II SA/Gl 981/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Asesor WSA Adam Pawlyta, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 marca 2024 r. sprawy ze skargi D. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 12 kwietnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/763/2023/7092 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z 12 kwietnia 2023r. nr SKO.PSŚ/41.5/763/2023/7092 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z 3 lutego 2023r. r [...], którą odmówiono skarżącej D. C. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką J. C.. W uzasadnieniu SKO przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania. Stwierdziło, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte wnioskiem strony z 29 grudnia 2021r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, wobec której 4 maja 2010r. zostało wydane orzeczenie zaliczające ją do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, przy czym nie było możliwe ustalenie, od kiedy niepełnosprawność powstała. W toku postępowania strona została poinformowana przez organ o możliwości zawieszenia pobierania renty rodzinnej, gdyż fakt ten ma wpływ na dalszy przebieg postępowania. Strona oświadczyła, że pobierana przez nią renta nie jest pobierana w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno – rentowym. Mimo tego, organ I instancji 7 kwietnia 2022r. orzekł o odmowie przyznania świadczenia, jednak ta decyzja została uchylona przez SKO decyzją z 31 maja 2022r. Wykonując zalecenia zawarte w decyzji SKO, Prezydent uzyskał informacje z ZUS, z których wynika, że renta rodzinna, którą strona otrzymuje nie jest pobierana w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno – rentowym. W związku z uzyskaniem tej informacji, organ I instancji wydał decyzję z 3 lutego 2023r., ponownie odmawiającą stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ ten wskazał, że podstawą wydania negatywnego dla strony rozstrzygnięcia jest fakt, że matka nie posiada dokumentów potwierdzających, że jej niepełnosprawność powstała do ukończenia 18 lub 25 roku życia. Ponadto skarżąca pobiera rentę rodzinną, która nie jest przyznana w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno – rentowym. Od tego rozstrzygnięcia skarżąca wniosła odwołanie. Rozpoznając sprawę ponownie, wskazaną na wstępie decyzją z 12 kwietnia 2023r. SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Stwierdziło, że nie ma znaczenia dla załatwienia sprawy okoliczność, kiedy powstała niepełnosprawność matki, bowiem Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skutkiem tego wyroku jest, że kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby objętej opieką jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności. Zatem oceny spełnienia przez opiekunów przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Tym niemniej SKO uznało, że strona nie spełniła innej przesłanki, warunkującej przyznanie prawa do świadczenia, mianowicie pobiera rentę rodzinną. Powołało się na wyrok NSA o sygn. akt I OSK 254/20, w którym NSA uznał, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. SKO wyraziło pogląd, że choć rozważania te dotyczą sytuacji, gdy opiekun pobiera emeryturę, to należy je rozciągnąć również na sytuację, gdy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pobiera rentę. Natomiast w przedmiotowej sprawie organ I instancji poinformował stronę o możliwości zawieszenia renty rodzinnej, czego strona nie dokonała, wobec czego świadczenie pielęgnacyjne nie może jej być przyznane. W skardze do sądu administracyjnego strona zarzuciła decyzji SKO naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji odmowę przyznania świadczenia z uwagi na pobieranie renty rodzinnej, podczas gdy przesłanką negatywną jest jedynie pobieranie jej w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno – rentowym, a nie samej renty rodzinnej. W oparciu o ten zarzut wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi. Podtrzymało tezę, że organ powinien poinformować stronę o możliwości zawieszenia renty, jeśli wnioskodawca ją pobiera, a chciałby korzystać ze świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast strona powiadomiona o takiej możliwości nie zawiesiła pobierania renty, wobec czego świadczenie nie może być jej przyznane. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, ze zm.) - dalej także: ppsa, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy). Zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego w dniu złożenia przez skarżącą wniosku określała ustawa z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020r., poz. 111) – dalej powoływana jako usr. Zgodnie z jej art. 17 1. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom (...) - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Córka należy do kręgu "innych osób", o których mowa w wcyt. przepisie, czego zresztą organy nie negowały. Ponadto – jak słusznie stwierdziło SKO - przy ustalaniu prawa d świadczenia pielęgnacyjnego kryterium wieku winno być pominięte, gdyż zostało uznane za niekonstytucyjne wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 o sygn. akt K 38/13. Natomiast zasadniczy spór w sprawie sprowadza się do oceny, czy w świetle przepisów ustawy pobieranie renty rodzinnej bez zbiegu tego świadczenia z innym świadczeniem emerytalno – rentowym stoi na przeszkodzie przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. W tak zarysowanej kwestii SKO uznało, że nie jest możliwe pobieranie obu świadczeń i strona ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne winna zawiesić rentę rodzinną. Dla poparcia swego stanowiska SKO odwołało się do orzeczenia NSA, które jednak dotyczyło pobierania emerytury, a mimo to stwierdziło, że tezy z niego płynące można rozciągnąć na sytuacje, gdy wnioskodawcy uprawniony jest do renty rodzinnej. Poglądu tego Sąd nie podziela, gdyż inne są negatywne przesłanki ustawowe uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy wnioskodawca pobiera emeryturę, a inne w przypadku, gdy pobiera rentę rodzinną, co jasno i wprost wynika z literalnego brzmienia usr. Zgodnie z art. 17 ust. 5 usr w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia, Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Z powyższego jasno wynika, że o ile w przypadku pobierania emerytury czy nawet renty świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane, to w stosunku do renty rodzinnej jest tak tylko wówczas, gdy renta rodzinna pobierana jest w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno – rentowym, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca. Pogląd ten jest również prezentowany w orzecznictwie. Tytułem przykładu można przywołać wyrok WSA w Rzeszowie o sygn. akt II SA/Rz 1196/23 z 21 listopada 2023r., w którym Sąd stwierdził, że "jedynie zbieg uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z prawem do renty rodzinnej przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno – rentowego, eliminuje możliwość skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. W innym przypadku wyłączenie to nie będzie miało zastosowania." Także WSA w Bydgoszczy w wyroku o sygn. akt II SA/Bd 1140/23 z 9 stycznia 2024r. stwierdził, że "w przypadku pobierania renty rodzinnej bez zbiegu do innego świadczenia z ustawy o emeryturach i rentach nie ma konieczności dokonania wyboru jednego świadczenia. W takich przypadkach, kiedy renta rodzinna po zmarłym małżonku nie pozostaje w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno – rentowym czy ze świadczeniami wymienionymi w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a usr, brak jest podstaw do stwierdzenia zaistnienia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego." W niniejszej sprawie organ I instancji dwukrotnie wystąpił do ZUS, który również dwukrotnie poinformował go, że renta rodzinna pobierana przez skarżącą nie została przyznana w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno – rentowym. (Karta 172 i 178 akt administracyjnych). Tym samym odmawiając stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego pomimo nieistnienia przesłanki negatywnej, która by to uniemożliwiała, organy obu instancji naruszyły prawo materialne tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a usr. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, zatem dotyczący tego zarzut skargi okazał się zasadny. Ponownie rozpoznając sprawę SKO zastosuje się do wyżej przedstawionej wykładni przepisów usr. Ponieważ wada rozstrzygnięcia polega jedynie na naruszeniu prawa materialnego i nie ma konieczności prowadzenia postępowania dowodowego, Sąd uchylił jedynie decyzję organu II instancji. Z uwagi na powyższe, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a ppsa.