II OZ 170/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Siegień po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] S.A. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 2379/23 w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi B. S. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 20 lipca 2023 r., znak: DLI-III.7620.39.2022.JG.18 w przedmiocie ustalenia lokalizacji linii kolejowej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i odmówić przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 2379/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywrócił B. S. termin do wniesienia skargi w sprawie z jej skargi na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 20 lipca 2023 r. w przedmiocie ustalenia lokalizacji linii kolejowej. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji podniósł, że skarżąca pismem z dnia 31 sierpnia 2023 r., nadanym listem poleconym w dniu 1 września 2023 r., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 20 lipca 2023 r. W piśmie z dnia 4 października 2023 r. Minister Rozwoju i Technologii złożył odpowiedź na powyższą skargę, wnosząc o jej odrzucenie z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału skarżąca została wezwana do usunięcia w terminie 7 dni braków formalnych skargi poprzez nadesłanie podpisanej skargi oraz jej sześciu odpisów pod rygorem odrzucenia skargi. W załączeniu do powyższego wezwania Sądu została przesłana skarżącej odpowiedź organu na skargę. Wezwanie powyższe zostało doręczone skarżącej w dniu 20 października 2023 r. Pismem z dnia 24 października 2023 r., nadanym listem poleconym w dniu 26 października 2023 r., skarżąca uzupełniła braki formalne skargi oraz powołując się na treść otrzymanej odpowiedzi organu na skargę, wniosła o przywrócenie terminu do złożenia skargi. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, iż termin został uchybiony bez jej winy, skargę sporządziła w wymaganym terminie i tego dnia, z uwagi na chorobę, poprosiła synową o jej wysłanie. Skarżąca wskazała ponadto, iż była pewna, że tego dnia skarga została wysłana, zaś o uchybieniu terminu dowiedziała się z otrzymanej odpowiedzi organu na skargę. Wobec faktu, iż wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi nie został przez skarżącą podpisany, zarządzeniem z dnia 22 listopada 2023 r. skarżąca została wezwana do nadesłania własnoręcznie podpisanego wniosku lub jego podpisania w siedzibie Sądu w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wezwanie powyższe zostało doręczone skarżącej w dniu 1 grudnia 2023 r., zaś wskazane braki zostały uzupełnione przez skarżącą przy piśmie nadanym listem poleconym w dniu 4 grudnia 2023 r. Następnie zarządzeniem z dnia 21 grudnia 2023 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie 500,- zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi, a także uprawdopodobnienia przyczyn (wskazanych w treści wniosku o przywrócenie terminu), z powodu których nie dochowała terminu do wniesienia skargi, poprzez nadesłanie dokumentów potwierdzających jej stan zdrowia w chwili upływu terminu do wniesienia skargi, np. zaświadczenia lekarskiego. Wezwanie skierowane do skarżącej zawierało jednocześnie pouczenie o treści art. 85, art. 86, art. 87, art. 88 i art. 89 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), dalej: "p.p.s.a." i zostało skarżącej doręczone w dniu 2 stycznia 2024 r. W dniu 8 stycznia 2024 r. został przez skarżącą uiszczony wpis od skargi w wymaganej wysokości, jak również zostało przez nią nadane listem poleconym pismo wraz z załącznikami mającymi uprawdopodobnić brak winy skarżącej w uchybieniu terminu do złożenia skargi, w tym oświadczenie synowej, że skarżąca poprosiła ją w dniu 31 sierpnia 2023 r. o wysłanie listu poleconego oraz, że z uwagi na mdłości i wymioty jednego z dzieci w samochodzie w drodze na pocztę zmuszona była zawrócić z drogi i wrócić do domu. Do pisma skarżącej załączony został również dokument historii wizyt w [..] sp.j. za okres od stycznia do listopada 2023 r. obrazujący stan zdrowia skarżącej. Oceniając w przedmiotowej sprawie zasadność wniosku o przywrócenie terminu wniesienia skargi, Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że podniesione w rozpatrywanym wniosku okoliczności wskazują na brak winy skarżącej w uchybieniu terminu do dokonania tej czynności procesowej, na co wskazują argumenty przywołane we wniosku skarżącej z dnia 24 października 2023 r, a także dokumenty złożone przez skarżącą w uzupełnieniu tego wniosku na wezwanie Sądu. Przekładając obiektywny miernik staranności w działaniu do sytuacji, jaka miała miejsce w niniejszej sprawie, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca wykazała, iż podjęła wszelkie działania aby nadanie listu poleconego zawierającego skargę nastąpiło w wymaganym terminie, albowiem z uwagi na swój zły stan zdrowia poprosiła o wsparcie członka najbliższej rodziny. Nadto, zdaniem Sądu pierwszej instancji, skarżąca wykazała, że nie posiadała wiedzy, iż z okoliczności niezależnych od osoby, która podjęła się wysłania wskazanej przesyłki, przesyłka we właściwym terminie nie została nadana. Zażalenie na to postanowienie wniosły [..] S.A., zarzucając mu naruszenie: a) Art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez uznanie, że uczestniczka nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, b) Art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 k.p.c. poprzez nieprawidłową ocenę dowodów przedstawionych przez uczestniczkę, z których nie wynika, by nie mogła dotrzymać narzuconemu jej terminowi, a ponadto powołane przez uczestniczkę okoliczności nie znajdują odzwierciedlenia w przedstawionych dowodach, c) Art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia postanowienia, które jest obarczone wadami, a to poprzez: (i) zupełne pominięcie uzasadnienia dlaczego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dał wiarę przedstawionym twierdzeniom uczestniczki, pomimo tego, że nie znajdują odzwierciedlenia w przedstawionych dowodach, (ii) zupełne niewyjaśnienie dlaczego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że uczestniczka wykazała, że podjęła wszelkie działania, aby nadanie listu poleconego zawierającego skargę nastąpiło w wymaganym terminie. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów. W odpowiedzi na zażalenie, skarżąca wniosła o jego nieuwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się rygorystyczne kryteria ocen postawy osoby, która dokonała czynności procesowej po terminie. Wiążą się one z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Zatem w przypadku, gdy strona uchybiając terminowi dopuściła się zaniedbania, dokonana przez nią czynność pozostanie bezskuteczna, ponieważ przywrócenie terminu nie jest w tej sytuacji dopuszczalne. Artykuł 86 § 1 p.p.s.a. nie określa, według jakich kryteriów należy oceniać zachowanie strony. Ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu. Daje to sądowi możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności, jakie uzna za istotne. Oceniając wystąpienie tej przesłanki sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z 14 stycznia 1972 r., II CRN 448/71, OSPiKA 1972, z. 7-8, poz. 144). Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy. Zastosowanie tej instytucji jest bowiem możliwe, tylko gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. post. NSA z dnia 2 października 2002 r., sygn. V SA 793/02; post. NSA z dnia 2 lutego 2009r., II OZ 147/09; post. NSA z dnia 22 stycznia 2009r., II OZ 113/09; post. NSA z dnia 20 lutego 2007r., II OZ 191/07). Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. Dla takiej oceny konieczne jest nie tylko dokonanie analizy okoliczności podnoszonych przez stronę, lecz również całości okoliczności sprawy. Z art. 53 § 1 p.p.s.a. wynika, że skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie albo aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a. Okoliczności opisane przez stronę skarżącą świadczą, że podjęła ona działania mające na celu zachowanie ww. terminu w dniu, z końcem którego termin powyższy upływał, przy czym zdecydowała się wówczas powierzyć nadanie przesyłki zawierającej skargę osobie trzeciej. Decydując się na dokonanie czynności procesowej w ostatnim dniu terminu - i to za pośrednictwem osoby trzeciej - strona skarżąca powinna liczyć się z konsekwencjami chociażby zdarzeń losowych mogących doprowadzić do uchybienia terminowi. Ponadto w orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowano stanowisko, że strona ponosi odpowiedzialność za działanie osoby trzeciej upoważnionej do wykonywania czynności procesowej (post. NSA z 17 czerwca 2009r., I OZ 614/09; post. NSA z dnia 22 maja 2009r., I OZ 526/09; post. NSA z 6 listopada 2008r., II OZ 1160/08). Skoro zatem skarżąca zleciła wykonanie czynności procesowej osobie trzeciej, ponosi skutki niedochowania przez nią terminu, tak jak by sama działała. W okolicznościach tejże sprawy oświadczenia przedstawione przez stronę skarżącą, że powierzyła ona - w ostatnim dniu terminu - nadanie przesyłki zawierającej skargę osobie trzeciej (synowej), ta osoba zaś poleconego zadania nie wykonała z powodu złego samopoczucia dziecka, nie stanowią jeszcze uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Sygnalizowano powyżej, że strona skarżąca ponosi skutki niewykonania czynności w terminie przez osobę trzecią. Zgodnie z art. 87 § 2 p.p.s.a., w piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminowi. Kryterium to wymaga uprawdopodobnienia, że pomimo dołożenia szczególnej staranności przy prowadzeniu własnej sprawy, wystąpiły okoliczności od strony niezależne, które uniemożliwiły dochowania tej staranności. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Strona wnosząca o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym musi uprawdopodobnić, że w czasie biegu terminu do dokonania tej czynności zaistniała obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca jej dokonanie czynności, a powstanie tej przeszkody nie było spowodowane jej działaniem i było od niej całkowicie niezależne. Uprawdopodobnienie polega na uwiarygodnieniu danego faktu stosowną argumentacją, która z kolei powiązana z innymi okolicznościami np. wynikającymi z akt sprawy oraz poddana zasadom logicznego wnioskowania, wskaże, że możliwe było zaistnienie wskazanej przez stronę okoliczności. Konieczne zatem jest udokumentowanie okoliczności, które w logicznym ciągu zdarzeń miały wpływ na niedochowanie przez stronę postępowania określonej czynności. Tylko tak wykazana okoliczność może stanowić podstawę przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się w szczególności, że uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, jakkolwiek niemogące prowadzić do ich udowodnienia, nie może opierać się wyłącznie na oświadczeniu strony (por. np. post. NSA z dnia 22 stycznia 2019 r., sygn. akt II OZ 1405/18). A zatem przywrócenie terminu do wniesienia skargi nie powinno znajdować uzasadnienia wyłącznie w oświadczeniach strony postępowania (ew. członka jej rodziny), z pominięciem oceny sądu tego oświadczenia w kontekście uprawdopodobnienia przesłanki z art. 86 § 1 p.p.s.a na tle zaistniałych w sprawie okoliczności faktycznych. Pozostały przedłożony w sprawie dowód, tj. dokumentacja medyczna skarżącej, mogłaby ewentualnie uzasadniać celowość posłużenia się przez nią osobą trzecią w dokonaniu czynności procesowej, nie wskazuje jednak na to, aby potrzeba ta ziściła się wyłącznie w ostatnim dniu terminu, ani nie pozostaje w oczywisty sposób w jakimkolwiek związku uprawdopodabniającym wydarzenia, na które powołuje się skarżąca, a dotyczące po pierwsze, faktycznego przekazania przesyłki osobie trzeciej oraz po drugie, okoliczności towarzyszących wykonywanemu przez nią zleceniu. Całokształt zaistniałych w sprawie okoliczności, w tym powoływanie się przez stronę skarżącą wyłącznie na powierzenie wykonania czynności procesowej osobie trzeciej w ostatnim dniu terminu, o którym mowa w art. 53 § 1 p.p.s.a., przy braku wykazania okoliczności wyłączających winę, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, świadczy o tym, że strona skarżąca nie uprawdopodobniła w sposób wystarczający przesłanek przywrócenia terminu do wniesienia skargi. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 86 § 1 i art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Nie orzeczono o zwrocie kosztów postępowania zażaleniowego, ponieważ przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. Zgodnie z art. 209 p.p.s.a., wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. W przepisie tym został określony zamknięty katalog orzeczeń, w których sąd obligatoryjnie rozstrzyga o zwrocie kosztów postępowania i dotyczą one wyłącznie postępowania kasacyjnego zakończonego wyrokiem.