r., sygn. akt II OPS 1/21), co oznacza, że ocenie Sądu podlega to, czy w okresie od dnia 18 czerwca 2023 r. do dnia 1 grudnia 2023 r. stan przewlekłego prowadzenia postępowania powstał. W ocenie Składu orzekającego w niniejszej sprawie, tak samo jak w sprawie prowadzonej pod sygn. akr II SAB/GI 37/23, mamy do czynienia z przewlekłością postępowania administracyjnego. Sąd podziela przy tym w całej rozciągłości rozważania poczynione w uzasadnieniu wyroku wydanego w tamtej sprawie. Przypomnieć wypadnie, że zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a.: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego (art. 149 § 1b p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 149 § 2 p.p.s.a., sąd w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Z kolei oceniając, czy przewlekłe prowadzenie postępowania dotknięte było rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. należy mieć na uwadze, że pojęcie to oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, co ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków strony i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Dokonując więc oceny, czy naruszenie prawa ma rażący charakter, nie można poprzestać wyłącznie na prostym zestawieniu terminów, ale należy wziąć pod uwagę wszelkie uwarunkowania, w tym wynikające z przepisów prawa materialnego obowiązki organu, które implikują podejmowanie czynności dla merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 6 sierpnia 2019 r., sygn. akt II OSK 1802/19; z dnia 4 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 3374/18; z dnia 17 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 2171/17). Zaakcentować należy, że pod pojęciem przewlekłego prowadzenia postępowania rozumie się stan, w którym postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.). Uwzględnienia wymaga także, a może przede wszystkim, zasada szybkości postępowania wynikająca z art. 12 § 1 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy spoczywa na organach administracji publicznej prowadzących postępowanie (art. 7, art. 77 § 1 k.p.a.). Natomiast stosownie do regulacji art. 35 k.p.a., określającej terminy załatwiania spraw administracyjnych, organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (art. 35 § 1 k.p.a.), a załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym winno nastąpić w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.). Ustawodawca przewidział przy tym ewentualną sytuację niezałatwienia sprawy w terminie, nakładając na organ administracji publicznej obowiązek zawiadomienia strony o każdym takim przypadku, podania przyczyny zwłoki, wskazania nowego terminu załatwienia sprawy oraz pouczenia o prawie do wniesienia ponaglenia (art. 36 § 1 k.p.a.). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy zważyć przyjdzie, że Prezes ZUS dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania. Przewlekłość ta przejawia się w opieszałym, niesprawnym i nieskutecznym działaniu organu w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona bez zbędnej zwłoki. Organ odwoławczy nie zawiadomił skarżącego o przyczynach zwłoki i nie wskazał nowego terminu rozpoznania odwołania. Z akt administracyjnych nie wynika, aby w okresie pomiędzy złożeniem odwołania a wydaniem decyzji, organ odwoławczy dokonywał jakichkolwiek czynności bądź działań, zaś charakter tej sprawy jak również stopień jej skomplikowania nie wskazują, aby jej załatwienie z zachowaniem wymogów i terminów określonych w art. 12 i art. 35 k.p.a. miało wiązać się z poważnymi trudnościami. Powyższe przesądza także o tym, że przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszenia prawa, gdyż doszło do sytuacji oczywistej zwłoki w załatwieniu sprawy, niedającej się w racjonalny sposób usprawiedliwić (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 sierpnia 2019 r., sygn. akt II OSK 1802/19). Dodać wypadnie, że w niniejszej sprawie nie chodzi li tylko o zestawienie terminów podejmowanych czynności (które same w sobie świadczą o istotnej przewlekłości), lecz także o fakt, że organ w sprawie o tożsamym stanie faktycznym, wobec tej samej osoby, dopuścił się prowadzenia postępowania w sposób przewlekły po raz kolejny. Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. Konsekwencją powyższego stało się również przyznanie skarżącemu, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a., sumy pieniężnej. Uwzględniając, że skarżący nie przedstawił w skardze przekonujących okoliczności uzasadniających przyznanie żądanej sumy pieniężnej w ujęciu jej funkcji kompensacyjnej, w żądanej wysokości, Sąd uznał za zasadne przyznanie na jego rzecz w tych ramach kwoty 500,00 zł. Nadto, Sąd z urzędu nie znalazł podstaw do wymierzenia organowi wnioskowanej grzywny. Z uwagi na fakt, iż na dzień orzekania przez Sąd, organ rozpoznał złożone odwołanie i wydał w tym przedmiocie rozstrzygnięcie, to orzeczenie o zobowiązaniu organu w trybie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. do wydania w określonym terminie stosownej decyzji stało się bezprzedmiotowe, a w rezultacie uzasadnione było umorzenie postępowania w tej części. O kosztach postępowania nie orzeczono albowiem skarżący nie był reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, a równocześnie nie poniósł żadnych opłat z uwagi na objęcie ustawowym zwolnieniem od kosztów sadowych na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 p.p.s.a. Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.goy.pl