II OZ 166/24

Dnia 4 kwietnia 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski, , , po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału VII Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 218/24 o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie ze skargi Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 16 listopada 2023 r., znak: DOR.7101.91.2023.MB w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym zarządzeniem z dnia 27 lutego 2024 r. Przewodniczący Wydziału VII Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał skarżącego Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 złotych, stosownie do § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r. poz. 535). Zażalenie na ww. zarządzenie wniósł Rzecznik, podnosząc zarzuty dotyczące naruszenia: - art. 239 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", przez jego błędną wykładnię i w wezwanie Rzecznika do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w sytuacji gdy na mocy ww. przepisu działający na prawach prokuratora Rzecznik nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych; - § 2 ust. 5 ww. rozporządzenia przez jego niewłaściwe zastosowanie i wezwanie Rzecznika do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na zaskarżone postanowienie GINB, podczas gdy Rzecznik podobnie jak prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka ze względu na pełnioną funkcję w demokratycznym państwie prawnym związaną z ochroną praworządności zwolniony jest z obowiązku wpisu, tym samym wezwanie o uiszczenie wpisu należy uznać za nietrafne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie na zarządzenie z dnia 27 lutego 2024 r. jest bezzasadne w świetle art. 220 § 1 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że Sąd nie podejmie żadnych czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku w związku z art. 220 § 3 p.p.s.a. Przewodniczący wzywa wnoszącego skargę, aby pod rygorem jego odrzucenia uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Sprawa niniejsza nie znajduje się w katalogu spraw objętych art. 239 § 1 pkt 1 p.p.s.a., w których to sprawach, strona skarżąca działanie lub bezczynność organu korzysta ze zwolnienia z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Jednocześnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców nie należy do kręgu podmiotów zwolnionych z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, w tym na podstawie art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie podziela pogląd prawny, zgodnie z którym określone implikacje wynikają z treści art. 199 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Regulacja zawarta w art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. określa zakres podmiotowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych i stanowi, że nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka. Biorąc pod uwagę, że jest to przepis szczególny, jako właściwą dla jego interpretacji należy wskazać wykładnię zawężającą. Dla uznania zwolnienia danego podmiotu od kosztów postępowania dany przepis szczególny musi wprost ten podmiot wskazywać. Dotyczy to również przepisów ustaw szczególnych. Za taki przepis nie może zostać uznany art. 9 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o Rzeczniku Małych i Średnich Przedsiębiorców (Dz. U. z 2023 r. poz. 1668), zwanej dalej "u.r.m.s.p.", na który wskazywał Rzecznik. Zgodnie z nim w zakresie ochrony praw przedsiębiorców Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców może zwrócić się o wszczęcie postępowania administracyjnego, wnosić skargi i skargi kasacyjne do sądu administracyjnego, a także uczestniczyć w tych postępowaniach – na prawach przysługujących prokuratorowi. Z przepisu tego nie wynika jednak zwolnienie Rzecznika od ponoszenia kosztów sądowych. Określone w art. 9 ust. 1 pkt 8 u.r.m.s.p. uprawnienia Rzecznika, nie stanową więc wystarczającej podstawy do uznania, że Rzecznik jest objęty zakresem art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Należy podkreślić, że analogicznie jak w art. 9 ust. 1 pkt 8 u.r.m.s.p. zostały uregulowane w art. 8 § 1 i 2 p.p.s.a. uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Prawa Dziecka, uczestniczących w postępowaniu na prawach strony. Jednak mimo to, te podmioty zostały wymienione w art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jako zwolnione od kosztów sądowych z mocy ustawy. Takiego uregulowania w stosunku do Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców natomiast brak. W świetle zatem treści art. 199 p.p.s.a. statuującej zasadę postepowania sądowoadministracyjnego, art. 9 ust. 1 pkt 8 u.r.m.s.p. nie stanowi wystarczającej podstawy do stwierdzenia, że zasada ta w odniesieniu do Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców ulega modyfikacji, ponieważ brak jest przepisu szczególnego, który – tak jak np. w odniesieniu do prokuratora – wskazywałyby, że Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców zwolniony jest od ponoszenia kosztów. Wszelkie bowiem odstępstwa od art. 199 p.p.s.a., a wynikające z art. 239 p.p.s.a. muszą być traktowane jako wyjątki podlegające wykładni ścisłej, a niekiedy wręcz zawężającej (por. postanowienia NSA: z 16 listopada 2007 r., II OZ 1167/07; z 24 kwietnia 2012 r., II OZ 326/12). W tym miejscu wskazania wymaga, że składowi orzekającemu znany jest pogląd przeciwny dotyczący Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców wyrażony w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt: II FZ 111/23 i I GZ 164/20. Należy jednak stwierdzić, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa jest to pogląd odosobniony, ponieważ w pozostałych orzeczeniach NSA takiego przeciwnego poglądu nie podzielono (por. np. postanowienia NSA: z 21 marca 2024 r., II GZ 71/24; z 7 marca 2024 r., II GZ 48/24; z 22 lutego 2024 r., II GZ 26/24; z 15 czerwca 2023 r., II GZ 161/23). Wynika z powyższego, że słusznym było wydanie zarządzenia o wezwaniu skarżącego Rzecznika do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. Wysokość tego wpisu znajduje swoje umocowanie w przywołanym w treści zaskarżonego zarządzenia przepisie § 2 ust. 5 ww. rozporządzenia, zgodnie z którym wpis stały w sprawach skarg dotyczących postanowienia lub decyzji wydanych w trybie wznowienia postępowania administracyjnego, stwierdzenia nieważności, uchylenia lub zmiany albo wygaśnięcia aktu, bez względu na przedmiot sprawy, pobiera się w wysokości 200 zł. Zaskarżone zarządzenie, którego dotyczy zażalenie, zostało wydane właśnie w takim przedmiocie, tj. w związku z zaskarżeniem przez Rzecznika postanowienia GINB o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił.