II SAB/Wa 464/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karolina Kisielewicz, Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Sędzia WSA Danuta Kania, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi F. G. na bezczynność Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 października 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 722/22 1. stwierdza, że Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych dopuścił się bezczynności po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 października 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 722/22; 2. stwierdza, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddala skargę w pozostałym zakresie; 4. zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz F. G. kwotę 100 (słownie: sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu 26 lutego 2020 r. F. G.; zwany dalej skarżącym skierował do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (Prezesa UODO) skargę na odmowę udostępnienia mu przez Komendanta Powiatowego Policji w S. notatki bez zamazań z notatnika służbowego sporządzonej przez policjanta P. J. z interwencji przeprowadzonej w miejscowości S., gm. D. w dniu [...] lipca 2017 r. W dniu 24 lutego 2022 r. do Urzędu Ochrony Danych Osobowych wpłynął wniosek F. G. z dnia 22 lutego 2022 r., w którym wniósł o przesłanie kserokopii materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych postanowieniem z dnia [...] marca 2022 r. znak: [...] odmówił uwzględnienia ww. wniosku. W dniu 11 kwietnia 2022 r. F. G. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższe postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 października 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 722/22 uchylił zaskarżone postanowienie. Orzeczenie stało się prawomocne z dniem 14 stycznia 2023 r. Akta postępowania wraz z odpisem powyższego wyroku ze stwierdzeniem daty jego prawomocności oraz uzasadnieniem zostały zwrócone do organu przez Sąd w dniu 13 marca 2023 r. Pismem z dnia 28 marca 2023 r. skarżący zwrócił się do Prezesa UODO o doręczenie z akt sprawy odpisów dokumentów z okresu od 1 października 2021 r. do 31 stycznia 2022 r., tj. pisma Prezesa UODO do Komendanta Policji w S. o złożenie wyjaśnień w sprawie oraz potwierdzenia nadania pisma, kopii koperty listu nadanego przez Komendanta Powiatowego Policji w S. zawierającego wyjaśnienia Komendanta z dnia [...] października 2021 r., kopię koperty adresowanej do F. G. z dnia [...] stycznia 2022 r. zwróconej przez Urząd Pocztowy N. z adnotacją "zwrot, adresat zmarł", kopię koperty listu nadanego przez Komendanta Powiatowego Policji w S. zawierającą wyjaśnienia Komendanta z dnia [...] stycznia 2022 r., kopię pisma Prezesa UODO do Naczelnika Urzędu Pocztowego N. z dnia [...] lutego 2022 r. wraz ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, kopię pisma Naczelnika Urzędu Pocztowego N. do Prezesa UODO z dnia [...] lutego 2022 r. W piśmie tym zaznaczył, iż domaga się realizacji wniosku w związku z doręczeniem organowi prawomocnego wyroku z dnia 25 października 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 722/22. Pismem z dnia 12 czerwca 2023 r. F. G. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezesa UODO po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 października 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 722/22 poprzez nieudostępnienie mu kopii dokumentów z akt sprawy [...], o które wnioskował w pismach z dnia [...] lutego 2022 r. i [...] marca 2023 r. Skarżący wniósł o uznanie, że jego wniosek z dnia [...] marca 2023 r. stanowi ponaglenie, na które nie udzielono odpowiedzi. Ponadto wskazał, że Prezes UODO dopuścił się także przewlekłego prowadzenia postępowania po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 2022 r., sygn. akt II SAB/Wa 210/22 oraz po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 2363/20. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie z uwagi na niewyczerpanie środka zaskarżenia w postaci ponaglenia. Zaznaczył, że pisma z dnia [...] marca 2023 r. nie można uznać za ponaglenie, bowiem skarżący zwrócił się w nim jedynie o wydanie kopii dokumentów z akt sprawy [...]. W przypadku nieuwzględnienia wniosku o odrzucenie skargi wniósł o jej oddalenie, podając, że po otrzymaniu w dniu 13 marca 2023 r. akt administracyjnych wraz z odpisem sentencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 października 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 722/22 ze stwierdzeniem daty jego prawomocności oraz uzasadnieniem, wniosek skarżącego o wydanie kopii dokumentów został rozpatrzony poprzez ich udostępnienie, co nastąpiło 29 czerwca 2023 r. Pismem z dnia 3 sierpnia 2023 r. skarżący podtrzymał skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm.); zwanej dalej P.p.s.a, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 134 §1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Stosownie do treści art. 119 pkt 4 i art. 120 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. W związku z powyższym Sąd rozpoznał skargę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 3 § 1 P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania organów w przypadkach określonych w pkt 1 – 4a tego przepisu, tj. w sytuacjach, gdy organ ma obowiązek wydać decyzję administracyjną, postanowienie w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służą odwołanie bądź zażalenie, inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (...) oraz pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających. Zgodnie z art. 149 § 1 P.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4: (1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności, (2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, (3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 1a). Sąd w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego (§ 1b). W myśl art. 149 § 2 P.p.s.a., sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. W myśl art. 53 § 2b P.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. W myśl art. 37 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność) bądź jeżeli postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). W niniejszej sprawie skarżący dopełnił ww. formalnoprawnej przesłanki do wniesienia skargi, bowiem wystąpił do Prezesa UODO z ponagleniem realizacji jego wniosku. Pismo skarżącego z dnia [...] marca 2023 r., w którym skarżący po wyroku Sądu zwrócił się do Prezesa UODO o doręczenie z akt sprawy odpisów dokumentów, choć wprost nienazwane ponagleniem, spełnia wymagania podania w rozumieniu art. 63 § 2 K.p.a., zaś w treści pisma strona zawarła żądanie załatwienia jej sprawy i uzasadnienie, o którym mowa w art. 37 § 2 K.p.a. Przedmiotem skargi F. G. uczynił bezczynność Prezesa UODO po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 października 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 722/22 uchylającym postanowienie Prezesa UODO z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku o wydanie kserokopii z akt sprawy W świetle orzecznictwa i piśmiennictwa z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku – nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia czy też innego aktu lub nie podjął stosownych czynności. Skarga na bezczynność organu ma na celu ochronę procesową strony przez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Oceniając powyższe okoliczności Sąd bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie orzekania. Jak wynika z akt sprawy odpis sentencji prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 października 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 722/22 z uzasadnieniem oraz aktami administracyjnymi wpłynęły do organu w dniu 20 lutego 2023 r. Zgodnie z art. 12 K.p.a., organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Zasada szybkości postępowania wyrażona we wskazanym przepisie ściśle związana z regulacjami zawartymi w art. 35-38 K.p.a., nie może jednak pozostawać w sprzeczności z obowiązkiem organu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela. Niekiedy może to się wiązać z koniecznością dłuższego prowadzenia postępowania, wówczas, stosownie do treści art. 36 § 1 K.p.a., organ obowiązany jest zawiadomić o tym strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. W art. 35 K.p.a. określone zostały terminy do załatwienia sprawy przez organ administracji publicznej. Przepis ten zobowiązuje organy administracji publicznej do załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki, co stanowi realizację zasady zawartej w art. 12 K.p.a. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od daty wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 K.p.a.). Ponadto w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w ustawowym terminie organ powinien podać stronom przyczyny zwłoki i wskazać nowy termin załatwienia sprawy, co wynika z art. 36 § 1 K.p.a., zaś ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 K.p.a.). Podkreślić trzeba też, że samo informowanie o niezałatwieniu sprawy w terminie nie chroni organu przed zarzutem bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, ponieważ działania organu w tym zakresie również podlegają kontroli sądu administracyjnego. Z bezczynnością organu mamy do czynienia nie tylko wówczas, gdy organ w ogóle nie podejmuje żadnych czynności w sprawie, ale także wtedy, gdy nie załatwia sprawy w terminach ustawowych. Nie ulega wątpliwości, że przedmiotowa sprawa do dnia 9 czerwca 2023 r., tj. do dnia wniesienia skargi na bezczynność, nie została zakończona poprzez udostępnienie kserokopii żądanych dokumentów. Zwłoka jakiej dopuścił się Prezes UODO w załatwieniu sprawy, nie może budzić żadnych wątpliwości w świetle art. 35 § 1 K.p.a. Na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (t.j. D. U. z 2019 r. poz. 1781), w sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowań administracyjnych przed Prezesem Urzędu Ochrony Danych Osobowych, zwanym dalej "Prezesem Urzędu", o których mowa w rozdziałach 4-7 i 11, stosuje się ustawę z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Prezes UODO realizując wniosek strony nie prowadził postępowania wyjaśniającego, co uzasadnia załatwienie sprawy nie później niż w ciągu miesiąca (art. 35 § 3), zatem obowiązany był sprawę załatwić bez zbędnej zwłoki (art. 35 § 1). Tym samym nie zakończył w ustawowym terminie ponownego postępowania po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 października 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 722/22. Postępowanie to nie zostało zakończone wydaniem kserokopii żądanych dokumentów także do dnia wniesienia skargi do Sądu na bezczynność organu w tej sprawie, a zatem skarga była zasadna w dniu jej wniesienia. Bezspornie zatem organ dopuścił się bezczynności. Okoliczność, że Prezes UODO wydał w wyniku rozpatrzenia prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 października 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 722/22 uchylającego postanowienie Prezesa UODO z [...] marca 2022 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku o wydanie kserokopii z akt sprawy [...], a także wniosku z [...] marca 2023 r. o udostępnienie odpisów dokumentów z akt sprawy [...] za okres od 1 października 2021 r. do 31 stycznia 2022 r. żądane dokumenty, nie zmienia ustalenia Sądu w tym zakresie. Powoduje jedynie, że Sąd nie ma już podstaw aby zobowiązać organ do rozpatrzenia wniosku o wydanie kserokopii akt sprawy. Powyższa okoliczność nie czyni natomiast w stanie faktycznym tej sprawy skargi na bezczynność bezzasadną. Zgodnie z art. 149 § 1 P.p.s.a., uznając skargę na bezczynność organu za zasadną, Sąd stwierdza, czy bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Obowiązek wydania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie wprowadzony został ustawą z dnia 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (Dz. U. z 2011 r. Nr 34, poz. 173), która weszła w życie 17 maja 2011 r. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że rażącym naruszeniem prawa jest stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty, przy czym każdorazowo taka ocena musi być dokonana przy uwzględnieniu okoliczności danej sprawy (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12). W judykaturze przyjmuje się jednocześnie, że za rażące naruszenie przepisów art. 35 K.p.a. i 36 K.p.a. można uznać, ich oczywiste niezastosowanie lub zastosowanie nieprawidłowe, jak również długotrwałość prowadzenia postępowania, czy też brak jakiejkolwiek aktywności organu. Jednocześnie słownikowe znaczenie słowa "rażący" oznacza "rzucający się w oczy, bardzo duży, oczywisty" (vide: Mały słownik języka polskiego pod red. S. Skorupki, H. Auderskiej, Z. Łempickiej, PWN, Warszawa 1969). Podkreślić należy, że wydanie żądanych dokumentów musi być poprzedzone ich przygotowaniem, jednak z tego powodu nie można usprawiedliwić znacznego (ponad czteromiesięcznego) opóźnienia, które miało miejsce już po zwrocie akt administracyjnych wraz z prawomocnym orzeczeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 października 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 722/22. W ocenie Sądu, zarówno czas trwania postępowania z wniosku skarżącego o wydanie żądanych dokumentów, jak i brak zintensyfikowanych działań ze strony organu zmierzających do jak najszybszego załatwienia tego wniosku, powodują, że konieczne stało się stwierdzenie, że bezczynność miała charakter rażącego naruszenia prawa. Zgodnie z art. 149 § 2 P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na bezczynność może orzec z urzędu lub na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. Wymierzenie grzywny ma na celu przede wszystkim oddziaływać na organ mobilizująco, doprowadzić do realizacji obowiązku oraz oddziaływać prewencyjnie. Z powyższego przepisu wynika, że zarówno wymierzenie grzywny, jak i przyznanie sumy pieniężnej, nie jest obligatoryjne. Przy czym zaznaczyć należy, że stwierdzenie bezczynności z rażącym naruszeniem prawa nie jest powiązane z obowiązkiem wymierzenia grzywny. Tego rodzaju sankcja dodatkowa jest zarezerwowana dla szczególnie jaskrawych przypadków pozostawania w bezczynności. Z tych względów Sąd uznał za niezasadne wymierzenie organowi grzywny. Stosowanie środków przymuszających nie jest celowe w sytuacji dopełnienia przez organ ciążącego na nim obowiązku, tutaj udostępnienia kopii dokumentów przed rozpoznaniem sprawy przez Sąd. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a w zw. z art. 119 pkt 4 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Orzeczenie zawarte w pkt 2 sentencji wyroku wydano na podstawie art. 149 § 1a P.p.s.a. Podstawą wydania rozstrzygnięcia w zakresie wniosku o wymierzenie organowi grzywny stanowi art. 151 P.p.s.a. – pkt 3 sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania, jak w pkt 4 wyroku, Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a., do których zaliczył uiszczony przez skarżącego wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł